PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Wypadek podczas prac sezonowych

Wypadek podczas prac sezonowych Fot. Shutterstock

Autor: Anna Szajna-Olszowy

Dodano: 23-04-2016 08:04

Tagi:

Coraz częściej w gospodarstwach zatrudnia się pracowników sezonowych. Tego typu pomoc bywa niezbędna. Niestety, podczas pracy mogą zdarzyć się wypadki. Poniżej odpowiadamy na pytanie, jak w takiej sytuacji wygląda odpowiedzialność rolnika - pracodawcy.



Zazwyczaj osoby wykonujące prace w gospodarstwach rolnych są zatrudniane przez rolników na podstawie umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług1. Taka forma zatrudnienia wbrew obiegowym opiniom w razie zaistnienia wypadku zapewnia osobom wykonującym pracę pakiet świadczeń pochodzących z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

UMOWA O DZIEŁO, UMOWA ZLECENIE

Warto zauważyć, iż odmiennie sytuacja wygląda w przypadku zawierania umów o dzieło, gdzie pracownicy nie podlegają ubezpieczeniu społecznemu, co oznacza, że w przypadku zawarcia takiej umowy i zaistnienia wypadku przy pracy ZUS nie wypłaci żadnych świadczeń. Z kolei osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym, jak również ubezpieczeniu wypadkowemu. Należy wskazać przy tym, że osoby pracujące w oparciu o umowę zlecenia nie mają co do zasady ubezpieczenia chorobowego. W tych przypadkach jest to ubezpieczenie dobrowolne. Stąd też fakt, że osoby pracujące na umowy zlecenia podlegają ubezpieczeniu wypadkowemu obowiązkowo, a chorobowemu dobrowolnie, ma zasadnicze znaczenie dla oceny przysługujących świadczeń w razie zaistnienia wypadku. Jeżeli zatem osoba zatrudniona na podstawie umowy zlecenia będzie po prostu chora, a choroba ta nie będzie bezpośrednio związana z wypadkiem przy pracy, to będzie pozbawiona w takim wypadku świadczeń z ZUS. Innymi słowy: jeżeli w trakcie prac polowych dojdzie do złamania nogi pracownika, to poszkodowany przy pracy zleceniobiorca dostanie odszkodowanie i to bez względu na to, czy ma "chorobowe" czy nie. Nadto takiemu pracownikowi przysługiwać będzie ten sam pakiet świadczeń socjalnych, co pracownikom zatrudnionym w oparciu o umowę o pracę, tj. świadczenia okresowe, jak: zasiłek chorobowy, świadczenia rehabilitacyjne czy też renta.

UMOWA O PRACĘ

W dalszej kolejności należy zauważyć, że pracownicy, którzy mają wykonywać prace sezonowe, mogą być również zatrudniani w oparciu o przepisy kodeksu pracy. W takim wypadku rolnik ma do wyboru jedną z terminowych umów o pracę, np. na podstawie umowy na czas określony czy też na podstawie umowy na czas wykonania określonej pracy. W tym miejscu warto wskazać, że kodeks pracy nie definiuje pojęcia "pracy sezonowej", jednak zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem "pracąsezonowąjest taki rodzaj pracy, na który jest zapotrzebowanie wyłącznie przez pewien krótki okres związany z określoną porąroku"2. Zważając na specyfikę pracy w gospodarstwach rolnych, gdzie pracownicy pozyskiwani są do prac, których czas trwania można określić zadaniowo i przewidzieć z góry (np. na czas zbioru porzeczek z pola rolnika) takie umowy wydają się jak najbardziej właściwe. Tego typu umowa, której przedmiotem jest wykonanie określonej pracy, powinna precyzyjnie określać jej rodzaj oraz cel, gdyż wykonanie takiej pracy kończyć będzie stosunek pracy.

