Dziedziczenie majątku ruchomego (np. pieniędzy czy samochodu) oraz nieruchomości (np. gospodarstwa rolnego) może nastąpić na podstawie ustawy lub testamentu1. Nierzadko zdarza się, że spadkobierca powołany do spadku na podstawie ustawy czy testamentu wskutek swojego nagannego zachowania wobec spadkodawcy nie powinien zostać dopuszczony do dziedziczenia, tj. do przejęcia majątku spadkodawcy, wobec którego dopuścił się popełnienia jednego bądź więcej czynów wskazanych przez ustawodawcę. Za niegodnego dziedziczenia uznany zostać może spadkobierca zarówno ustawowy, jak i testamentowy. W niniejszym artykule przedstawimy sytuacje niegodności dziedziczenia, ponieważ coraz częściej pojawia się potrzeba stosowania jej, w tym również w przypadku dziedziczenia np. gospodarstw rolnych.

POJĘCIE I PRZYCZYNY NIEGODNOŚCI DZIEDZICZENIA

Prawo przewiduje trzy sytuacje, w których spadkobierca może być uznany przez sąd za niegodnego. Podkreślić należy, iż wskazany przez ustawodawcę katalog jest zamknięty, to znaczy, że wyłącznie przyczyny wskazane w ustawie mogą stanowić podstawę uznania spadkobiercy za niegodnego. Nie mogą one być interpretowane rozszerzająco, zabronione jest również stosowanie wobec nich analogii.

Pierwszą przyczyną uznania spadkobiercy za niegodnego jest dopuszczenie się przez niego umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy. W piśmiennictwie prawniczym wskazuje się, iż chodzi tu o przestępstwo w znaczeniu karnoprawnym, a zatem uregulowane w ustawie Prawo karne. Zaś wyrażenie "dopuszcza się" interpretowane jest nie tylko jako popełnienie przestępstwa, lecz także tylko jego usiłowanie (czyli bezpośrednie zmierzanie do dokonania przestępstwa, do czego jednak nie dochodzi np. wskutek nieudolności działania sprawcy). Także o dopuszczeniu się popełnienia ciężkiego przestępstwa będzie mowa wtedy, gdy sprawca chociażby udzielił pomocy w jego popełnieniu. Nie ma także znaczenia upływ czasu od popełnienia przestępstwa. Co istotne, w przypadku żądania orzeczenia przez sąd niegodności dziedziczenia należy taką możliwość dopuścić nawet pomimo braku skazania spadkobiercy, którego chcemy wykluczyć z dziedziczenia, wyrokiem karnym. Jednakże jeżeli wobec spadkobiercy wyrok karny zostanie wydany, wtedy możemy mieć pewność, iż sąd cywilny będzie zobowiązany uwzględnić nasz wniosek o uznaniu spadkobiercy za niegodnego, bowiem sądy cywilne związane są wyrokami sądów karnych.