Światowe wyzwania
1. Rolnictwo i leśnictwo mają znaczenie strategiczne i ekonomiczne na poziomie światowym oraz odgrywają główną rolę w walce z obecnymi i przyszłymi wyzwaniami. Rosnący popyt na żywność oraz odnawialne materiały i energię, w połączeniu ze zmianami klimatu i rosnącymi wahaniami na rynku oznacza, że bezpieczeństwo żywnościowe nie może już być uznawane za oczywistość. Będzie ono priorytetem polityki rządów na całym świecie. Ponadto, ubywa ziemi w rolnictwie w wyniku rosnącej presji na wykorzystanie gruntów w celu zaspokojenia potrzeb urbanistycznych i transportowych. Zmiany klimatu, wraz z bezpieczeństwem żywnościowym i energetycznym powinny być postrzegane jako zbieżne elementy zrównoważonej produkcji rolnej i leśnej.

2. Wpływ zmian klimatu na światową produkcję żywności musi być brany pod uwagę przy opracowywaniu unijnej i międzynarodowej polityki w sprawie zmian klimatu. Dodatkowe wymogi i działania związane z walką ze zmianami klimatu potrzebują silnej i funkcjonalnej społeczności rolników na terenach wiejskich.

3. Rolnicy i leśnicy w dużym stopniu przyczynili się do redukcji wpływu swojej działalności na klimat, gdyż emisje gazów cieplarnianych przez rolnictwo spadły o 20 procent w latach 1990-2006 (UE-27). Ponadto, europejskie lasy kumulują 0,5 Gt CO2/rok, to znaczy 10% całkowitych rocznych emisji gazów cieplarnianych z europejskiego przemysłu. Do pewnego stopnia, zobowiązania te były wspierane przez zaangażowanie rolników, przez reformy WPR oraz harmonijne wprowadzenie europejskich przepisów środowiskowych. Ponadto, rolnictwo i leśnictwo mają duży udział w cyklu węglowym i mogą, dzięki mobilizacji produktów drzewnych oraz biomasy, reprezentować duży potencjał redukcji emisji CO2 pochodzących z paliw kopalnych oraz nieodnawialnych materiałów przeznaczonych na budownictwo i przemysł.

Pierwszy etap, walka ze skutkami zmian klimatu

4. Rolnictwo i leśnictwo jako pierwsze odczuwają wszystkie skutki zmian klimatu. Nawet jeśli rolnicy i leśnicy przywykli do dostosowywania swoich praktyk do stopniowych zmian, to amplituda i skutki zdarzeń klimatycznych (wczesne lub późne przymrozki, wzrastająca zmienność sezonowości, sezonowe i roczne opady deszczu, powodzie, susze, szerzenie się gatunków inwazyjnych itd.) będą miały większy wpływ na ich działalność, niż w jakimkolwiek innym sektorze gospodarki i podważą ich możliwości w zakresie dostosowywania się do zmian klimatu.

5. Emisje z rolnictwa posiadają unikalny profil w porównaniu z emisjami z pozostałych sektorów. Profil rolnictwa w zakresie emisji gazów cieplarnianych różni się znacznie od profilu pozostałych sektorów, takich jak przemysł, gospodarstwa domowe i transport, zważywszy na fakt, że dominują w nim gazy inne niż CO2, pochodzące z procesów naturalnych i biologicznych: metan (fermentacja energetyczna przeżuwaczy) i podtlenek azotu (stosowanie organicznych i nieorganicznych nawozów w glebie). Dlatego też, biologiczny charakter emisji pochodzących z rolnictwa, szczególnie zmiennych, nie powinien być ignorowany w doborze odpowiednich opcji łagodzenia. Ponadto, nie można karać rolników za emisje wynikające z naturalnych procesów, które nie są związane z procesami zarządzania, czyli spowodowane na przykład rosnącą temperaturą i większym prawdopodobieństwem suszy i niedoboru wody, co objawi się uwalnianiem dodatkowego dwutlenku węgla z gleby.

Wykorzystanie zbieżności pomiędzy dostosowaniem się do zmian klimatu, zmniejszeniem emisji gazów cieplarnianych i wydajnością w rolnictwie
6. Istota rolnictwa i leśnictwa sprawia, że łagodzenie zmian klimatu i dostosowanie się do nich może być często prowadzone jednocześnie.

- Rolnictwo i leśnictwo, dzięki cyklowi węgla, są jedynymi sektorami gospodarki, które mogą sekwestrować węgiel w glebie i biomasie podczas swoich procesów produkcji, które są nieodłącznie związane z ochroną bioróżnorodności, lepszym magazynowaniem wody i zapobieganiem pożarom, powodziom i erozji. Tym samym, agroleśnictwo, które łączy rolnictwo i leśnictwo, może być potencjalnie rozwijane w wielu regionach UE i mogłoby także zwiększyć sekwestrację dwutlenku węgla, będąc w ten sposób sposobem przystosowania się do zmian klimatu (np. susza, burze).

