Za pomysłodawcę utworzenia straży ogniowych uważa się Andrzeja Frycza Modrzewskiego, jednego z najbardziej znanych pisarzy XVI wieku. Charakter zabudowy, jaki dominował w tych czasach, sprawiał, że pożary ogarniały na ogół całe ulice, a nawet całe miejscowości. Z czasem zmieniał się charakter polskich miast i wsi, zmieniały się także zadania strażaków, zwanych od imienia swojego patrona „rycerzami Floriana. Jedno pozostało niezmienne – członkowie Ochotniczych Straży Pożarnych zawsze byli i są nieodłączną częścią zachodzących na wsi przemian.

Brak własnego państwa i podział polskich ziem między trzech zaborców nie sprzyjał zorganizowanej działalności straży pożarnych. Przez wiele lat na ziemiach polskich istniały lokalnie działające organizacje pożarnicze. Działacze tych związków widzieli jednak konieczność powstania jednej silnej organizacji. I tak we wrześniu 1921 roku doszło w Warszawie do I Ogólnokrajowego Zjazdu Straży Pożarnych Rzeczpospolitej Polskiej i powołania Głównego Związku Straży Pożarnych RP.

Swoją strukturę i zasady działania strażacy dostosowują do zmieniających się potrzeb. Jednak podstawowe cele Związku od lat dotyczą tego samego. Z jednej strony są to działania na rzecz ochrony życia, zdrowia, mienia i środowiska przed pożarami, klęskami żywiołowymi i zagrożeniami ekologicznymi oraz niesienie pomocy humanitarnej ofiarom katastrof i klęsk żywiołowych. Z drugiej – rozwijanie i upowszechnianie wiedzy, sztuki, tradycji, kultury fizycznej i sportu – ze szczególnym uwzględnieniem wychowania dzieci i młodzieży. To z myślą o nich powołano do życia młodzieżowe drużyny pożarnicze. Przy jednostkach coraz więcej jest także orkiestr z udziałem młodzieży i dziewczęcych zespołów tanecznych, zwanych mażoretkami. Dla najmłodszych organizuje się konkursy, warsztaty, plenery plastyczne  i wyjazdy wakacyjne, które łączą zabawę i wypoczynek ze zdobywaniem wiedzy z zakresu bezpieczeństwa, historii oraz kształtowaniem patriotycznych postaw.