Wszystko to stanie się faktem, jeśli posłowie przyjmą projekt ustawy, nad którym prace rozpoczną się podczas najbliższego posiedzenia Sejmu.

Poselski projekt ustawy o sołtysach i radach sołeckich oraz o zmianie niektórych innych ustaw dotyczy m. in. określenia zasad wyboru oraz funkcjonowania sołtysów i rad sołeckich, w tym zasady uczestniczenia sołtysa w pracach rady gminy, zasady wynagradzania sołtysa i członków rad sołeckich oraz zasady zarządzania przez sołectwo mieniem komunalnym.

Wychodzi z założenia, że pozycja sołtysa i rady sołeckiej powinna być dowartościowana i wzmocniona. „W Polsce najmniejszą jednostką organizacyjną, na której żyją ludzie, jest sołectwo – tworzone na podstawie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. RP z 2016 r., poz. 446). Mieszkańcy sołectwa powinni posiadać prawo do aktywnego wpływania na jego funkcjonowanie i przekształcanie miejscowego środowiska” – podają w uzasadnieniu autorzy projektu, członkowie Klubu PSL, reprezentowani przez posła Piotra Zgorzelskiego.

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - trzeba w tym miejscu przypomnieć – za najmniejszą wspólnotę samorządową uważa gminę. „Gmina może tworzyć jednostki pomocnicze: sołectwa oraz dzielnice, osiedla i inne. Jednostką pomocniczą może być również położone na terenie gminy miasto” – taki jest obecny zapis ustawowy, określający pozycję sołectwa.

Zgodnie z propozycją posłów PSL, teraz sołectwo będzie tworzyło wspólnotę samorządową, która będzie mogła działać tak jak organizacje pożytku publicznego, co pozwoli na pozyskiwanie pozabudżetowych środków na wykonywanie planowanych zadań.

Organizację i zakres działania sołectwa określałaby rada gminy statutem, po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami, przy czym statut mógłby przewidywać powołanie jednostki niższego rzędu w ramach sołectwa.

„Sołectwo zarządza i korzysta z mienia komunalnego oraz rozporządza dochodami z tego źródła w zakresie określonym w statucie. Statut ustala również zakres czynności dokonywanych samodzielnie przez sołectwo w zakresie przysługującego jej mienia” – określa projekt. 

„Organem uchwałodawczym w sołectwie jest zebranie wiejskie, a wykonawczym – sołtys. Działalność sołtysa wspomaga rada sołecka jako jego organ pomocniczy”. Sołtysa oraz członków rady sołeckiej – w wyborach tajnych i bezpośrednich – wybiorą mieszkańcy sołectwa. Sołtys korzystałby z ochrony prawnej przysługującej funkcjonariuszom publicznym.