- Rolnictwo i leśnictwo mogą produkować biomasę, aby dostarczać energii niskowęglowej. Sektorowe redukcje emisji gazów cieplarnianych są możliwe dzięki zwiększonemu stosowaniu upraw energetycznych, biomasie leśnej, biopozostałościom i obornikowi do produkcji biopaliw, a także biogazowi do ogrzewania i produkcji prądu. Ponadto, inne usługi związane z energią odnawialną, są nieodłączoną częścią rolnictwa (np. produkcja energii wiatrowej i słonecznej w gospodarstwach) i przyczyniają się także do zmniejszenia zależności od energii kopalnej oraz do poprawy ogólnej odporności gospodarstw rolnych.

- Co więcej, zwiększone zużycie towarów rolnictwa i leśnictwa w produkcji materiałów przemysłowych, może również przyczynić się do zmniejszenia zapotrzebowania na produkty petrochemiczne, takie jak polimery i włókna. Te produkty podstawowe oraz produkty ze ściętego drewna, mogą odgrywać ważną rolę w zastąpieniu energochłonnych materiałów przemysłowych, np. w budownictwie. Takie rynki oferują możliwości zróżnicowania systemów produkcji rolnej i ekosystemów rolnych.

- Sektor rolnictwa dąży do poprawy wydajności wykorzystania surowców, zwiększając jednocześnie swoje możliwości produkcyjne. Na przykład, postęp w dziedzinie efektywności energetycznej budynków gospodarskich oraz w zakresie zarządzania stosowaniem nawozów i obornika poprzez lepsze planowanie i wykorzystywanie, może nie tylko zmniejszyć emisje, ale również poprawić jakość wody. Poza tym, niezbędna jest promocja wykorzystywania wyników badań poprzez zmiany praktyk żywienia zwierząt i wprowadzanie innowacyjnych rozwiązań przetrzymywania zwierząt, pozwalających na redukcję emisji gazów cieplarnianych przy jednoczesnej poprawie odporności na przyszłe wydarzenia klimatyczne. Ponadto, poprawa efektywności wykorzystywania wody w rolnictwie może pomóc w adaptacji do ograniczonej dostępności wody.

7. Ten istotny udział rolnictwa i leśnictwa w sektorze energii, przemysłu, budownictwa i transportu, powinien być uznany, nawet jeśli obecna polityka klimatyczna nie przyznaje im tych zalet.
Czynniki będące przeszkodą dla udziału leśnictwa i rolnictwa

8. Nieprawidłowe funkcjonowanie rynku oraz zaburzenia konkurencji nie pozwalają rolnictwu i leśnictwu na zoptymalizowanie ich potencjału w zakresie przystosowywania się do zmian klimatu i ich łagodzenia. Niestabilność rynku wzrasta : w trakcie kryzysu rolnego z 2009 roku, dochody rolników spadły średnio o 12% (w UE-27) .

9. Potrzebne są duże inwestycje w badania, aby wypełnić obecne luki w zakresie potencjału łagodzenia poszczególnych praktyk zarządzania i ich kosztów, aby przyjęte zostały najbardziej rentowne opcje oraz wdrażanie na poziomie gospodarstw rolnych. Systemy doradztwa oraz szkolenia zawodowego są konieczne, aby poprawić zdolność adaptacji rolników i właścicieli leśnych oraz aby ułatwić ich dostęp do instrumentów pozwalających na wykorzystanie potencjału ich działalności w zakresie łagodzenia zmian klimatu.

10. Wątpliwości odnoszące się do obecnych zasad kontroli oraz wliczania, stosowanych dla działań związanych z użytkowaniem gruntów, zmianą przeznaczenia gruntów oraz leśnictwem, nadal stanowią duże wyzwanie.

Rolnictwo i leśnictwo potrzebują ram politycznych zwróconych ku przyszłości

11. Autonomiczna zdolność przystosowywania się do zmian w perspektywie długoterminowej na poziomie gospodarstw rolnych jest ograniczona, a zmiany klimatu stają się obecnie kluczowym czynnikiem w decyzjach podejmowanych przez rolników, właścicieli leśnych oraz spółdzielnie rolne.

12. Dlatego też bardzo ważne jest, aby zapewnić stabilne i elastyczne ramy polityczne, aby można było realizować długoterminowe inwestycje w technologie respektujące klimat. Pierwszeństwo powinno być przyznane opcjom « no regret », które prezentują zarówno korzyści ekonomiczne jak i środowiskowe oraz które pozwalają uniknąć pojawiania się konfliktu interesu pomiędzy poszczególnymi celami.

13. Każda strategia w zakresie klimatu dla sektora rolnictwa i leśnictwa musi być opracowywana z dużą ostrożnością. Wiele instrumentów przeznaczonych do redukcji emisji gazów cieplarniach pochodzących z tych sektorów mogłoby doprowadzić do delokalizacji produkcji poza UE. Doprowadziłoby to jedynie « eksportu » tych emisji do krajów trzecich, ograniczając rozwój europejskiego sektora rolno-spożywczego. Ta ewentualność byłaby zagrożeniem dla miejsc pracy milionów rolników oraz dla konkurencyjności ich spółdzielni.

Źrodło: KFPZ/farmer.pl