Jak informuje dziennik "Rzeczpospolita", przed podpisaniem właściwej umowy sprzedaży obowiązkowe jest sporządzenie umowy o sprzedaży warunkowej. Wtedy to notariusz zwraca się do ANR  z zapytaniem o skorzystanie z prawa pierwokupu. Jeżeli agencja nie jest zainteresowana danym gruntem, wtedy w prawa kupującego wchodzi podmiot wyszczególniony w umowie warunkowej.  Oprócz ANR prawo pierwokupu przysługuje również innym podmiotom państwowym, m. in. jednostkom samorządu terytorialnego oraz Lasom Państwowym.

Prawo pierwokupu  nie przysługuje Agencji Nieruchomości Rolnych m.in. w wypadku przeniesienia własności nieruchomości rolnej, w wyniku której następuje powiększenie przez rolnika indywidualnego gospodarstwa rodzinnego do powierzchni nie przekraczającej 300 ha użytków rolnych, przy obrocie nieruchomościami rolnymi pomiędzy osobami bliskimi (w obrębie rodziny), a także w wypadku nabycia nieruchomości rolnej przez jej dzierżawcę powiększającego gospodarstwo rodzinne, przy spełnieniu przez niego warunków określonych w ustawie (m.in. wymóg 3-letniego wykonywania umowy).

W każdym wypadku nabycia nieruchomości rolnej przez osobę fizyczną nie spełniającą któregokolwiek z ww. kryteriów rolnika indywidualnego, a także osób prawnych innych niż spółdzielnia produkcji rolnej, ANR przysługuje prawo pierwokupu lub wykupu.
Jeżeli cena sprzedawanej nieruchomości (w wypadku umowy sprzedaży), bądź równowartość pieniężna (w wypadku umowy innej niż sprzedaż) rażąco odbiega od wartości rynkowej nieruchomości, agencja wykonując prawo pierwokupu lub wykupu może wystąpić do sądu o ustalenie ceny (równowartości pieniężnej) tej nieruchomości.