Zgodnie z przyjętymi w Unii Europejskiej zasadami nastąpi zmiana obecnego systemu płatności bezpośrednich i wprowadzenie zasady wzajemnej zgodności (z angielskiego nazywanej cross-compliance). Oznacza to uzależnienie tych płatności od spełnienia wymagań w zakresie zarządzania gruntami, ochrony środowiska, zdrowia publicznego, dobrostanu zwierząt, zdrowia zwierząt oraz zdrowotności roślin, a także norm bezpieczeństwa pracy. W UE–15 już od 2005 r. dopłaty bezpośrednie zostały obligatoryjnie uzależnione od spełnienia minimalnych standardów w wymienionym zakresie.

System współzależności
Zgodnie z przepisami określającymi wymogi „cross-compliance” użytki rolne należy utrzymywać w „dobrym stanie rolniczym i ekologicznym”. Działania dotyczą zapobiegania erozji gleb, utrzymania zawartości substancji organicznej w glebach, struktury gleby i minimalnych środków na rzecz utrzymania terenu. Nowe państwa członkowskie mają także obowiązek zadbania o to, aby tereny wykorzystywane (na dzień 1.05.2004) jako trwałe użytki zielone nadal takimi pozostały (dopuszcza się wyjątkowo nieznaczne zmniejszenie ich powierzchni).

Nowe kraje członkowskie, także Polska, nie mają obowiązku wdrażania systemu współzależności (cross-compliance) w czasie stosowania systemu płatności obszarowych  SAPS, ale wraz z przejściem na system docelowy SPS (najpóźniej od początku 2009 r.) przepisy te będą obowiązywały polskich rolników.

Reforma doradztwa
Aby ułatwić rolnikom osiągnięcie wymaganych standardów i umożliwić im zminimalizowanie ponoszonych w związku z tym kosztów, wprowadzono obowiązek funkcjonowania od 1 stycznia 2007 r. systemu doradztwa dla rolników częściowo finansowanego z budżetu Wspólnoty. System Doradztwa Rolniczego (SDR) jest integralną częścią reformy Wspólnej Polityki Rolnej i ma ograniczyć ryzyko niespełnienia wymogów i tym samym ponoszenia sankcji.

Usługi doradcze świadczone w ramach SDR muszą obejmować co najmniej wszystkie standardy odnoszące się do wzajemnych zgodności (cross-compliance). Wsparcie finansowe może być przyznane rolnikom na pokrycie części ponoszonych kosztów, wynikających z korzystania  z usług doradztwa rolniczego, ale tylko w zakresie przestrzegania przez rolników norm ustawowych, dotyczących środowiska, zdrowia publicznego, zwierząt i roślin oraz warunków utrzymania zwierząt.

Całkowita kwota wsparcia za korzystanie z usług doradztwa, o których mowa, ograniczona jest do 80 proc. kosztów kwalifikowanych i  nie może przekroczyć kwoty maksymalnej, czyli 1500 euro na jedno gospodarstwo. Każde państwo członkowskie może określić poziom dofinansowania usług doradczych w zależności od priorytetów i możliwości budżetowych.

Ustanowienie SDR należy do państw członkowskich. Dopuszcza się funkcjonowanie różnych systemów doradztwa – instytucje publiczne, prywatne lub system mieszany. W ramach SDR należy zapewnić:

1. akredytację prywatnych instytucji doradczych oraz certyfikację osób fizycznych. Komisja Europejska zaproponowała również, aby wszystkie państwa członkowskie zobowiązały się do spełnienia minimalnych kryteriów akredytacji instytucji doradczych, które obejmują:
  • kwalifikacje personelu (kierunkowe wykształcenie na poziomie uniwersyteckim lub tytuł naukowy),
  • wyposażenie administracyjno-techniczne, w tym sprzęt laboratoryjny,
  • doświadczenie i wiarygodność (konieczność posiadania referencji),
2. ustanowienie lub wytypowanie podmiotu do prowadzenia certyfikacji i rejestru doradców oraz firm doradczych w przypadku włączenia do systemu instytucji prywatnych,

3. kompleksowość świadczonych usług (ich zakres musi objąć wszystkie określone wymagania oraz dopuszcza się świadczenie usług przez doradców indywidualnych lub pojedyncze instytucje pod warunkiem ich certyfikacji),

4. rozliczanie usług na podstawie wezwania płatniczego (faktury) dla rolnika,

5. dobrowolność wyboru doradcy,

6. powszechny dostęp,

7. rozdzielność funkcji (doradca nie może być równocześnie kontrolerem lub policjantem),

8. odpowiedzialność za jakość usług doradczych (instytucja doradcza powinna być ubezpieczona od odpowiedzialności cywilnej),

9. stworzenie monitoringu i kontroli jakości usług doradczych.

Zgodnie z przepisami unijnymi, jeśli gospodarstwo nie spełnia wymagań podstawowych, wówczas musi liczyć się z ograniczeniem, a nawet całkowitym pozbawieniem dopłat (także koniecznością ich zwrotu). Państwa członkowskie mogą zatrzymać 25 proc. zwróconych w ten sposób pieniędzy, reszta trafia do kasy unijnej.

Źródło "Farmer" 11/2006