Według reprezentantów Prawa i Sprawiedliwości projekt w kształcie przedstawionym w drugim czytaniu nosi znamiona niezgodności z konstytucją i może pozbawić udziałów tych, którzy korzystali ze wspólnoty gruntowej. Dlatego w złożonych poprawkach wnosi m.in. o wydłużenie okresu sprawdzającego faktyczne korzystanie ze wspólnoty z 5 do 10 lat oraz wydłużenie czasu składania wniosków przez uprawnionych do udziału we wspólnocie z sześciu miesięcy do roku - a więc nie do 30 czerwca 2016 lecz do 31 grudnia 2016 roku. PiS chce też obligatoryjnego wpisania położonych na terenie wspólnoty gruntowej nieruchomości do ksiąg wieczystych. Zastrzeżenia wzbudzały też zapisy o sposobach informowania udziałowców.

"Pozbawienie współwłaścicieli własności bez możliwości obrony może stanowić pozbawienie ich konstytucyjnego prawa własności" - argumentował poseł PiS Piotr Polak.

Wspólnoty gruntowe są reliktem stosunków własnościowych powstałych w XIX wieku na terenach byłych zaborów rosyjskiego i austriackiego w wyniku likwidacji pańszczyzny. Są one gruntami wspólnymi dla danej wsi, w których poszczególni rolnicy mieli udziały zależne od powierzchni posiadanych gospodarstw. Stanowią one szczególnego rodzaju własność, niepodlegającą podziałowi, rządzącą się własnymi odrębnymi zasadami.

Nowe przepisy mają umożliwić ustalenie, które nieruchomości stanowią wspólnoty gruntowe bądź mienie gromadzkie, oraz kto jest uprawniony do korzystania ze wspólnoty i jakie przysługują mu udziały w gruntach wspólnotowych.

Jak przypomniał poseł-sprawozdawca Krzysztof Jurgiel, w Polsce istnieje 5,1 tys. wspólnot gruntowych na obszarze 107 tys. ha, z czego 3,5 tys. nie ma uregulowanego stanu prawnego. Tylko 1080 utworzyło spółki zgodnie z obowiązującą ustawą z 5 lipca 1964 r.

Obecnie w wielu przypadkach nie da się ustalić, które grunty należą do wspólnoty, a które stanowią mienie grodzkie. Taka sytuacja jest niekorzystna dla gmin, gdyż utrudnia opodatkowanie gruntów, jak i dla samych rolników, którzy mają kłopoty przy ubieganiu się o dopłaty bezpośrednie.

Projektowane przepisy mają umożliwić wydawanie decyzji administracyjnych, w których będą wskazani uprawnieni do korzystania ze wspólnoty gruntowej i zostanie określona wielkość przysługujących im udziałów.