PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Wiosenne rozterki - które zboże posiać

Wiosenne rozterki - które zboże posiać Pszenica jara, fot. W. Konieczny

Autor: Wojciech Konieczny

Dodano: 16-03-2019 07:23

Tagi:

Zbliża się kalendarzowa wiosna, a wraz z nią siewy zbóż jarych. Nim jednak siewniki wyjadą w pole, trzeba zdecydować, co będzie uprawiane.



Marzec to ostatni moment na podjęcie decyzji odnośnie wyboru gatunku zboża jarego do siewu. Nie jest ona prosta, zważywszy na ograniczenia glebowe poszczególnych gospodarstw, nieprzewidywalność terminu, w którym można będzie rozpocząć siewy, powszechną, głęboko uzasadnioną obawę wystąpienia suszy wiosną i wczesnym latem oraz zapotrzebowanie gospodarstw prowadzących chów zwierząt na pasze treściwe.

Rozpatrując zagadnienie w kontekście zbóż kłosowych, należy brać pod uwagę ich zróżnicowane wymagania glebowe i wodne, reakcję na długość dnia świetlnego oraz zakładany kierunek produkcji - ziarno na zbyt, wykorzystanie n a paszę w gospodarstwie.

PSZENICA JARA

Zaleca się ją uprawiać na najlepszych glebach o uregulowanym odczynie (pH powyżej 6,0), zaliczanych do klas I-IIIb, choć w lata przekropne udanie plonuje także na IVa. Ze względu na silną, negatywną reakcję fotoperiodyczną, a jednocześnie niskie wymagania termiczne w fazie wschodów, powinna być siana najwcześniej ze wszystkich zbóż jarych. Im wcześniej jest zasiana, tym dłuższy jest okres jej wzrostu wegetatywnego, przez co lepiej się ukorzenia i silniej rozkrzewia, co przekłada się na poziom plonowania. Nasiona kiełkują w temperaturze 1-3ºC. Wschodzące rośliny wytrzymują przymrozki do -8ºC. Większe spadki temperatury uszkadzają liście, ale nie niszczą roślin. Ze względu na słabo rozwinięty system korzeniowy jest wrażliwa na niedobory wody.

Za uprawą tego gatunku przemawiają nieograniczone możliwości zbytu i satysfakcjonująca cena sprzedaży. Wynika to z walorów jakościowych ziarna - wysokiej zawartości białka i glutenu, oraz znakomitych parametrów wypiekowych mąki.

PSZENŻYTO JARE

Najlepiej je uprawiać na glebach kompleksów: żytni dobry i bardzo dobry. Podobnie jak pszenica powinno być siane możliwie jak najwcześniej, aby krzewienie przebiegało w temperaturze do 6-8°C. Wyższe powodują wytwarzanie przez rośliny mniejszej liczby pędów. Pszenżyto jare ma niewielkie wymagania wodne. Największe zapotrzebowanie na wodę przypada na fazę krzewienia i strzelania w źdźbło. Nawet niewielkie, ale cykliczne opady deszczu w okresie od fazy kłoszenia do dojrzałości woskowej mogą powodować przedłużenie dojrzewania roślin, nawet do drugiej połowy września.

Obok mniejszych wymagań glebowych w stosunku do pszenicy jarej i wyższej tolerancji na jej odczyn, pszenżyto nie reaguje tak radykalną zniżką plonu na uprawę po innych roślinach kłosowych. Niewątpliwą zaletą uprawy pszenżyta jarego są też niższe koszty nawożenia. Wymagania odnośnie nawożenia fosforem i potasem u pszenżyta, jak i pszenicy są podobne, natomiast ta ostatnia wymaga wyższego nawożenia azotem. Na wyprodukowanie tony ziarna pszenica jara pobiera 26 kg N, natomiast pszenżyto jare 22 kg N.

Ziarno pszenżyta przeznaczane jest (jak na razie) w całości na paszę. Wykorzystuje się je do żywienia wszystkich zwierząt gospodarskich, ale szczególnie dla trzody chlewnej i drobiu. Charakteryzuje go wysoka wartość pokarmowa ze względu na wysoką zawartość białka o korzystnym składzie aminokwasowym. W porównaniu z pszenicą odznacza się wyższą zawartością aminokwasów egzogennych (szczególnie lizyny), które zwierzęta muszą otrzymać w paszy.

