Prawo pierwokupu i wykupu przysługuje ANR w przypadku przeniesienia własności rolnych na rynku prywatnym z wyłączeniem m.in. transakcji między osobami bliskimi oraz takich, w których nabywcami są rolnicy indywidualni powiększający gospodarstwa rolnicze.
Najważniejsze uprawnienia i zasady stosowane przez ANR, wynikające z ustawy to:
● przy realizacji uprawnień do pierwokupu i wykupu nadrzędną przesłanką korzystania z uprawnień jest występowanie na danym terenie potwierdzonego popytu na grunty rolne ze strony rolników indywidualnych ;
● badanie dostępności gruntów ANR na danym terenie, które mogą być oferowane zainteresowanym rolnikom na powiększenie gospodarstw rodzinnych oraz analiza popytu na grunty rolne ze strony okolicznych gospodarstw rolnych, które poprzedzają podjęcie ewentualnej decyzji o zakupie;
● nie są nabywane nieruchomości rolne, które ze względu na charakter lub inne cechy nie mają istotnego znaczenia z punktu realizacji celów ustawy np. nie nadają się na powiększenie gospodarstw rodzinnych, a także nieruchomości z istotnymi obciążeniami;
● decyzje o skorzystaniu z prawa pierwokupu i wykupu podejmowane są przy uwzględnieniu możliwości rozdysponowania gruntów, przede wszystkim sprzedaży w rozsądnym terminie;
Do końca grudnia 2013 r. ANR skorzystała z prawa pierwokupu i wykupu w 609 przypadkach w odniesieniu do 14,9 tys. ha gruntów o łącznej wartości 152,5 mln zł. W 2013 r. było 14 transakcji obejmujących 450 ha gruntów, o wartości 14,4 mln zł.
Złożenie przez Agencję oświadczenia o nabyciu nieruchomości na podstawie prawa pierwokupu lub wykupu, nie jest jednoznaczne z faktycznym przejęciem nieruchomości. W przypadku wielu decyzji zbywający odmawiają wydania nieruchomości lub kwestionują jej nabycie, a także unieważniają sądownie transakcję, która dawała możliwość przejęcia nieruchomości przez ANR. W wyniku wycofania z prawa pierwokupu lub wykupu dotychczas 51 transakcji nie doszło do skutku. Dotyczyły one 2597 ha o wartości 18,9 mln zł.
Z powierzchni nieruchomości rolnych, której dotyczyły oświadczenia ANR o wykonaniu prawa pierwokupu lub wykupu do zasobu ANR przejęto 12,1 tys. ha, z czego ponad 9,1 tys. ha, czyli prawie 76 proc. sprzedano, wydzierżawiono 827 ha, czyli 6,8 proc. a w innym zagospodarowaniu było 521 ha - 4,4 proc. Do rozdysponowania pozostawało 1,5 tys. ha, czyli 12,8 proc.
Wśród najczęściej występujących problemów związanych z wykonaniem prawa pierwokupu i wykupu jest:
● Zbyt krótki czas na analizę konkretnej transakcji i faktycznego wykonania prawa ANR do pierwokupu lub wykupu. Czas potrzebny jest nie tylko na określenie zainteresowania lokalnych rolników nabyciem gruntów, ale także rozpoznanie stanu prawnego nieruchomości. W innych krajach UE podobne agencje mają na to znacznie więcej czasu niż ANR.
● ANR boryka się też z rożnymi sposobami przeciwdziałania realizacji ustawowych uprawnień. Należą do nich: obciążanie sprzedawanej nieruchomości hipotekami i innymi ciężarami, wprowadzanie do umów warunkowych postanowień, które stwarzają wysokie ryzyko wydatkowania środków na zakup i brak możliwości dysponowania nieruchomością, rozwiązywanie umów warunkowych w razie uzyskania informacji o zainteresowaniu ANR nabyciem nieruchomości, a także uchylanie się od przyjęcia notarialnego oświadczenia o skorzystaniu z jej uprawnień. Podobał się artykuł? Podziel się!