Ustawa ta stwarza możliwość wykorzystania ziemi pochodzącej z obrotu prywatnego do wspierania przemian strukturalnych w rolnictwie. Preferuje nabywanie nieruchomości rolnych przez osoby prowadzące gospodarstwa rodzinne, co przejawia się m.in. w tym, że ustawodawca zrezygnował z ingerencji państwa w takie transakcje. Pozostałe transakcje sprzedaży nieruchomości rolnych objęte są jednak kontrolą państwa, którą zajmuje się Agencja Nieruchomości Rolnych.

Bilans zakupu i sprzedaży

Od początku wykonywania ustawy (16 lipca 2003 r.) do końca 2007 r. do Agencji wpłynęło 408 tys. umów przenoszących własność nieruchomości rolnych o łącznym obszarze około 667 tys. ha. Zdecydowana większość dotyczyła nieruchomości o powierzchniach poniżej hektara. Często były to małe obszarowo nieruchomości nierolne, np. niezabudowane działki budowlane, rekreacyjne lub działki nierolne zabudowane budynkami niezwiązanymi z działalnością rolniczą, które nie podlegają działaniu ustawy, ale w związku z brakiem w wielu gminach aktualnych planów zagospodarowania przestrzennego notariusze traktują je w obrocie jako rolne. Do końca 2007 r. Agencja złożyła 483 deklaracje nabycia (w tym 162 w 2007 r).

W 2007 r. przeprowadzono 50,5 tys. przetargów, w tym 45,6 tys. na sprzedaż i 4,9 tys. na dzierżawę. Wystawiono do zakupu ponad 82 tys. ha i do dzierżawy 47 tys. ha. Rozstrzygnięto 17,7 tys. przetargów na sprzedaż 46,4 tys. ha i 3,9 tys. na dzierżawę blisko 42 tys. ha.

Część przetargów ograniczono do osób i podmiotów korzystających ze szczególnych preferencji. W 2007 r. Agencja zorganizowała 1554 przetargi ograniczone na sprzedaż prawie 18 tys. ha (niemal wszystkie dla rolników zamierzających powiększyć gospodarstwo rodzinne) i 1264 przetargi na dzierżawę 23 tys. ha (w tym 21,8 tys. ha – 95 proc. – dla rolników zamierzających powiększyć gospodarstwo rodzinne). Rozstrzygnięto 1145 przetargów na sprzedaż 14 tys. ha i 1043 przetargi na dzierżawę 19 tys. ha.

W 2007 r. Agencja sprzedała z Zasobu WRSP nieruchomości o powierzchni 103,7 tys. ha, tj. na poziomie nieco niższym niż w 2006 r. (107,4 tys. ha). Zawarto 12,6 tys. umów sprzedaży (bez transakcji obejmujących grunty pod budynkami, również mieszkalnymi, wyodrębnionymi obiektami, wodami, służące do wydobywania kopalin itp., a także grunty nierolne).