PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Struktura dawki pokarmowej dla krów mlecznych

Struktura dawki pokarmowej dla krów mlecznych fot. Ł. Chmielewski

Należy pamiętać, że istotnym elementem odpowiedzialnym za prawidłowe funkcjonowanie układu pokarmowego krów jest nie tylko odpowiednio zbilansowana dawka pokarmowa, lecz także właściwa struktura dawki pokarmowej.



Poprawne żywienie krów mlecznych wymaga dużej precyzji na każdym etapie cyklu produkcyjnego. W praktyce nader często obserwuje się sytuacje, gdzie zbilansowana na papierze dawka pokarmowa wygląda bez zarzutu, natomiast w praktyce występują problemy na tle żywieniowym. Dopiero szczegółowa analiza formy podawania paszy, stopień jej rozdrobnienia, wymieszania, wilgotność oraz szczegółowa analiza niezjedzonych resztek daje odpowiedź na pytanie, co jest tego przyczyną. Wiele gospodarstw, szczególnie tych, w których osiąga się wysokie wydajności, boryka się z problemami na tle kwasicowym. Z drugiej strony są producenci nieusatysfakcjonowani wynikami produkcyjnymi ze względu na fakt, że produkcja mleka uzyskiwana od krów jest istotnie niższa niż wynikająca ze skarmianej dawki pokarmowej. Bardzo często oba te problemy wynikają właśnie z niewłaściwej formy i struktury paszy podawanej zwierzętom.

JAK MONITOROWAĆ WŁAŚCIWĄ STRUKTURĘ POKARMOWĄ DAWKI I OD CZEGO ONA ZALEŻY?

Struktura dawki pokarmowej w dużej mierze zależy od rozkładu wielkości cząsteczek poszczególnych komponentów paszy. Do praktycznej oceny wielkości cząstek paszy służą sita paszowe. Wykorzystywane są one zarówno do oceny wielkości poszczególnych cząsteczek pojedynczych komponentów dawki pokarmowej, jak i dawki pełnoporcjowej TMR. Przeżuwacze uzyskują większość energii do funkcjonowania organizmu z trawienia komórek roślinnych, które są rozkładane na substancje przyswajalne przez organizm z wykorzystaniem mikroorganizmów zasiedlających ich układ pokarmowy. Największe nasilenie tych procesów występuje w żwaczu, największej z czterech komór żołądka krowy. Produktem końcowym mikrobiologicznego rozkładu paszy są krótkołańcuchowe lotne kwasy tłuszczowe, głównie kwas octowy, propionowy oraz masłowy. Cechą charakterystyczną przeżuwaczy jest odłykanie uprzednio pobranego pokarmu w celu dalszego rozdrobnienia oraz naślinienia właśnie podczas przeżuwania. Rodzaj, wielkość oraz zawartość włókna w cząsteczkach paszy decydują o podrażnieniu zakończeń nerwowych w okolicach wpustu żołądka i w efekcie jego otwarciu umożliwiającemu cofnięcie się pobranej paszy z powrotem do jamy gębowej. Ponowna obróbka paszy podczas przeżuwania powoduje macerację pokarmu, dzięki czemu może on przemieszczać się do dalszych części przewodu pokarmowego krowy. Dzięki obróbce paszy podczas przeżuwania zwiększa się stosunek powierzchni do masy cząsteczki paszy, co ułatwia dostęp do niej mikroorganizmów żwa

czowych i efektywniejsze trawienie. Poza tym przeżuwanie generuje wydzielanie śliny, która dzięki wysokiemu pH (ok. 8 u przeżuwaczy) przeciwdziała nagłym zmianom odczynu środowiska żwacza, zapewniając bardziej stabilne warunki dla funkcjonowania znajdujących się tam drobnoustrojów. Prawidłowe pH żwacza powinno mieścić się w przedziale 5,8-6,2. Z tego też względu istotnym jest, aby dawka pokarmowa charakteryzowała się właściwą zawartością włókna pokarmowego. Do tego celu określa się frakcje włókna neutralno-detergentowego (NDF) oraz kwaśno-detergentowego (ADF). Dodatkowo sita paszowe umożliwiają oszacowanie włókna efektywnego fizycznie (peNDF). W analizach chemicznych pasz najczęściej oznaczana jest frakcja włókna NDF (włókno neutralne detergentowo - neutral detergent fibre), w skład której wchodzą celuloza, hemiceluloza oraz lignina. Minimalna zawartość NDF w dawce pokarmowej dla krów mlecznych, która umożliwia utrzymanie właściwego pH w żwaczu oraz odpowiednią zawartość tłuszczu mleka, mieści się w przedziale 25-30 proc. suchej masy dawki pokarmowej. W tabeli 1 i 2 zamieszczone są minimalne wymagania pokarmowe krów mlecznych w odniesieniu do frakcji włókna NDF oraz udział NDF w suchej masie dawki pokarmowej.

