W związku z tym w wielu ośrodkach naukowych poszukuje się nowych kierunków w produkcji roślinnej mających pokryć rosnące zapotrzebowanie na energię. Jednym z nich, z którym wiąże się większe nadzieje jest wykorzystanie biomasy roślinnej do celów energetycznych [Mc Kenzie i in. 2008, Sulima i in. 2006].

W Polsce biomasę stałą pozyskuje się z odpadów leśnych, rolniczych i organicznych odpadów komunalnych. W przyszłości uzupełnieniem bilansu podaży biomasy powinno być jej pozyskiwanie ze specjalnych plantacji wieloletnich gatunków roślin krajowych, np. wierzby wiciowej (Salix viminalis L.), zwanej również wierzbą krzewiastą, topoli i mozgi trzcinowatej lub roślin sprowadzanych z innych stref klimatycznych, np. miskanta, ślazowca pensylwańskiego. Lista tych roślin jest zapewne daleka jeszcze od zamknięcia, gdyż stale trwają prace naukowe nad innymi gatunkami, które będą przydatne do celów energetycznych [Fillion i in. 2009, Kuś 2003, Szczukowski i in. 2006].

Celem artykułu było przedstawienie krótkiej charakterystyki najbardziej perspektywicznych gatunków potencjalnie przydatnych do uprawy na cele energetyczne.

Drzewa i krzewy w krótkiej rotacji Wierzba krzewiasta

W stanie naturalnym występuje kilkadziesiąt gatunków i mieszańców wierzby. Rosną one jako formy drzewiaste lub krzewiaste w siedliskach dość żyznych i zapewniających roślinom wystarczające ilości wody. Na cele energetyczne najbardziej przydatny jest gatunek wierzby krzewiastej (Salix viminalis). Jest to roślina wieloletnia o pokroju krzaczastym, mająca od kilku do kilkunastu pędów, o okresie użytkowania plantacji do 15-20 lat.

Zalety wierzby:

  • duże plony - roczny przyrost może wynosić od 7 do 15 t/ha suchej masy drewna,
  • długi okres użytkowania plantacji (15- 20 lat),
  • tanie sadzonki - zrzezy (sztobry).
Wady wierzby:
  • wilgotność zbieranej biomasy późną jesienią i zimą wynosi ok. 45- 50%, co zwiększa koszty transportu i zmniejsza wartość opałową, gdyż dużo ciepła trzeba zużyć na odparowanie wody,
  • trudna mechanizacja zbioru - przy 3-letnim cyklu zbioru konieczne jest stosowanie specjalnych maszyn,
  • duże potrzeby wodne - wymaga gleb o wysokim (ok. 200 cm) poziomie wody gruntowej, ale niezabagnionych,
  • duże zagrożenie przez choroby i szkodniki.
Aktualnie do zakładania plantacji produkcyjnych dostępne są odmiany wierzby wyhodowane przez Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie (Start, Sprint, Turbo, Tur oraz kilka innych klonów), odmiany hodowli szwedzkiej (Torhild, Sven, Olof, Gudrun, Tordis, Inger i Tora) oraz hodowli duńskiej (Gigantea).