PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Ojcowizna na straty?

Ojcowizna na straty? Fot. Shutterstock

Autor: Anna Szajna-Olszowy

Dodano: 24-06-2017 07:04

Tagi:

Zazwyczaj rolnicy przekazujący dzieciom swoje gospodarstwa liczą na dalszy jego rozwój. Jednak bywają sytuacje, że zamiast rozwoju muszą pasywnie obserwować, jak marnieje dorobek ich życia, a majątek jest sukcesywnie wyzbywany. Czy taką sytuację można jeszcze odwrócić?



Rolnicy będący u schyłku prowadzenia działalności rolniczej często decydują się na przekazanie gospodarstwa rolnego swoim dzieciom na podstawie umowy darowizny czy też umowy dożywocia. Dzieje się tak dlatego, że rodzice chcą już za życia rozdysponować swoim majątkiem na rzecz dzieci, tak aby w przyszłości, w razie ich śmierci, własność gospodarstwa nie stanowiła sporu w rodzinie i aby nie doprowadzić do rozdrobienia własności w przypadku podziału spadku na kilku spadkobierców. Ważnym czynnikiem przy podejmowaniu takich decyzji jest też oczekiwanie, że dzieci będą rozwijać "ojcowiznę", modernizować gospodarstwo, kontynuować hodowlę i uprawę ziemi, czyli jednym słowem gospodarstwo będzie trwać i zapewniać utrzymanie rodzinie.

Niestety, czasem okazuje się, że wbrew zapewnieniom dzieci o kontynuacji prowadzonej działalności rolniczej po czasie entuzjazm i zaangażowanie w pracę słabną, a gospodarstwo popada w ruinę. Sytuacja wygląda jeszcze trudniej, kiedy dochodzi do skonfliktowania rodziców i dzieci, o co przecież nie trudno, kiedy wbrew ustaleniom podarowane gospodarstwo rolne w zastraszającym t empie jest rujnowane.

ODWRÓCENIE SKUTKÓW DAROWIZNY

W takiej sytuacji możliwym rozwiązaniem jest odwołanie uczynionej przez rolników darczyńców darowizny z powodu "rażącej niewdzięczności" obdarowanego. Jednak aby działanie to było skuteczne, trzeba wykazać, iż faktycznie doszło do "rażącej niewdzięczności" obdarowanego, jak i spełnić inne przesłanki warunkujące odwołanie darowizny (przepisy regulujące odwołanie darowizny znajdują się w kodeksie cywilnym w artykułach 896-902). Trzeba bowiem w tym miejscu pamiętać, że mamy określony czas na odwołanie darowizny, tj. nie może ona zostać odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego. Dodatkowe kryterium to wymóg, że odwołanie darowizny następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie. W takim piśmie należy podać powód, dlaczego odwołujemy darowiznę, czyli na czym polega rażąca niewdzięczność. Odwołanie darowizny jest czynnością jednostronną, której skuteczność zależy od dopuszczenia się przez obdarowanego rażącej niewdzięczności do czasu złożenia tego oświadczenia. W większości wypadków obdarowany nie uznaje naszego żądania do zwrotnego przeniesienia własności nieruchomości, dlatego też w tym momencie konieczne jest skierowanie sprawy do sądu, który będzie oceniał, czy takie działanie było uzasadnione, a w szczególności, czy faktycznie można mówić w danym wypadku o rażącej niewdzięczności obdarowanego.

RAŻĄCA NIEWDZIĘCZNOŚĆ

Wyjaśniając, co oznacza pojęcie "rażącej niewdzięczności", należy wskazać, że jest to takie zachowanie się obdarowanego wobec darczyńcy, w którym wyraźnie pojawia się zamiar działania nieprzyjaznego, pozostającego w wyraźnej sprzeczności z przejawem szczodrobliwości darczyńcy.

Pojęcie "rażącej niewdzięczności" warunkujące skuteczne odwołanie darowizny wymaga analizy motywów i przyczyn określonych zachowań obdarowanych. Nie wystarczy przy tym ocena, iż obiektywnie jest to zachowanie niewłaściwe, gdyż trzeba dotrzeć do jego motywów (czasem zdarza się, że takie zachowania są powodowane czy wręcz prowokowane przez darczyńców). Zauważyć też trzeba, że incydentalne, a przy tym nawet naganne zachowania, które wynikają z codziennych konfliktów, naturalnych w sytuacji wspólnego zamieszkiwania stron, nie stanowią o rażącej niewdzięczności (por. np. wyroki Sądu Najwyższego zdnia 5 października 2000 r. w spr. II CKN 280/00).