Należy jednak podkreślić, że NDF określa jedynie chemiczne właściwości włókna pokarmowego, a nie jego fizyczne cechy, tj. długość czy kruchość jego włókien. Cechy fizyczne mają również istotne znaczenie dla zdrowia i produkcyjności zwierząt. W celu ustalenia zawartość NDF, która inicjuje przeżuwanie u krów, wprowadzono tzw. peNDF (fizycznie efektywne NDF - physically effective NDF). Badania wykazały, iż cząsteczki paszy, które były większe niż 1,18 mm, pasażowały zdecydowanie wolniej przez żołądek niż te, które były od nich mniejsze. Aby oznaczyć peNDF, należy przemnożyć zawartość NDF przez współczynnik efektywności włókna (pef). Pef jest z kolei wyznaczane przez określenie udziału cząstek paszy o wielkości powyżej 1,18 mm. Minimalna zawartość peNDF w dawce pokarmowej dla krów mlecznych powinna wynosić nie mniej niż 22 proc.

Zarządzanie jakością paszy, również pod kątem zapewnienia właściwej jej struktury, powinno rozpoczynać się już na etapie zbioru pasz. Elementem krytycznym jest dokonanie zbioru we właściwej fazie wzrostu rośliny. Jednak nie mniej ważne jest zapewnienie rozdrobnienia masy roślinnej również na tym etapie. Jedynie właściwe rozdrobnienie paszy daje gwarancję uzyskania właściwej struktury paszy w TMR-rze. Bardzo częstym błędem popełnianym przez hodowców jest niewłaściwe rozdrobnienie sianokiszonek i kiszonek z traw. Należy zdawać sobie sprawę, że w podobnej sytuacji nawet wóz paszowy nie jest w stanie pociąć takiego materiału na odpowiedniej długości cząsteczki. Nie jest to zresztą jego rolą, która powinna się sprowadzać do właściwego wymieszania różnych komponentów paszy. W rezultacie zwierzęta otrzymując paszę różniącą się wielkością cząstek poszczególnych komponentów składowych, wybierają pasze, które im bardziej smakują, np. treściwe, a pozostawiają te pochodzące z pasz włóknistych. Skutkiem są pojawiające się dysfunkcje układu pokarmowego oraz zaburzenia trawienia. W związku z tym, celem każdego hodowcy powinno być monitorowanie wielkości poszczególnych cząsteczek paszy, które krowy pobierają. Liczy się nie tylko wielkość poszczególnych cząstek, ale również procentowy układ frakcji o określonej wielkości. Właściwa metodyka wykonania pomiaru zakłada badania poszczególnych komponentów pasz objętościowych na etapie zbioru oraz analizę TMR-u, zadanego i niewyjadów.

ANALIZA Z SITAMI PASZOWYMI

Do przeprowadzenia analizy paszy pod względem struktury dostępne są na rynku różne rozwiązania. Chyba jednym z najbardziej popularnych są

separatory (PSPS) opracowane przez Penn State University. Urządzenie to składa się z trzech sit o różnej wielkości oczek oraz podstawy (tacki).

19 mm

Górne sito separatora charakteryzuje się największą średnicą otworów (19 mm) i służy do oddzielenia frakcji cząsteczek paszy o największej średnicy. Są to te cząsteczki paszy, które pływają na powierzchni płynu żwaczowego i wymagają dodatkowego przeżuwania przed przejściem do kolejnych odcinków przewodu pokarmowego krowy. To właśnie ta frakcja cząsteczek odpowiedzialna jest za utrzymanie właściwego pH w żwaczu oraz jego odpowiedniej motoryki.

Badania wskazują, że produkcja śliny jest bardzo istotna dla krowy mlecznej. Kiedy w dawce pokarmowej o odpowiedniej strukturze zapewniona jest odpowiednia ilość włókna pokarmowego, zwierzę jest w stanie wyprodukować 100-200 l śliny na dobę. Ze względu na dużą zawartość jonów węglowodanowych oraz fosforanowych ślina bydła ma silne właściwości buforujące, co zapobiega nagłym zmianom pH żwacza i stabilizuje jego funkcje trawienne.

8 mm

Z kolei na niższym sicie, o średnicy 8 mm, separowane są cząsteczki paszy, które częściowo wchodzą w skład maty żwaczowej, jednakże wymagają mniej czasu oraz obróbki fizycznej podczas przeżuwania, aby ulec rozkładowi i przemieścić się do dalszych odcinków przewodu pokarmowego. Strawność tej frakcji uzależniona jest zarówno od zawartości włókna wymagającego ponownej obróbki podczas przeżuwania, jak i tempa hydrolizy w żwaczu.

4 mm

Najmniejsze sito charakteryzuje się grubością oczek 4 mm. Cząsteczki odseparowane za pomocą tego sita stanowią paszę, która może być zarówno uwięziona w macie żwaczowej, jak również zostać łatwo i szybko rozłożona przez drobnoustroje przedżołądkowe. Niezależnie od sposobu ich rozkładu cząsteczki te pełnią również bardzo ważną funkcję dla utrzymania właściwego pH żwacza. By uzyskać właściwy rozkład cząstek paszy w TMR-rze, należy posłużyć się danymi zawartymi w tabeli 3.