Jest to zatem godna rozważenia propozycja dla gospodarstw, które wyprodukowane ziarno wykorzystują głównie jako pasza w prowadzonym chowie zwierząt.

OWIES

W ostatnich latach powraca do łask. Jeszcze niedawno niechciany, obecnie cieszy się dużym zainteresowaniem wytwórców żywności funkcjonalnej dla ludzi - szczególnie tych w starszym wieku, a także chorych na cukrzycę i nadciśnienie tętnicze. Przemysł chemiczny znalazł dla niego zastosowanie w produkcji kosmetyków, środków czystości, klei, farb i co nam bliższe, przy wytwarzaniu nośników środków ochrony roślin. Tradycyjnym, stałym jego odbiorcą są także producenci pasz. Wzrost koniunktury cieszy, bo w sytuacji, gdy gospodarstwa hołdują płodozmianom zbożowym jego obecność na polach jest wręcz zbawienna.

Zboże to odznacza się właściwościami fitosanitarnymi. W jego korzeniach wytwarzany jest alkaloid - skopolatyna, który hamuje rozwój patogenów wywołujących choroby podstawy źdźbła. Gatunek ten nie jest porażany przez grzyby wywołujące choroby podsuszkowe, dzięki czemu jest bardzo dobrym przedplonem dla pozostałych gatunków zbóż, w tym również dla pszenicy. Owies charakteryzuje także niska podatność na zachwaszczenie, przez co ogranicza występowanie chwastów na plantacji zarówno w danym sezonie wegetacyjnym, jak również podczas uprawy rośliny następczej. Jego uprawa jest bardzo korzystnym "elementem antyzmęczeniowym" i powinna być stosowana jako uprawa rozdzielająca inne następujące po sobie rośliny zbożowe.

Gatunek ten ma dość małe wymagania glebowe, stąd głównie trafia na gleby słabsze klasy IVb i V. Silnie rozwinięty system korzeniowy umożliwia roślinom intensywne pobieranie składników pokarmowych i wody z gleby. Należy zaznaczyć, że owies lubi wodę, ale w warunkach suszy także dobrze sobie radzi. Niemniej w rejonach o opadach poniżej 500 mm rocznie nie powinien być uprawiany.

Zboże to specyficznie reaguje na nawożenie azotem i fosforem. Bardzo dobrze wykorzystuje trudno dostępne formy tych pierwiastków z gleby, a pomimo to bardzo silnie reaguje na nawożenie tymi składnikami. Reakcja ta zależy w dużym stopniu od ilości i rozkładu opadów.

Optymalny termin siewu owsa w większości rejonów kraju przypada na drugą połowę marca. Jedynie w rejonach północno-wschodnim i podgórskim można opóźnić go do 10 kwietnia. Opóźnienie terminu siewu o 10-14 dni powoduje zniżkę plonu o 15-20 proc.

JĘCZMIEŃ JARY

Jest zbożem o krótkim okresie wegetacji. Rośliny wytwarzają słaby system korzeniowy, są wrażliwe na niskie temperatury we wczesnych fazach rozwojowych, niedobór, jak również nadmiar wody, oraz wykazuje małą konkurencyjność w stosunku do chwastów. Siew jęczmienia jarego powinien być wykonany w nagrzaną glebę. Gdy jest ona niższa jak 8ºC, wzrost siewek jest hamowany. Zalecany termin siewu:

15-30 III - Polska Południowo-Zachodnia,

20 III-5 IV - Polska Centralna,

25 III-15IV - Polska Północno-Wschodnia.

Umiarkowana wilgotność gleby do końca krzewienia wpływa na lepsze ukorzenienie. Większych opadów wymaga w fazie strzelania w źdźbło, a przede wszystkim w okresie kłoszenia. Nadmiar wody sprzyja wyleganiu, a w okresie formowania i dojrzewania ziarna sprzyja rozwojowi chorób grzybowych.

