PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Służebność przesyłu nie powstaje z mocy prawa

Służebność przesyłu nie powstaje z mocy prawa Może żądać, aby przedsiębiorca, który przyłączył urządzenia do swojej sieci, nabył ich własność za odpowiednim wynagrodzeniem, chyba że w umowie strony postanowiły inaczej

Zagadnienia prawne dotyczące służebności przesyłu, jak również ustalania wysokości wynagrodzenia za ich ustanowienie w relacjach pomiędzy przedsiębiorstwami i właścicielami nieruchomości nadal powodują rozbieżności w orzecznictwie i praktyce sądowej. Stąd też często odnośnie niejasności w tej materii wypowiada się Sąd Najwyższy. Duże znaczenie z punktu widzenia interesów rolnika w przypadku posadowienia na jego działce urządzeń przesyłowych ma ostatnia uchwała Sądu Najwyższego z 5 czerwca 2018 r.



Zanim przystąpimy do analizy zagadnień objętych uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2018 r. wydaną do sygn. akt III CZP 50/17, warto przypomnieć definicję kodeksową urządzeń przesyłu, która wskazuje, iż są to urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej. Są to też inne urządzenia podobne nienależące do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa. Osoba, która poniosła koszty budowy urządzeń, o których mowa powyżej, jest ich właścicielem. Może żądać, aby przedsiębiorca, który przyłączył urządzenia do swojej sieci, nabył ich własność za odpowiednim wynagrodzeniem, chyba że w umowie strony postanowiły inaczej. Z żądaniem przeniesienia własności tych urządzeń może wystąpić także przedsiębiorca.

Z kolei służebność przesyłu polega na tym, że nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia, prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń. Przy czym, jeżeli właściciel nieruchomości odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna dla właściwego korzystania z urządzeń, o których mowa powyżej, przedsiębiorca może żądać jej ustanowienia za odpowiednim wynagrodzeniem. W sytuacji, jeżeli to przedsiębiorca odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna do korzystania z urządzeń, właściciel nieruchomości może żądać odpowiedniego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie służebności przesyłu.

UCHWAŁA SĄDU NAJWYŻSZEGO Z DNIA 8 CZERWCA 2018 R.

Przedmiotowa uchwała Sądu Najwyższego ma istotne znaczenie z tego powodu, iż rozstrzyga problem prawny, który powstał w orzecznictwie Sądu Najwyższego w 2017 r. Wtedy to bowiem Sąd Najwyższy w kilku swoich orzeczeniach wyraził pogląd, że w przypadku, kiedy mieliśmy do czynienia z urządzeniami przesyłowymi, które istniały w dacie 7 stycznia 1991 r. (czyli od dnia kiedy państwowe osoby prawne zyskały zdolność nabywania praw majątkowych i rzeczowych niezależnie od Skarbu Państwa) na nieruchomościach należących do Skarbu Państwa, to ich właściciele nabyli służebność gruntową o treści służebności przesyłu z mocy ustawy.

Rewolucyjny pogląd o powstaniu służebności gruntowej z mocy ustawy, wyrażony przez Sąd Najwyższy, wzbudził duże kontrowersje, albowiem w prawie polskim nie było znane takie źródło powstania tej służebności. Do tej pory w doktrynie, jak i orzecznictwie zgodnie przyjmowano, iż służebność może powstać na mocy: orzeczenia sądu, umowy stron, zasiedzenia oraz decyzji administracyjnej, i nie była znana możliwość nabycia służebności gruntowej z mocy ustawy.

Ze względu na takie stanowisko SN sądy powszechne rozpatrujące indywidulane sprawy m.in. rolników, stosowały taką samą wykładnię i orzekano niekorzystnie dla właścicieli nieruchomości. Jeden z sądów powszechnych, rozpatrując tego rodzaju sprawę, powziął jednak wątpliwości co do słuszności takiej wykładni i wystąpił z pytaniem prawnym do Sądu Najwyższego celem weryfikacji, czy taka wykładnia przepisów jest słuszna.

Zagadnienie prawne, jakie przedstawiono Sądowi Najwyższemu, brzmiało: "Czy uzyskanie na własność przez przedsiębiorstwo państwowe urządzeń przesyłowych, posadowionych na nieruchomościach należących wówczas do Skarbu Państwa, na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. z 1991 r., nr 2, poz. 6) spowodowało uzyskanie przez to przedsiębiorstwo z mocy prawa - jako prawa związanego z własnością urządzeń - służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu obciążającego te nieruchomości?".