Struktura cząstek paszy w kiszonce z kukurydzy może być dość zróżnicowana, a docelowa jej struktura powinna być uzależniona od jej udziału w TMR-rze. Jeśli kiszonka z kukurydzy jest jedyną paszą w dawce pokarmowej, to co najmniej 8 proc. jej masy powinno zostać odseparowane na górnym sicie o największej średnicy oczek. W przypadku, gdy kiszonka z kukurydzy jest jedną ze składowych TMR-u, to co najmniej 3 proc. jej masy powinny stanowić cząsteczki o wielkości powyżej 19 mm.

Stopień rozdrobnienia sieczki kukurydzianej jest ustalany na zasadzie kompromisu między jej dobrymi właściwościami z punktu widzenia funkcjonowania przewodu pokarmowego krowy a nadmiernym rozdrobnieniem sieczki umożliwiającym jej lepszą konserwację. W związku z tym najwięcej, bo aż 45-65 proc. cząstek powinno charakteryzować się wielkością 8-19 mm, a 20-30 proc. mieścić się w przedziale 4-8 mm. Badania wskazują, że w dolnej tacce nie powinno być więcej niż 10 proc. przesiewanego materiału. W przypadku gdy kiszonka z kukurydzy jest dominującym komponentem dawki pokarmowej, dla uzyskania odpowiedniego poziomu włókna efektywnego peNDF, wskazane jest zwiększenie udziału frakcji powyżej 4 mm kosztem frakcji cząstek najdrobniejszych (

Nieco inne zalecenia stosuje się dla dawki pełnoporcjowej TMR. Struktura TMR uzależniona jest w dużej mierze od komponentów paszowych wykorzystywanych do jej przygotowania. Wskazane byłoby, aby nie więcej niż 8 proc. masy cząstek nie pozostawało na górnym sicie. Dla krów o najwyższych wydajnościach (np. w szczycie laktacji) zalecane jest, aby masa frakcji cząsteczek powyżej 19 mm nie przekraczała 2-5 proc., 30-50 proc. pozostawało na środkowym sicie, 10-20 proc. na dolnym i 30-40 proc. w dolnej tacce. Zawartość cząstek stanowiących tzw. włókno efektywne w TMR-rze powinna wynosić 60-70 proc. Oczywiście, podobnie jak w przypadku kiszonki z kukurydzy, na dolnym sicie o średnicy oczek 4 mm mogą odseparowane zostać również ziarna zbóż, kukurydzy, pasze treściwe w postaci granulatów oraz niektóre uboczne produkty przemysłu rolno-spożywczego, których oczywiście nie należy zaliczać do włókna efektywnego. Jedynie pasze objętościowe oraz produkty uboczne o dużej zawartości włókna powinny być podstawą do obliczania efektywnej frakcji włókna.

JAK WYKONAĆ BADANIE PASZY Z WYKORZYSTANIEM PSPS?

Sita należy umieścić jedno nad drugim zgodnie z wielkością oczek od największego do najmniejszego. Pod dolnym sitem należy umieścić tackę. Następnie należy odmierzyć określoną próbkę materiału paszowego. Najczęściej wykorzystuje się 500 lub 1000 g materiału. Wilgotność badanego materiału ma niewielki wpływ na jego separację. Jedynie bardzo wilgotne próbki (

Kompleksowa ocena prawidłowej struktury dawki pokarmowej obejmuje nie tylko analizę paszy, ale również ich pozostałości. W tym celu próbki niewyjadów poddajemy dokładnie takiemu samemu badaniu, jak opisane powyżej w przypadku paszy. Jeśli okaże się, że procentowy rozkład cząsteczek paszy różni się o ponad 5-10 proc. od uzyskanego podczas analizy pozostałości, wówczas może wystąpić zjawisko segregowania paszy. Najczęściej spowodowane jest to zbyt dużym udziałem w paszy cząstek największych lub/i jej zbyt niską wilgotnością. W takiej sytuacji krowy są w stanie oddzielić mniej smaczne cząsteczki pasz włóknistych od smacznej paszy treściwej i w konsekwencji doprowadzić do subklinicznych stanów kwasicowych. Jeśli długość niektórych pasz w gospodarstwie jest zbyt duża, jak to ma często miejsce w przypadku sianokiszonek, wówczas należy rozważyć zwiększenie wilgotności TMR-u lub dodanie do niego lepiszcza, np. w postaci melasy. Wówczas drobne cząsteczki paszy treściwej będą przylegać do większych cząsteczek pasz objętościowych i segregacja paszy przez krowy będzie znacznie utrudniona.

Podsumowując, należy podkreślić ważną i często zapominaną rolę struktury dawki pokarmowej w żywieniu bydła mlecznego. Istotna część problemów zdrowotnych związanych z wystąpieniem schorzeń metabolicznych mogłaby być w znacznym stopniu ograniczona w przypadku zapewnienia zwierzętom paszy w odpowiedniej formie.

Cały artykuł przeczytacie w najnowszym marcowym numerze magazynu "Farmer"

Zamów minimum roczną prenumeratę, a "Przewodnik po chorobach zbóż i rzepaku otrzymasz gratis"

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

BRAK KOMENTARZY

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.159.91.117
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!