MIESZANKI ZBOŻOWE - BEZPIECZNE ROZWIĄZANIE

Najpopularniejsza jest mieszanka jęczmienia jarego z owsem, gdyż te gatunki bardzo różnią się wymaganiami siedliskowo-agrotechnicznymi. Niesprzyjające warunki dla wzrostu jednego, są wykorzystywane przez drugi, który uzyskuje wówczas pozycję dominującą w łanie i rekompensuje zniżkę plonu pierwszego komponenta. Dochodzi więc do charakterystycznego dla różnogatunkowych zbiorowisk roślinnych zjawisk - komplementacji i kompensacji.

Pierwsze z nich polega na pełniejszym wykorzystaniu przestrzeni życiowej przez rośliny, w tym także światła, wody, składników pokarmowych. Drugie polega na wypełnieniu przez gatunek przestrzeni, która nie została wykorzystana przez inny, mniej tolerancyjny na zaistniałe w danym sezonie wegetacyjnym warunki siedliska. W konsekwencji plonowanie mieszanek w latach jest bardziej stabilne od upraw jednogatunkowych.

W Polsce występuje największe (na tle innych krajów Europy) zróżnicowanie jakości gleb - mozaikowatość pól. Poszczególne ich części wykazują różnice w składzie granulometrycznym, zasobności i kwasowości, wykazując przez to odmienną przydatność do uprawy jęczmienia, owsa czy pszenicy. Im większa powierzchnia pola, tym na ogół silniej zaznacza się zmienna jakość gleby.

Kolejnym powodem popularności mieszanek są niższe koszty produkcji. Uprawiane w mieszankach gatunki, mimo że botanicznie należą do tej samej rodziny wiechlinowatych, różnią się m.in. potrzebami pokarmowymi i wielkością systemu korzeniowego. Uprawiane wspólnie lepiej penetrują glebę i efektywniej wykorzystują nawożenie, które może być stosowane w mniejszych dawkach. Niższe są też koszty ochrony przed chwastami i chorobami. Wynika to z większej ich konkurencyjności w stosunku do chwastów o mniejszej skłonności do wylegania i małej podatności na choroby. To efekt zmniejszenia ilości i rozrzedzenia tkanki gatunku wrażliwego na daną chorobę i z działania roślin gatunku odpornego jako bariery fizycznej dla rozprzestrzeniania się zarodników grzybów w łanie. Mniejsza podatność mieszanek na choroby jest też powodem większej ich tolerancji na uprawę w gorszych stanowiskach, tj. po zbożach.

Skład gatunkowy mieszanek zależy od warunków glebowych i od przeznaczenia ziarna. Najpopularniejsza w naszym kraju jest mieszanka jęczmienia z owsem oplewionym, uprawiana na glebach lekkich, z przeznaczeniem na paszę dla zwierząt przeżuwających.

Na glebach średnich można uprawiać mieszankę 3-składnikową: jęczmienia z owsem i pszenicą, a na glebach lepszych mieszankę jęczmienia z pszenicą. Ujemną stroną mieszanek z udziałem owsa oplewionego jest niska jego wartość pastewna (dla nieprzeżuwaczy i drobiu) związana z dużą zawartością łuski.

Dobrą wartość pastewną dla świń i drobiu posiada mieszanka jęczmienia z pszenicą lub mieszanka tych zbóż z owsem nagoziarnistym. Odmiany nagoziarniste owsa niżej plonują od odmian oplewionych, ale mają wysoką wartość pastewną dla zwierząt nieprzeżuwających i drobiu.

Uprawa mieszanki jęczmienia i owsa z pszenżytem jarym może być ryzykowna, ze względu na późne dojrzewanie pszenżyta i dużą podatność przejrzałego owsa na osypywanie ziarna, a także podatność jęczmienia na obłamywanie kłosów.

Dobór odmian jest ważnym czynnikiem decydującym o wysokim plonowaniu mieszanek zbóż jarych. Do mieszanek przeznaczonych do uprawy na glebach lekkich najbardziej odpowiednimi są te, które charakteryzują się większą tolerancyjnością na gorsze warunki glebowe.

Dążąc do uzyskania jak najlepszego wyrównania wysokości pędów w łanie, powinniśmy uwzględnić odmiany jęczmienia o dużej wysokości roślin, a o niskiej w przypadku owsa i pszenicy. Jęczmień jest bowiem z reguły niższy od owsa i pszenicy, a wcześniej od nich dojrzewa. Ważny jest potencjalny plon ziarna i zawartość białka w ziarnie odmian. Na podstawie tych kryteriów wydzielono odmiany najodpowiedniejsze do uprawy w mieszankach.