W odpowiedzi na tak postawione pytanie Sąd Najwyższy wydał uchwałę w składzie 7 sędziów, w której w sposób zdecydowanie krytyczny odniósł się do idei służebności gruntowej, która mogła powstać z mocy ustawy w przypadku uwłaszczenia przedsiębiorstw państwowych na urządzeniach przesyłowych. W tej uchwale Sądu Najwyższego wskazano bowiem: "Nabycie przez przedsiębiorstwo państwowe - na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. z 1991 r., nr 2, poz. 6) - własności urządzeń przesyłowych posadowionych na nieruchomościach należących do Skarbu Państwa nie spowodowało uzyskania przez to przedsiębiorstwo z mocy prawa służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu obciążającej te nieruchomości".

W uzasadnieniu tejże uchwały wskazano, że źródłem powstania służebności przesyłu może być umowa między stronami lub orzeczenie sądu, bowiem ustanowienie służebności na cudzej nieruchomości ogranicza w pewnym zakresie własność, a więc jest rodzajem wywłaszczenia. A zatem wywłaszczenie musi opierać się na konkretnych przepisach prawa i nie można przyjmować, iż dopuszczalnym jest nabycie służebności z mocy samego prawa.

PRAKTYCZNE ZNACZENIE UCHWAŁY SĄDU NAJWYŻSZEGO

Analizując praktyczne znaczenie podjętej uchwały, należy w pierwszej kolejności zaznaczyć, iż uchwała ta dotyczy wyłącznie urządzeń przesyłowych posadowionych na nieruchomościach stanowiących własność Skarbu Państwa - nie dotyczy zatem nieruchomości osób prywatnych, na których istnieją linie energetyczne czy też inne urządzenia przesyłowe.

Po drugie, trzeba mieć świadomość, iż podjęcie tej uchwały nie oznacza, iż od tego momentu wszystkie roszczenia właścicieli nieruchomości zostaną automatycznie uznane za zasadne i roszczenia rolników będących właścicielami nieruchomości będą uwzględniane. Bowiem w dalszym ciągu przedsiębiorcy przesyłowi będą mogli dochodzić stwierdzenia nabycia służebności przesyłu albo podobnej służebności gruntowej przez zasiedzenie oraz zgłaszać zarzut nabycia tego prawa poprzez zasiedzenie w sprawach zainicjowanych przez właścicieli nieruchomości.

Aktualnie zatem w sporach sądowych dotyczących urządzeń przesyłowych wybudowanych na nieruchomościach Skarbu Państwa przed 7 stycznia 1991 r. kluczowe znaczenie będzie miała dobra albo zła wiara w dacie rozpoczęcia posiadania. Stąd też jest to swoisty powrót do wykładni przepisów, jaka miała miejsce wcześniej, tj. przed orzeczeniami Sądu Najwyższego, które traktowały o możliwości ustanowienia służebności przesyłu z mocy prawa. Jeżeli zostanie przyjęta dobra wiara po stronie przedsiębiorcy przesyłowego, to ze względu na upływ czasu nabędzie on służebność przesyłu przez zasiedzenie, z czym związane będzie oddalenie roszczeń właściciela nieruchomości zarówno o ustanowienie służebności przesyłu, jak i o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości.

Jeżeli jednak sąd rozpoznający sprawę dojdzie do wniosku, iż posiadanie rozpoczęło się w złej wierze - wymagany jest 30-letni termin zasiedzenia, a nie 20-letni, jak to ma miejsce w przypadku dobrej wiary - roszczenia właściciela nieruchomości będą więc zasadne, ponieważ nie nastąpiło jeszcze zasiedzenie, a spór będzie dotyczył jedynie wysokości należnego wynagrodzenia.

Podsumowując, należy wskazać, iż jakkolwiek omawiana Uchwała Sądu Najwyższego rozstrzygnęła bardzo ważne zagadnienie prawne, to powyższe nie oznacza, iż z automatu rolnicy będą wygrywać sprawy sądowe, w których będą dochodzić zapłaty wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu. Ponieważ w dalszym ciągu w postępowaniu sądowym rozpatrywana będzie kwestia zasiedzenia służebności, a co za tym idzie, roszczenia rolnika mogą być oddalone na tej podstawie. Jednak czy tak się stanie - zależy to od konkretnego stanu faktycznego.

Artykuł ukazał się we wrześniowym numerze miesięcznika "Farmer"

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

BRAK KOMENTARZY

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.162.118.107
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!