Mleko to jeden z wartościowszych produktów rolnictwa ekologicznego. Jego ilość jest jednak ograniczona ze względu na liczbę krów, ich wydajność oraz koncentrację gospodarstw ekologicznych w danym rejonie. W takich warunkach trudno jest zorganizować rynek mleka ekologicznego.

Reżim produkcyjny

Aby na rynku mleko funkcjonowało pod mianem ekologicznego, musi pochodzić z gospodarstwa posiadającego certyfikat zgodności z zasadami produkcji ekologicznej, a jego uzyskanie wiąże się z kontrolowaniem procesu produkcji. Rolnik zobowiązany jest do przestrzegania zasad chowu ekologicznego, wyznaczonych przepisami prawa krajowego i unijnego, a przede wszystkim Rozporządzeniem Rady (EWG) nr 2092/91. Jednym z warunków chowu jest zakaz karmienia zwierząt koncentratami i mieszankami pełnoporcjowymi. Dawka pokarmowa powinna składać się z pasz naturalnych, wytworzonych przede wszystkim we własnym gospodarstwie. Także warunki bytowe zwierząt powinny być jak najbardziej zbliżone do naturalnych.

Obowiązujący w gospodarstwach ekologicznych reżim przy pozyskiwaniu mleka odbiega od warunków produkcji w gospodarstwach konwencjonalnych. Pozwala to zaoferować konsumentowi produkt lepszej jakości, o wyższych walorach zdrowotnych. Ale dla rolnika nie mniej ważny jest wynik ekonomiczny. Powszechnie uważa się, że produkty ekologiczne pozwalają na uzyskanie wyższej ceny, dzięki ich specjalnym zaletom albo też podkreśla się przywilej rolników „ekologicznych” do uzyskiwania wyższych cen za te produkty. Nie jest to jednak powszechne, zwłaszcza w przypadku produktów pochodzenia zwierzęcego, choćby mleka.  

Porównywane gospodarstwa

W Instytucie Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w Warszawie oceniono pod tym kątem gospodarstwa ekologiczne w ramach systemu AGROKOSZTY, badającego efekty produkcyjno-ekonomiczne dla różnych działalności rolniczych.  Badane w 2006 roku gospodarstwa zlokalizowane były na Mazowszu, Podlasiu, w Małopolsce i na Pogórzu, gdyż w tych regionach jest najwięcej gospodarstw ekologicznych w Polsce, w których utrzymywano krowy mleczne. Przeciętnie 7 krów. Średni obszar gospodarstwa wynosił 24 ha, z czego 67 proc. stanowiły trwałe użytki zielone, będące bazą do produkcji pasz objętościowych. Wydajność mleczna krów wynosiła średnio 3341 l, a cena skupu mleka wyniosła zaledwie 86 gr za litr. Wydajność mleczna była o 18 proc. niższa od wydajności krów podawanej przez GUS dla gospodarstw indywidualnych w 2006 r., niższa o 7,5 proc. była również cena skupu mleka.