Dla osób mieszkających na terenach wiejskich i z nimi wiążących swoją przyszłość niewątpliwie korzystniejsze byłoby postawienie na szeroką gamę działań, ściślejsze powiązanie ich z rozwojem regionów i regionalnych ośrodków miejskich.

Przeniesienie działań dotyczących rozwoju obszarów wiejskich z polityki spójności do WPR (począwszy od roku 2007) zostało krytycznie ocenione przez środowisko związane z polityką regionalną i jednocześnie pozytywnie przez osoby pracujące nad polityką rolną. Nie zwiększyło to koordynacji między obu politykami a raczej wzmocniło podziały między nimi, co utrudniło komplementarność działań na obszarach wiejskich. Należy pamiętać, że w okresie 2007-2013 w dalszym ciągu istnieją instrumenty wspierające te obszary zarówno w polityce spójności, jak i polityce rolnej UE.

Dyskusja o przyszłości
Funkcjonowanie polityki rozwoju obszarów wiejskich w dużym stopniu poza polityką spójności zostało krytycznie ocenione w rezolucji Parlamentu Europejskiego. Zwraca w niej uwagę[1], że poziom finansowania II filaru WPR w latach 2007-2013 został poważnie okrojony w stosunku do pierwotnych ustaleń, przez co polityka rozwoju obszarów wiejskich może okazać się nieskuteczna oraz spowodować pogłębienie podziałów między rolnikami i pozostałymi mieszkańcami wsi. Podkreśla niewystarczające wsparcie tej polityki dla alternatywnej działalności gospodarczej na wsi oraz w zakresie dywersyfikacji zawodowej mieszkańców. Z niepokojem zauważa niedostateczną koordynację działań WPR z polityką spójności, zarówno na szczeblu Wspólnoty, jak i w państwach członkowskich. Parlament wskazuje, że „nacisk położono głównie na zapewnienie rozgraniczenia między różnymi funduszami i programami, a nie na tworzenie synergii”.

Rezolucja Parlamentu Europejskiego wzywa decydentów unijnych do wprowadzenia zintegrowanego podejścia w polityce rozwoju obszarów wiejskich po roku 2013. Dotyczy to przede wszystkim silniejszej dywersyfikacji działań pomocowych w kierunku zwiększania konkurencyjności pozarolniczych aktywności gospodarczych i zawodowych mieszkańców. Zintegrowane podejście – w rozumieniu Parlamentu – obejmuje także ściślejszą koordynację między różnymi politykami i funduszami europejskimi, zwłaszcza z polityką spójności i instrumentami finansowymi wdrażanymi regionalnie.

W stronę ekologii
Istnieje możliwość zmian w polityce obszarów wiejskich m.in. w kierunku silniejszego uwzględnienia aspektów środowiskowych i wyzwań klimatycznych. Komisja Europejska zapowiada silne ukierunkowanie przyszłej WPR w stronę „zazieleniania” rolnictwa i jego lepszego dostosowania do zmiany klimatu[2]. W innych dokumentach europejskich[3] podsumowujących stan debaty o przyszłości rozwoju obszarów wiejskich podkreśla się potrzebę zwiększenia różnorodności działań pomocowych.

Szereg propozycji ma charakter socjalny, związany m.in. z poprawą jakości życia mieszkańców i dostępu do usług publicznych, zwiększeniem dochodów mieszkańców wsi oraz ograniczaniem ich wykluczenia społecznego. Oprócz tego w europejskiej debacie pojawiały się propozycje dotyczące zwiększenia zróżnicowania gospodarczego na terenach wiejskich, w tym w zakresie wspierania rozwoju usług i przedsiębiorczości, a nawet innowacji i działalności badawczo-rozwojowej.

Należy jednak zauważyć, że w dalszym ciągu duża część propozycji jest ściśle powiązana z celami sektorowymi. Dotyczy to m.in. zwiększenia środków na poszanowanie przyrody, ochronę zasobów naturalnych i krajobrazu w działalności rolnej, wykorzystania rolnictwa dla zwiększenia produkcji odnawialnych źródeł energii, zwiększenia dochodów rolników, zabezpieczenia bezpieczeństwa żywnościowego, wsparcia różnorodności i wysokiej jakości produkcji rolnej, wprowadzania nowych technologii i innowacji do działalności rolnej itp.

Nie tylko rolnictwo
W dokumentach unijnych coraz częściej termin dywersyfikacja odnosi się do strukturalnych zmian w gospodarstwach rolnych, a nie do poszukiwania nowych form działalności gospodarczej poza rolnictwem. W propozycji reform polityki rolnej po roku 2013 Komisja podkreśla, że rolnictwo pozostaje "motorem" rozwoju obszarów wiejskich, a przyszłość tych terenów zależy przede wszystkim od dynamiki i konkurencyjności sektora rolnego.
W debacie europejskiej coraz silniej akcentowane są kwestie bezpieczeństwa żywnościowego, które odnosi się do utrzymania europejskiego potencjału produkcji rolniczej. W ich świetle polityka rozwoju obszarów wiejskich ma drugoplanowe znaczenie wobec celów sektorowych. Jest przede wszystkim powiązana z problematyką zmian klimatycznych. Propozycje Komisji w zakresie przyszłej polityki rolnej UE na pierwszym miejscu stawiają wyzwanie dotyczące bezpieczeństwa żywności (i na ostatnim - rozwój obszarów wiejskich).

Najprawdopodobniej zostanie poszerzony zakres działań podejmowany w II filarze WPR po roku 2013. Jednak zwiększenie różnorodności działań w polityce rozwoju obszarów wiejskich (II filar) nie będzie wiązało się z odpowiednim zwiększeniem budżetu tej polityki. Raczej poszukiwane są możliwości zwiększenia zakresu finansowania działań sektorowych podejmowanych w I filarze polityki rolnej. Oznacza to, że polityka rozwoju obszarów wiejskich nie może liczyć po roku 2013 na poważniejszy wzrost swojego budżetu, a jedynie poszerzenie zakresu realizowanych działań. W dalszym ciągu wiele spośród nich ma ścisłe powiązanie z problematyką sektorową i jest adresowana do rolników, właścicieli lasów i przedsiębiorstw przetwórstwa spożywczego. Oznacza to, że proponowana polityka w niewielkim stopniu przyczyni się do modernizacji i rozwoju polskiej wsi.