Wybór formy zatrudnienia pracowników, którzy mają wykonywać prace sezonowe w gospodarstwach rolnych, nie jest zdeterminowany przepisami prawnymi i zależy wyłącznie od ustaleń dokonanych między osobą zatrudniającą a pracownikiem sezonowym. Jednak należy zauważyć, że zatrudnienie na podstawie umowy cywilnoprawnej w większości przypadków jest pożądaną przez właścicieli gospodarstw rolnych formą wykonywania pracy, gdyż przede wszystkim nie rodzi trudności związanych z zakończeniem wykonywania umowy, ponieważ "kiedy kończy się praca, to kończy się również umowa". W umowach cywilnoprawnych to strony ustalają warunki i zasady rozwiązywania umów. Ponadto osoby zatrudnione na podstawie umów cywilnoprawnych nie podlegają ochronie przed rozwiązaniem umowy o pracę takiej, jak pracownicy. Co do zasady są to popularniejsze umowy również ze względów ekonomicznych.

ZATRUDNIENIE BEZ UMOWY

W przypadku pracy w gospodarstwie rolnym bez uprzedniego zawarcia jakiejkolwiek umowy z pracownikiem, czyli podczas tzw. pracy na czarno, możliwość uzyskania świadczeń powypadkowych przez poszkodowanego pracownika nie jest wykluczona.

Warto mieć świadomość, że praca "na czarno" to dalej praca i pomimo braku formalnego jej uregulowania nawiązuje się normalny stosunek pracy, w konsekwencji czego pomimo wykonywania pracy bez umowy pracownikowi przysługują te same prawa, jak pracownikowi, który ma umowę. W tej sytuacji utrudnieniem dla pracownika jest jednak w razie chęci skorzystania ze świadczeń powypadkowych obowiązek udowodnienia, iż pracownik faktycznie przystąpił do wykonywania pracy i jakiego rodzaju była to praca. Takie działania spowodowane są brakiem podstawowego "dowodu" w postaci konkretnej umowy. Wykazanie faktu zawarcia umowy z rolnikiem może przebiegać w różny sposób, np. może mieć to miejsce przez sporządzenie protokołu powypadkowego, który stanowić będzie potwierdzenie zatrudnienia danej osoby lub też w drodze zeznań świadków, którzy potwierdzą fakt zatrudnienia danej osoby. Zauważyć przy tym należy, że zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, nawet jeśli nie doszło do sporządzenia protokołu powypadkowego, to i tak sąd rozpoznający sprawę (w razie jej zainicjowania przez pracownika) jest uprawniony do zbadania tego, czy wypadek przy pracy faktycznie miał miejsce czy też nie.3 Takie uprawnienie do działania sądu oznacza, że pracownik, któremu pracodawca odmówił wystawienia protokołu powypadkowego i który zaprzecza wykonywaniu przez niego pracy, i tak ma możliwość uzyskania odszkodowania z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Należy pamiętać, że z punktu widzenia rolnika nie warto niezasadnie uchylać się od spisania protokołu powypadkowego pomimo uzasadnionych podstaw do jego wystawienia, ponieważ może to narazić rolnika nawet na odpowiedzialność karną z uwagi na niewywiązywanie się z obowiązków nałożonych przez przepisy prawa.

ODPOWIEDZIALNOŚĆ CYWILNA ROLNIKA

Rozważając odpowiedzialność za wypadki przy pracy, należy szczególną uwagę zwrócić na kwestie odpowiedzialności cywilnej rolnika. Może się bowiem zdarzyć tak, że świadczenia uzyskane z ZUS przez pracownika nie będą wystarczające i nie będą wyczerpywać wysokości poniesionej szkody, a co za tym idzie, pracownik skieruje swoje roszczenia bezpośrednio do rolnika lub jego ubezpieczyciela. Odpowiedzialność rolnika w takim wypadku może być oparta wyłącznie na zasadach ogólnych określonych w kodeksie cywilnym. Podstawę prawną odpowiedzialności może stanowić art. 415 k.c.4, zgodnie z którym: "Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia".

Uwzględniając treść powyższego przepisu, rolnik ponosiłby odpowiedzialność za szkodę powstałą u osoby, która uległa wypadkowi, jeżeli spełnione zostaną po stronie pracownika łącznie trzy przesłanki odpowiedzialności, tj.: wina, szkoda oraz związek przyczynowy między winą a powstałą szkodą. Jeżeli chodzi o przesłankę istnienia szkody po stronie osoby, która uległa wypadkowi, to zazwyczaj jest ona niewątpliwa. Z kolei jeśli chodzi o istnienie związku przyczynowego pomiędzy powstałą szkodą a winą sprawcy, to określenie go możliwe jest dopiero po ustaleniu, czy sprawcy można przypisać winę.