Termin i gęstość siewu zalicza się do głównych czynników agrotechnicznych decydujących o wielkości plonu. Nasiona przeznaczone do siewu powinny charakteryzować się zdolnością kiełkowania nie mniejszą niż 93 proc., oraz czystością powyżej 97 proc. W celu ochrony roślin przed chorobami w pierwszych fazach rozwoju należy nasiona zaprawić jednym z preparatów według zaleceń IOR-PIB.

Mieszanki należy wysiewać możliwie najwcześniej, kiedy tylko warunki atmosferyczne pozwalają na właściwe doprawienie roli. Im gleba lżejsza, tym termin siewu powinien być wcześniejszy. Optymalny termin siewu mieszanek zbóż jarych trwa w zachodniej części kraju od 20 do 30 marca, w centralnej i południowej części od 25 marca do 8 kwietnia, natomiast w województwie warmińsko-mazurskim (gdzie wiosna przychodzi później) od 5 do 12 kwietnia. Ilość wysiewu zależy od jakości gleby, dorodności ziarna i jego zdolności kiełkowania. Po obliczeniu ilości wysiewu każdego z komponentów należy odważone ilości ziarna dokładnie wymieszać.

WARIANT EKONOMICZNIE UZASADNIONY

Ważną rolę wśród zbóż jarych odgrywa kukurydza. Jej plenność jest o 30 do 100 proc. większa niż innych zbóż jarych. Zatem warto zastanowić się nad jej uprawą, tym bardziej że jej wymagania nie są wygórowane, a doskonale pasuje do profilu produkcji gospodarstw z chowem zwierząt jak i bez.

Jej wymagania glebowe też nie są wysokie. Można ją uprawiać na gruntach do klasy IVb włącznie. Na glebach lekkich, na których udaje się ziemniak, przy prawidłowym nawożeniu daje wyższy plon od innych zbóż. Jej wymagania wodne w porównaniu do innych zbóż są małe. Jednak ze względu na wytwarzanie bardzo dużej biomasy pobiera jej dużo. Mając bardzo głęboki i silnie rozwinięty system korzeniowy, potrafi dobrze znosić okresowe niedobory wody. W sprzedaży są także odmiany o silnie zredukowanych wymaganiach wodnych.

Roślina ta odznacza się natomiast dużymi wymaganiami cieplnymi. Równomierne wschody następują dopiero w temp. 9-10ºC, ale nasiona kiełkują w glebie już przy 6ºC.

Kukurydza jest rośliną żarłoczną. Na tonę ziarna i odpowiednią ilość słomy pobiera: 30 kg azotu (N), 12 kg fosforu (P2O5), 30 kg potasu (K2O), 10 kg wapnia (CaO), 10 kg magnezu (MgO), 4 kg siarki (S), oraz 11 g boru (B), 14 g miedzi (Cu), 110 g manganu (Mn), 0,9 g molibdenu (Mo) i 85 g cynku (Zn). Wykazuje dużą wrażliwość na niedobór cynku oraz średnią na niedobór boru, manganu i miedzi. Pobiera około dwukrotnie więcej wapnia oraz 3-krotnie więcej magnezu i boru jak pozostałe zboża.

Artykuł ukazał się w temacie numeru wydania marcowego miesięcznika "Farmer" 3/2019 pt. Vademecum uprawy zbóż jarych

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (4)

  • Ja 2019-03-16 21:37:40
    U mnie owies 7 marca wysiany. Wcześnie jak nigdy
  • pawweł 2019-03-16 14:37:10
    a ja 4 marca tybalcika walnąłem i będzie lepsza od póznej ozimej. Nie wiem po co niektórzy po burakach męczą pole ozimą jak na wiosnę choruje. Dobrze że ceny mogą pójść do góry ,bo spekulacja odpuściła i przerzuciła się na wzrosty cen
  • Rolas 2019-03-16 08:31:15
    U mnie już jara pszenica dawno zasiana jeszcze przed tymi deszczami. Powinno być dobrze.
    • Marek 2019-03-16 11:15:56
      Ja też zasialem 2 marca pszenice
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 34.236.145.124
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.