Obchody Wielkiego Tygodnia otwiera Niedziela Palmowa nazywana dawniej także Kwietną lub Wierzbną. Dzień ten upamiętnia wjazd Jezusa do Jerozolimy i jednocześnie wprowadza katolików w czas wyjątkowo ważny i podniosły. W Polsce tradycja święcenia palm jest wielowiekowa, a jej początki sięgają prawdopodobnie XIV wieku. W innych europejskich krajach zwyczaj ten ma jeszcze starsze korzenie, które wynikają z tego, że dawniej wydarzenia pasyjne chętnie inscenizowano, by wierni mogli w nich naocznie uczestniczyć, a dzięki temu także lepiej je zrozumieć, gdyż znajomość łaciny, w której sprawowana była msza święta, nie była powszechna. Stąd, już w Średniowieczu, organizowane były uroczyste pochody z wjazdem kapłana bądź figury Jezusa do kościoła w towarzystwie wiernych witających ich palmami.

W zależności od regionu i dostępnych w tym czasie roślin, palmy do dziś przybierają różną postać. W krajach śródziemnomorskich procesjom wtórują gałązki oliwne lub liście palm, a w naszym – znacznie chłodniejszym – są to raczej smukłe kompozycje wykonane z różnego rodzaju gałązek, ziół i kwiatów. Zgodnie z tradycją w bukiecie powinny znaleźć się gałązki wierzbowe, które wiosną najwcześniej budzą się do życia i symbolizują zmartwychwstanie oraz rośliny wiecznie zielone, czyli bukszpan, tuje lub cis. Prócz elementów roślinnych, palmy dekorowano również wstążeczkami, suszonymi kwiatami lub własnoręcznie wykonanymi kwiatami z bibuły.

Wyjąwszy symbolikę religijną, palmy są również kojarzone z życiem i siłami witalnymi. Zapowiadają coroczne odradzanie się natury. Zgodnie z tradycją, palma wielkanocna powinna być użyta tylko raz, tak by można ją było spalić i w następnym roku wykorzystać popiół podczas Środy Popielcowej. W związku z przypisywanymi jej właściwościami życiodajnymi i magicznymi, w tym dniu dokonywano obrzędowych czynności, mających zapewnić pomyślność zbiorów i zdrowie wśród domowników.

Dawne zwyczaje niedzielno-palmowe

Do popularnych zwyczajów należało chłostanie się przyniesionymi z kościoła palmami. Z tych wierzbowych zjadano także pączki, co miało zapobiec bólom gardła i przeziębieniom. Oprócz tego poświęconą palmą kropiono obejście, dom i bydło, zwłaszcza to młode, które na wiosnę wychodziło na pastwisko, aby zagwarantować obfitość mleka. Potem zaś, po wszystkich zabiegach, przechowywano palmę przy świętym obrazie lub przy drzwiach wejściowych, by chroniła domostwo. W niektórych częściach Polski wbijano ją także w ziemię na polu, by strzegła upraw przed złą pogodą i szkodnikami.