Aby rolnikowi można było przypisać winę, jego zachowanie jako sprawcy wypadku musi nosić znamiona bezprawności (element obiektywny) oraz musi być ono zawinione (element subiektywny). Bezprawność zachowania oznacza sprzeczność, niezgodność z obowiązującym porządkiem prawnym - zatem konieczne jest w tym zakresie wskazanie normy prawnej, która została naruszona przez zachowanie właściciela gospodarstwa rolnego, np. rolnik wbrew przepisom BHP nakazał pracownikowi wykonywanie prac na mokrej i śliskiej posadzce w oborze, w wyniku czego ten upadł i złamał nogę lub też pracownik spadł z drabiny, która była z winy rolnika w złym stanie technicznym. W takiej sytuacji istnieje możliwość zarzucenia rolnikowi bezprawności jego zachowania. Dodać należy, że zawinienie po stronie rolnika może przejawiać się w dwóch postaciach, tj. winy umyślnej (w tym przypadku mamy do czynienia z chęcią wyrządzenia szkody poszkodowanej osobie) i winy nieumyślnej (w tym przypadku rolnik świadomie godził się na powstanie szkody, w tym również poprzez niedołożenie należytej staranności).

UBEZPIECZENIE OC ROLNIKA

Z uwagi na możliwość odpowiedzialności rolnika w sposób opisany powyżej rolnicy zobowiązani są do zawierania umów od odpowiedzialności cywilnej, co właśnie ma na celu zapewnienie odszkodowania osobom, które poniosły szkodę powstałą w związku z posiadaniem przez rolnika gospodarstwa. Z drugiej strony takie ubezpieczenie chroni samego rolnika, gdyż to zakład ubezpieczeń rekompensuje poszkodowanemu poniesione straty. Niezależnie od faktu, że istnieje ustawowy obowiązek zawarcia tego ubezpieczenia, dla samego rolnika posiadanie tego ubezpieczenia jest bardzo przydatne, gdyż w przypadku znacznej szkody spowodowanej wypadkiem przy pracy rolnik mógłby nie być w stanie sam pokryć doznanych przez poszkodowanego strat.

Kwestie związane z ubezpieczeniem OC rolnika uregulowane są w ustawie z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczeń Komunikacyjnych.5

Zaznaczyć jedynie wypada, że ubezpieczeniem OC rolników jest objęta odpowiedzialność cywilna rolnika oraz każdej osoby, która pracując w gospodarstwie rolnym w okresie trwania ochrony ubezpieczeniowej, wyrządziła szkodę w związku z posiadaniem przez rolnika tego gospodarstwa rolnego. Powyższe oznacza, iż zakład ubezpieczeń wypłaci odszkodowanie zarówno wtedy, gdy szkodę wyrządzi sam rolnik, jak i wówczas, gdy szkodę wyrządzi osoba pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym czy też pracująca w gospodarstwie.

Istnieje kilka warunków, od spełnienia których zależy przyjęcie odpowiedzialności przez zakład ubezpieczeń. Przede wszystkim, jak już wskazywano powyżej, rolnik lub osoba pracująca w jego gospodarstwie będą zobowiązani do naprawienia powstałej szkody tylko wtedy, gdy można im przypisać winę za zaistniałe zdarzenie. Wina ta może przybrać postać działania, np. wykonania przez rolnika jakichś czynności, które doprowadziły do szkody, jak również zaniechania, tj. niepodjęcia przez niego działań niezbędnych do uniknięcia szkody - np. nienaprawienie uszkodzonego dachu, w wyniku czego spadające dachówki spowodowały uszkodzenie ciała pracownika. W dalszej kolejności dla odpowiedzialności ubezpieczyciela pomiędzy działaniem rolnika a powstałą szkodą ma istnieć bezpośredni związek przyczynowy, a więc szkoda ma być tzw. normalnym następstwem działania lub zaniechania rolnika. Szkoda jest normalnym następstwem wówczas, gdy jej wystąpienie w normalnym stanie rzeczy jest bardzo prawdopodobne i w danych okolicznościach można ją było przewidzieć. Oznacza to, iż zakład ubezpieczeń wypłaci odszkodowanie tylko wówczas, gdy szkoda jest bezpośrednim skutkiem zawinionego działania lub zaniechania rolnika.

