Zgodnie z art. 145 kodeksu cywilnego1: "Jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich, właściciel może żądać od właścicieli gruntów sąsiednich ustanowienia za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej (droga konieczna)". W takim przypadku "Przeprowadzenie drogi koniecznej nastąpi z uwzględnieniem potrzeb nieruchomości nie mającej dostępu do drogi publicznej oraz z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które droga ma prowadzić".

Instytucja drogi koniecznej pełni bardzo ważną funkcję w regulacji stosunków sąsiedzkich, gdyż zapewnia swobodny dostęp do nieruchomości. Jest to konstrukcja, którą zalicza się do przepisów ograniczających prawo własności, ponieważ może stanowić przymusowe obciążenie prawa własności właściciela nieruchomości sąsiedniej.

FORMY USTANOWIENIA SŁUŻEBNOŚCI DROGI KONIECZNEJ

Droga konieczna może powstać na różnorodne sposoby. Jeśli nie ma sporu pomiędzy stronami, ustanowienie drogi koniecznej może mieć miejsce na drodze umowy. Tego typu umowa zawierana jest pomiędzy właścicielem nieruchomości, która ma być obciążona służebnością, a nabywcą tego prawa. Koniecznym elementem takiej umowy jest oświadczenie właściciela nieruchomości obciążanej o ustanowieniu służebności, przy czym oświadczenie takie musi być zawarte w formie aktu notarialnego2.

Innym sposobem ustanowienia drogi koniecznej jest postępowanie sądowe. Dochodzi do niego najczęściej wtedy, gdy brak jest zgody na ustanowienie służebności umownie. Nabycie prawa służebności drogi koniecznej możliwe jest również w wyniku zasiedzenia wskutek spełnienia następujących przesłanek: upływu określonego czasu, nieprzerwanego posiadania służebności oraz istnienia trwałego i widocznego urządzenia. Przesłankę upływu określonego czasu oraz posiadania należy rozumieć tak samo jak w przypadku zasiedzenia własności nieruchomości. Natomiast, jeśli chodzi o pojęcie trwałego i widocznego urządzenia, to w orzecznictwie sądowym definiuje się je jako obiekt celowej aktywności człowieka, stąd też za takie urządzenie nie sposób uznać drogi lub ścieżki powstałej wskutek przechodzenia czy przejeżdżania, natomiast odmiennie już należy potraktować utwardzoną drogę3.