Zgodnie z pochodzącą z 1920 roku ustawą o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców takie zakupy wymagają zezwolenia, które wydawane jest przez szefa MSWiA, jeżeli sprzeciwu nie wniesie minister obrony, a w przypadku nieruchomości rolnych - również minister rolnictwa.

Przygotowany przez MSWiA projekt nowelizacji jest konsekwencją zaleceń NIK po kontroli sprzedaży z lat 2011-2013 nieruchomości rolnych Skarbu Państwa przez oddziały Agencji Nieruchomości Rolnych w Szczecinie, Warszawie i Wrocławiu. W ocenie NIK obowiązujące przepisy "są niewystarczające do zapewnienia pozyskiwania pełnej informacji i dokumentacji o powyżej opisanych transakcjach z udziałem cudzoziemców, a co się z tym wiąże - uniemożliwiają one prawidłowe prowadzenie rejestrów MSW".

Jedynymi podmiotami zobowiązanymi do przesyłania MSWiA dokumentów o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców są notariusze i sądy. Chodzi o wypisy z aktów notarialnych poświadczających, że cudzoziemiec "nabył nieruchomość, bądź udziały w spółce będącej właścicielem lub wieczystym użytkownikiem nieruchomości". To także postanowienia sądu o wpisie do rejestru przedsiębiorców nabycia lub objęcia udziałów lub akcji.

Dzięki projektowanym zmianom minister SWiA będzie mógł uzyskiwać pełniejsze informacje o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców. Chodzi także o nabycie lub objęcie przez cudzoziemców udziałów lub akcji w spółkach, będących właścicielami lub wieczystymi użytkownikami nieruchomości położonych w Polsce.

"Aktualnie szef MSWiA uzyskuje te informacje wyłącznie od notariuszy i z sądów. Posiadanie pełnych danych w tej sprawie zależy w dużej mierze od rzetelności i terminowości przesyłania dokumentów. Od lat jest to problemem, w szczególności w odniesieniu do notariuszy. Tylko w latach 2011-2013 ujawniano blisko 1300 przypadków nieterminowego przekazania aktów notarialnych. W 2014 r. i 2015 r. odnotowano natomiast odpowiednio: 449 i 318 takich przypadków" - poinformowało CIR.

Proponowane zmiany zwiększają katalog nadsyłanych przez notariuszy dokumentów i zakładają objęcie nim - oprócz aktów notarialnych - także aktów poświadczenia dziedziczenia wraz z protokołem dziedziczenia. "Chodzi także o umowy zbycia udziałów, akcji lub ogółu praw i obowiązków z podpisami notarialnie poświadczonymi, na mocy których cudzoziemiec nabył lub objął udziały, akcje lub ogół praw i obowiązków w spółce handlowej będącej właścicielem lub wieczystym użytkownikiem nieruchomości położonych w Polsce" - podano w komunikacie po posiedzeniu rządu.