Wspólnoty gruntowe to relikt XIX-wiecznych stosunków własnościowych. Likwidując własność feudalną, uwłaszczano rolników, nadając im grunty na własność. Zdarzało się jednak, że pewne grunty pozostawały we wspólnym władaniu wielu rolników. To właśnie te grunty wchodziły w skład wspólnoty gruntowej, w której udziały mieli poszczególni rolnicy stosownie do wielkości własnych gospodarstw.

KONIECZNE ZMIANY

W 2015 r. szacowano, że w Polsce jest ok. 107 tys. ha gruntów oznaczonych ewidencyjnie jako wspólnoty gruntowe. Na 5100 takich wspólnot aż 3500 nie miało jednak uregulowanego stanu prawnego. Powodowało to w praktyce problemy, np. z opodatkowaniem gruntów czy z pobieraniem dopłat bezpośrednich do produkcji rolnej. Materię wspólnot gruntowych regulowała ustawa o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych z dnia 29 czerwca 1963 r. (tj. Dz.U.2016.703.). Regulacja ta była przestarzała i nieprzystosowana do obecnych realiów społeczno-gospodarczych. Ustawa została więc w sposób istotny zmieniona, na mocy nowelizacji z 10 lipca 2015 r., która weszła w życie od 1 stycznia 2016 r. Nowelizacja miała doprowadzić do uregulowania stanu prawnego gruntów określonych jako wspólnoty gruntowe, zmuszając jej udziałowców do legalizacji i rejestracji spółek. Zgodnie z definicją wspólnoty gruntowe to nieruchomości rolne, leśne oraz obszary wodne nadane w wyniku uwłaszczenia na wspólną własność, we wspólne posiadanie lub do wspólnego użytkowania ogółowi, pewnej grupie lub niektórym mieszkańcom jednej albo kilku wsi. Ustawa w pierwszej kolejności daje szansę korzystania z gruntów poszczególnym kategoriom uprawnionych, dopiero w ostateczności gminie lub Skarbowi Państwa.

Co do zasady osoby, które w ciągu ostatniego roku przed wejściem w życie ustawy (tj. przed 5 lipca 1963 r.) faktycznie korzystały z tej wspólnoty, miały prawo w niej uczestniczenia - podmioty te to tzw. pierwotnie uprawnieni. Zgodnie z przepisami znowelizowanej ustawy ustalenie, które nieruchomości stanowią wspólnotę gruntową, ustalenie wykazu uprawnionych do udziału we wspólnocie, wykazu obszarów gospodarstw rolnych przez nich posiadanych i wielkości przysługujących im udziałów następowało na wniosek złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2016 r. przez pierwotnie uprawnionego do udziału we wspólnocie gruntowej albo przez jego następcę prawnego. Jeśli w ww. terminie doszło do skutecznego zainicjowania postępowania, starosta po przeprowadzeniu postępowania wydał (wyda) stosowną decyzję. Starosta może jednak uznać, iż nie jest możliwe ustalenie uprawnionych do udziału we wspólnocie spośród pierwotnie uprawnionych albo ich następców prawnych.

PO USTAWOWYM TERMINIE