PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Na cierniakową nutę

W latach dwudziestych XX wieku na wsi dochodzi do największego rozkwitu teatru. Powstaje ponad 10 000 zespołów teatralnych, które wystawiają spektakle plenerowe z udziałem kilkuset wykonawców



Teatry i widowiska na wsi wyłoniły się z wiekowych tradycji obyczajowo-obrzędowych. Duża to zasługa działaczy oświatowych, pedagogów, artystów II połowy XIX w. i przełomu XIX/XX w., którzy zwrócili uwagę na potencjał artystyczny kultury tradycyjnej środowisk chłopskich. Istotne znaczenie dla rozwoju teatru wiejskiego miała pierwsza wystawa etnograficzna w Kołomyi z pokazami wesela huculskiego, zorganizowana m.in. przez etnografa i kompozytora Oskara Kolberga. Powtarzał on wielokrotnie: „narody, które przestają śpiewać, przestają istnieć”.

Stary Scepon
„Gdy mowa o kulturze ludowej i o teatrze, czy pieśni lub muzyce wiejskiej, spotykamy nazwisko Cierniaka (…) – pisano w „Przysposobieniu Rolniczym” (1934, nr 21) z okazji 30-lecia pracy oświatowej i twórczej Starego Scepona (tak podpisywał Jędrzej Cierniak swoje artykuły i sztuki). Nauczyciel, wizytator oświaty pozaszkolnej w Ministerstwie Oświaty, twórca widowisk opartych na obrzędach ludowych (m.in. „Dożynki”, „Franusiowa dola” i „Szopka krakowska”) urodził się w rodzinie chłopskiej (1886 r.) jako najstarsze z pięciorga dzieci. Redagował miesięcznik „Teatr Ludowy” i powołał Instytut Teatrów Ludowych (1930), który gromadził dorobek zespołów włościańskich z całej Polski.

Jędrzej Cierniak „pracował od dawna i pracuje po dziś dzień nad tem, by przekonać, kogo należy, że smutno się żyć nie opłaci, i że po formę zabawy należy sięgać nie do miasta, albo do obcych ludzi, ale trzeba ją wydostać z siebie, z (…) własnej kultury ludowej, która przecież jest na wsi i czeka na wykorzystanie, a która ma tę przewagę nad obcemi naleciałościami, że jest ściśle związana z ziemią i z naszem życiem na niej z dziada, pradziada; i że wobec tego trafia mocno do serca każdemu oraz stanowi o naszej odrębności kulturalnej” (PR 1934, nr 21).

Wielokrotnie podkreślał, że chodzi mu o to, „by przekonać ludowe zespoły teatralne, zwłaszcza wiejskie, o wartości wszelkiego rodzaju opowiadań, historii i gadek itd. Zalecał sięgać po dotychczasowy dorobek ludu polskiego, wesela, chrzciny, pogrzeby, dożynki, szopki, sobótki, pieśni, legendy, podania, tańce”.

Polskie Betlejem
Świetnie wyczuł te nastroje Lucjan Rydel, którego ślub z Jadwigą Mikołajczykówną, córką chłopa z Bronowic, stał się tematem „Wesela” Stanisława Wyspiańskiego. Poeta zafascynowany folklorem podkrakowskiej wsi i ideą teatru ludowego napisał „Betlejem polskie” (prapremiera – Lwów, 1904 r.). Utrzymane w swojskim klimacie jasełka stały się jednym z największych przebojów rodzimych scen. Publiczność żywo reagowała na fragmenty historyczno-narodowe, w których pojawiali się polscy królowie, a finałowa modlitwa Matki Boskiej o odrodzenie ojczyzny „doprowadzała wszystkich do łez”. Na kanwie bożonarodzeniowej opowieści betlejemskiej, wpisanej w polski krajobraz i rzeczywistość historyczną Rydel ożywił polską przeszłość. Różne postaci uczynił symbolami walk i cierpień, kreśląc patriotyczny i barwny fresk narodowych losów. „Betlejem...” grane było m.in. przez teatr włościański w Toniach, gdzie mieszkał Rydel, zanim osiadł w Bronowicach, również w Zaborowie – rodzinnej wsi Cierniaka. „Tu do przedstawienia robiono kostiumy i rekwizyty (…) według osobistych wskazówek i rysunków Włodzimierza Tetmajera” (PR 1936, nr 18).

Radio w Trzcianie
Zespół Pieśni i Tańca oraz Amatorski Zespół Teatralny „Trzciana” liczył w latach 20. blisko 70 członków. Repertuar nawiązywał do codziennego życia, pracy i zwyczajów wiejskiej ludności, a także historii Polski. Furorę zrobiły przedstawienia „Bajka o królewnie” i „Zapust”. Wystawiano te sztuki wielokrotnie w domu parafialnym, tylu było bowiem chętnych do ich obejrzenia (zebrane datki i pieniądze z biletów przeznaczono na zakup projektora filmowego i fundusz budowy nowej szkoły).  W tamtych latach zajęcia zespołów prowadzonych przez nauczycieli często wizytowali Inspektorzy Oświaty Pozaszkolnej. Wysokie oceny pracy kulturalno-oświatowej Genowefy i Augustyna Młynarskich sprowadziły do wsi Jędrzeja Cierniaka. Wizytator ministerialny zauroczony występami w Trzcianie zjawił się tu jeszcze raz, lecz tym razem z radiowozem Polskiego Radia, aby nagrać repertuar zespołu. Sensacja we wsi była niebywała, gdy pod szkołę podjechał duży niebieski autokar z napisem „Polskie Radio”. Pojawili się reporterzy, technicy i inżynierowie, którzy podłączali całe zwoje kabli i mikrofony w sali szkolnej. Nagrane na płyty piosenki puszczano później na antenie radia, co było rzeczą niesłychaną, jak na tamte czasy. „W końcu był to zespół amatorski, przygotowywano się tylko dzięki własnemu zapałowi i sercu do grania, a tu słucha ich całe województwo krakowskie!”

Ogromny sukces odniosła też „Franusiowa dola” Cierniaka, którą pokazywano m.in. w kinie „Marysieńka” w Bochni przy wypełnionej po brzegi sali. Pojechano tam furmankami przyozdobionymi po krakowsku, ze śpiewem, wprawiając w zachwyt mieszkańców mijanych miejscowości. Sława zespołu rozniosła się daleko. Do Trzciany przychodziły zaproszenia na występy z całego województwa krakowskiego, a nawet z Chorzowa!

Źródło: "Farmer" 22/2006

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

BRAK KOMENTARZY

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.198.86.28
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!