Kolejnym warunkiem powstania odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń jest to, aby czynności, które były przyczyną szkody, miały bezpośredni związek z posiadaniem gospodarstwa, a więc aby istniał związek funkcjonalny pomiędzy czynnościami wykonywanymi przez rolnika a posiadanym przez niego gospodarstwem. Warto również wspomnieć, że odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń ma charakter odpowiedzialności akcesoryjnej, tzn. istnieje tylko wówczas, gdy istnieje odpowiedzialność samego rolnika przewidziana w przepisach kodeksu cywilnego. Jeżeli istnieją okoliczności wyłączające odpowiedzialność rolnika za wypadek przy pracy, to odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń będzie również wyłączona.

MOŻLIWE ROSZCZENIA PRACOWNIKA

Generalną zasadą jest, iż odszkodowanie ma być równe poniesionej szkodzie, przy czym szkodą jest każdy uszczerbek, jaki dotyka poszkodowanego - obejmuje on zarówno szkodę na osobie, jak i szkodę na mieniu. Zgodnie z zasadą pełnego odszkodowania wyrażoną w art. 361 k.c., osoba, która uległa wypadkowi, powinna otrzymać pełną kompensatę wszystkich poniesionych szkód - zarówno na osobie, jak i na mieniu. Dlatego też prawo cywilne przewiduje szereg roszczeń, które to umożliwiają. Poszkodowany może zatem dochodzić: zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę, które jest świadczeniem jednorazowym, pieniężnym i mającym stanowić sposób złagodzenia cierpień fizycznych i psychicznych poszkodowanego6, zwrotu wszelkich kosztów związanych z wypadkiem, tj. kosztów związanych z leczeniem i rehabilitacją, opieką nad poszkodowanym, transportu poszkodowanego i jego bliskich, adaptacji mieszkania stosownie do potrzeb poszkodowanego, a także przygotowania go do wykonywania nowego zawodu. Ponadto pracownik ma możliwość dochodzenia renty uzupełniającej, która ma stanowić wyrównanie różnicy w dochodach osiąganych przez poszkodowanego przed wypadkiem w stosunku do dochodów uzyskiwanych przez niego po wypadku.

Zauważyć należy, że w pewnych przypadkach istnieje możliwość obniżenia odszkodowania należnego poszkodowanemu, a będzie to miało miejsce, jeżeli sam poszkodowany przyczynił się do zaistnienia wypadku lub do rozmiaru szkody - w takiej sytuacji odszkodowanie jest pomniejszone o wskaźnik procentowy ustalony przez zakład ubezpieczeń w postępowaniu likwidacyjnym. Wskaźnik ten może być także określony przez sąd w przypadku skierowania sprawy na drogę postępowania cywilnego. Przyjęcie określonej wartości przyczynienia jest wyrazem uznaniowości i zależy od subiektywnej oceny stanu faktycznego dokonanej przez zakład ubezpieczeń, samego poszkodowanego lub też sąd.7

Podsumowując, należy zaznaczyć, że z punktu widzenia rolnika w kwestii zatrudniania pracowników do prac sezonowych, naczelne znaczenie ma raczej zapewnienie przez rolnika właściwych warunków wykonywania pracy niż zagadnienie wyboru podstawy prawnej zatrudnienia. Dlatego też zatrudniając pracowników do wykonywania prac gospodarskich, należy szczególną uwagę przykładać do zapewnienia bezpieczeństwa pracy w gospodarstwie i minimalizowania występowania nieszczęśliwych wypadków. Dbałość o powyższe sprawy po stronie rolnika może skutecznie wyłączyć jego winę, a co za tym idzie - podstawę do jego późniejszej odpowiedzialności finansowej za zaistniałe zdarzenie, podczas gdy pracownik może skutecznie uzyskać należne mu świadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Na koniec wypada również dodać, iż zatrudnianie pracowników "na czarno" w perspektywie możliwych trudności związanych z ustalaniem wypadków przy pracy, jak i konsekwencji z tym związanych, wydaje się całkowicie nieopłacalne dla rolnika.

Artykuł pochodzi z wydania 4/2016 miesięcznika Farmer

Zamów prenumeratę miesięcznika TUTAJ

 

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

BRAK KOMENTARZY

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.162.128.159
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!