Sprawami dziedziczenia zajmuje się księga czwarta Kodeksu cywilnego, która nosi tytuł „Spadki”, a konkretnie art. 922 i następne. Ponadto w ograniczonym zakresie mogą znaleźć zastosowanie także przepisy art. 1058 i następne, które regulują tzw. szczególny tryb dziedziczenia gospodarstw rolnych.

W obecnym prawie nie ma już w zasadzie różnicy między dziedziczeniem gospodarstwa rolnego a innych składników majątku spadkodawcy. Gospodarstwa rolne są dziedziczone na zasadach ogólnych (art. 922 i następne k.c.). ogólne zasady obowiązywały do 14 lutego 2001 r., ponieważ Trybunał Konstytucyjny uznał wówczas przepisy przewidujące szczególne warunki, które musiał spełniać spadkobierca gospodarstwa rolnego, za niezgodne z konstytucją. Orzeczenie Trybunału ma ten skutek, że do spadków otwartych po 14.02.2001 r. stosuje się ogólne przepisy o dziedziczeniu, a do spadków otwartych przed tą datą stosuje się przepisy szczególne art. 1058 i następne k.c. dzień otwarcia spadku to dzień śmierci spadkodawcy.

Dziedziczenie ustawowe

Prawo polskie wyróżnia dwa tytuły dziedziczenia. Jest to testament albo ustawa. Przepisy ustalające porządek dziedziczenia z ustawy mają zastosowanie tylko wtedy, gdy spadkodawca nie pozostawił ważnego testamentu. ństwo przed ustawą ma testament. Jeżeli spadkodawca zmarł po 14 lutego 2001 roku, to ustawowy porządek dziedziczenia wyznaczają artykuły 931–940 k.c. Zgodnie z tymi przepisami pierwszej kolejności (pierwszy krąg spadkobierców) do spadku z ustawy powołane są dzieci spadkodawcy i jego małżonek, przy czym część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Gdy dziecko spadkodawcy nie dożyje otwarcia spadku, wówczas jego udział przypadnie jego dzieciom w częściach równych.

Drugi krąg spadkobierców, czyli małżonek, rodzice i rodzeństwo spadkodawcy, może dziedziczyć tylko wtedy, gdy brak jest dzieci bądź innych zstępnych spadkodawcy, np. wnuków. Wówczas dziedziczą:

  • małżonek, którego udział spadkowy wynosi połowę spadku,
  • rodzice, których udział spadkowy wynosi na każdego z nich jedną czwartą część tego, co przypada łącznie na rodziców i rodzeństwo po odjęciu połowy spadku stanowiącego udział małżonka spadkodawcy. Jeżeli jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku, wówczas udział, który by mu się należał, przypada po połowie drugiemu z rodziców i rodzeństwu spadkodawcy,
  • rodzeństwo spadkodawcy dziedziczy w częściach równych po odjęciu udziałów spadkowych przypadających małżonkowi i rodzicom.