Wskaźniki zmian cen otrzymywanych i płaconych przez rolników oraz cen detalicznych żywności.

Tab. Wskaźniki zmian cen otrzymywanych i płaconych przez rolników oraz cen detalicznych żywności.

Wyszczególnienie

1995-1999

2000-2003

2004-2008

1995-2008

Inflacja

211,2

119,3

114,0

287,4

Ceny detaliczne żywności

183,3

113,5

121,5

252,8

Ceny otrzymywane przez rolników

152,9

109,7

132,1

221,6

Ceny płacone przez rolników

194,7

123,9

134,1

323,5

Indeks nożyc cen

78,6

88,6

98,5

68,5



Mówiąc więc o udziale rolników w cenach detalicznych żywności o tych faktach należy pamiętać. Z analizy cen detalicznych żywności i udziału marż producenta, marż przetwórców i marż handlowych w cenach detalicznych żywności w latach 1995-2008 wynika, że na ogół nie odbiega on od obserwowanych w krajach o rozwiniętej gospodarce rynkowej. Najniższy jest w przypadku chleba mieszanego (13-15%, w USA jest to tylko 5-8%). W przypadku mięsa i jego przetworów udział ten waha się od 30-40% w zależności od fazy cyklu świńskiego (w USA jest to około 30%), a w przypadku przetworów mlecznych waha się od 30-60%. Udział producentów mleka w cenach detalicznych przetworów mlecznych należy do najwyższych i w latach 2004-2008 odbiegał in plus od innych krajów, ponieważ działanie mechanizmu rynkowego na tym rynku było okresowo zakłócone wsparciem cenowym w ramach WPR, zniesieniem barier celnych w warunkach dużych różnic cenowych w momencie integracji oraz destabilizacją rynku światowego w latach 2007-2008. Obecnie udział ten zbliżył się do istniejących w innych krajach.

Generalnie można powiedzieć, że udział rolników w cenach detalicznych żywności w Polsce w latach 1995-2008 nie zmalał, aczkolwiek w krótkich okresach czasu ulega znacznym wahaniom w zależności od sytuacji rynkowej i sprawności działania mechanizmu rynkowego. Generalnie ceny skupu ulegają znacznie silniejszym wahaniom niż ceny detaliczne żywności, a reakcje cenowe na poszczególnych poziomach rynku są przesunięte w czasie o 4-6 do 12 miesięcy. Udział marży przetwórczej i marży handlowej w cenach detalicznych żywności jest bardzo silnie zróżnicowany w zależności od produktu (poniżej 10% na rynku mięsa do prawie 60% w przypadku mąk i kasz). Generalnie można powiedzieć, że w dłuższym okresie czasu powoli rośnie udział marż handlowych w cenach większości przetworów. Aczkolwiek detaliści (zwłaszcza sieci handlowe) są w stanie zadowolić się bardzo niską marżą handlową przy bardzo wysokich obrotach (typowym produktem jest chleb) lub traktując produkt jako wabik dla konsumentów (przykładem jest np. żywy karp w okresie świąt Bożego Narodzenia) traktowany jako wabik.

Stopień skomplikowania problematyki cen i marż cenowych wymaga też dużej znajomości rzeczy. Relacje cen wielkość marż należy analizować w dłuższym horyzoncie czasowym i w różnych sektorach produkcji rolniczej. Ze względu na wagę społeczną i ciężar polityczny na pewno wymaga to przejrzystości rynku w czym może pomóc, powołany zarządzeniem Prezesa Rady Ministrów Międzyresortowy Zespół do spraw Zwiększenia przejrzystości Rynku Artykułów Rolno-Spożywczych i Poprawy Funkcjonowania Łańcucha Żywnościowego. Problem podziału korzyści między producentów, przetwórców i handlowców na rynku żywnościowym budzi szereg kontrowersji, a kontrowersje te narastają w okresach destabilizacji rynków żywnościowych bądź to z tytułu zbyt szybkiego wzrostu cen detalicznych lub w okresach spadków cen otrzymywanych przez rolników. Nie można przedstawiać opinii publicznej wybiórczo tylko wybranych produktów (przykłady zaprezentowane w publikacji Dziennika Gazety Prawnej są dobrane najprawdopodobniej przypadkowo, ale są krańcowo niereprezentatywne dla całego sektora). W takim przypadku można na podstawie poprawnych danych dojść do fałszywych wniosków, jak to się stało w przypadku news'a opublikowanego przez Dziennik Gazeta Prawna, pod tytułem „Producenci windują ceny żywności”.

Informacje o sytuacji ekonomicznej w rolnictwie można znaleźć na stronie internetowej IERIGŻ - PIB lub zaopatrzyć się w publikacje na tradycyjnych nośnikach.

Źródło: MRiRW/farmer.pl