Często słyszymy wśród znajomych rolników utartą opinię, że zrezygnować z ryczałtu i przejść na VAT warto tylko wtedy, gdy się inwestuje, i to najlepiej dużo. Jest to prawda, ale tylko połowicznie. Czasami bywa tak, że nawet przy braku inwestycji lub niewielkim ich poziomie, przy umiejętnym zarządzaniu gospodarstwem można odnosić dodatkowe korzyści finansowe z tytułu bycia podatnikiem VAT.

Zanim przejdziemy do rozważenia zalet i wad tych dwóch rozwiązań podatkowych, obowiązujących w rolnictwie, najpierw ustalmy, czy warto (pod najważniejszym względem - finansowym) zaprzątać sobie tym głowę. Każde gospodarstwo rolne jest inne, działa w różnych warunkach, w różnym otoczeniu, nawet jeżeli prowadzi podobną czy wręcz taką samą produkcję. Dlatego nie da się przedstawić wiarygodnych modelowych wariantów opłacalności przejścia z ryczałtu na VAT. Ale każdy rolnik może w prosty sposób sprawdzić, który wariant podatkowy jest dla niego korzystniejszy finansowo.

W tym celu należy odszukać wszystkie faktury przychodowe, czyli tzw. RR-ki, oraz kosztowe, dokumentujące ponoszone wydatki w działalności rolniczej, najlepiej z ostatniego roku. Następnie zestawiamy wszystkie faktury VAT RR, w rozbiciu na wartość brutto, netto oraz VAT ryczałtowy (7 proc.). W drugim zestawieniu sumujemy faktury zakupu towarów i usług, dotyczące prowadzonej działalności rolniczej w dokładnie takim samym rozbiciu na wartość brutto, netto i VAT (stawki 5, 8 lub 23 proc.) - przykład w tabeli 1. W tym przypadku rolnik ryczałtowy uzyskał w formie gotówki do dyspozycji 50 tys. zł (200 tys. zł przychody brutto - 150 tys. zł zakupy brutto).

Mając ustalony stan faktyczny działalności rolnika ryczałtowego (50 tys. zł), przeliczamy, jaki efekt finansowy byłby w przypadku, gdyby w tym okresie rolnik był czynnym podatnikiem VAT. Zakładając w uproszczeniu, że ceny netto sprzedaży byłyby takie same, rozważmy dwa przypadki: VAT ze stawką 5 proc. (m.in. zboża, mleko, ziemniaki, buraki, rzepak) oraz żywiec wieprzowy i wołowy z obowiązującą stawką 8 proc. (tabela 2.). W tym przypadku rolnik uzyskałby kasowo przy stawce VAT 5 proc. 46 261,68 zł (196 261,68 zł - 150 000zł) plus rozliczenia VAT-u należnego i wyliczonego do zwrotu 10 219,42 zł (9 345,79 zł VAT należny - 19 565,22 zł VAT naliczony). W sumie do dyspozycji rolnika jest 56 481,11 zł (46 261,68 zł plus VAT do zwrotu 10 219,42 zł). Taki sam wynik finansowy uzyskuje rolnik z VAT-em 8 proc., z tym że inna jest struktura (51 869,16 zł kasowo plus 4 611,95 zł ze zwrotu podatku VAT).