PRZYKŁAD Z ORZECZNICTWA

Obrazując, jak może wyglądać ocena sądu spełnienia przesłanki rażącej niewdzięczności, można posłużyć się następującym przykładem: "Pan Józef i pani Halina darowali swojemu najmłodszemu synowi gospodarstwo rolne, z kolei obdarowany syn ustanowił na rzecz darczyńców dożywotnią służebność osobistą polegającą na prawie korzystania przez nich na wyłączność z całego mieszkania. Syn od dawna był przygotowywany do prowadzenia działalności rolniczej, wykazywał duże zaangażowanie i miał mnóstwo pomysłów, jak rozwinąć gospodarstwo, uzyskał też odpowiednie wykształcenie w tym kierunku. Bezpośrednio po dokonaniu darowizny stosunki między stronami układały się dobrze. Syn zajmował się gospodarstwem, uprawą ziemi i pozostałymi pracami gospodarskimi. Z czasem jednak zaczęły się nieporozumienia na tle sposobu opieki nad zwierzętami, korzystania z paszy oraz urządzeń, dojarek i maszyn rolniczych. Sąd ustalił, że w tej sprawie darczyńcy pomimo darowania gospodarstwa rolnego synowi nadal czuli się jego współwłaścicielami, chcieli mu udzielać rad, mieć wpływ na rodzaj i przebieg prac prowadzonych w gospodarstwie. Natomiast obdarowany syn zamierzał to czynić samodzielnie i na tym tle rozwinął się konflikt, w efekcie czego syn nie chciał już prowadzić działalności rolniczej i przestał zajmować się gospodarstwem, co doprowadziło do jego stopniowego upadku. W tej sprawie sąd uznał, że nie można przyjąć, iż ze strony obdarowanego pojawiały się działania wrogie wobec własnych rodziców czy też obarczone wyjątkowo złą wolą, chęcią wyrządzenia im krzywdy, szkody czy też dokuczenia - stąd też działanie syna nie nosiło cech rażącej niewdzięczności. Zdaniem sądu w tej sprawie rzeczywistą przyczyną odwołania darowizny był konflikt pokoleniowy na tle podejmowanych przez syna wyborów dotyczących zarządzenia majątkiem oraz wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, a główną przyczyną porzucenia pracy w gospodarstwie rolnym była właśnie eskalacja tego konfliktu i zachowanie darczyńców". (por.: Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku Wydział I Cywilny z dnia 7 kwietnia 2016 r. , sygn. akt I ACa 1095/15). Jak wynika zatem z powyższego przykładu, istotne jest również zachowanie darczyńców po dokonaniu darowizny, a nie wyłącznie zachowanie obdarowanego.

Inaczej niż w powyższym przykładzie należałoby ocenić sytuację, gdyby okazało się, że np. syn w rzeczywistości nigdy nie miał zamiaru prowadzenia gospodarstwa, a deklaracje takie składał wobec rodziców jedynie po to, aby wzbudzić ich zaufanie, po czym po przejęciu gospodarstwa zaczął sukcesywnie wyprzedawać jego składniki. Dodatkowo jeżeli w danej sprawie gospodarstwo byłoby jedynym źródłem utrzymania rodziców, którzy ze względu na stan zdrowia i wiek nie mają możliwości podjęcia pracy, to takie świadome wyrządzenie im krzywdy w postaci zmarnowania dorobku ich życia i pozostawienia bez źródła utrzymania, mogłoby być kwalifikowane jako rażąca niewdzięczność. Należy przy tym wskazać, iż ocena, czy w danym wypadku doszło do rażącej niewdzięczności po stronie obdarowanego, musi uwzględniać obiektywne kryteria, a nie tylko subiektywne odczucia danej osoby, która czuje się z jakichś względów pokrzywdzona działaniem obdarowanego.

Z powyższych rozważań wynika, iż ocena, czy w danym wypadku doszło do rażącej niewdzięczności po stronie obdarowanego i czy można odwrócić skutki dokonanej darowizny, jest złożona. Niemniej jednak wydaje się, iż kluczem do oceny rażącej niewdzięczności jest ustalenie motywów i przyczyn działania obdarowanego, niezgodnego z wolą rodziców. W każdym wypadku należy jednak przed dokonaniem darowizny wnikliwie przeanalizować sytuację i możliwość dojścia do zagrożeń, o których mowa w niniejszym artykule.

Artykuł ukazał się w czerwcowym wydaniu miesięcznika "Farmer"

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (11)

  • Stanisław 2017-06-26 12:17:51
    Proponuję pamiętać, że przy darowiźnie pozostali spadkobiercy (ustawowi) zachowują prawo do zachowku, oczywiście w określonych warunkach ale zdarza się, że darczyńca i obdarowany mieli inny cel zamierzony niż osiągnięty.
  • rolnik 50 2017-06-26 10:21:33
    Ja mam 17 ha , tez sprzedaje a potem emerytura tylko jeden traktor sobie zostawie
  • czytelnik Farmera 2017-06-25 20:23:45
    @rolnik lubelski, powiem ci jako były właściciel 107 ha: miałem może 6 lat , sadzę z dziadkiem las , dziadek powiada : sadzimy ten las dla twoich wnuków, a ten las który tniemy na nowa stodołę sadził mój dziadek. Rolnik, zrozumiałeś co z tego przekazu ?
  • rolnik z lubelszczyzny 2017-06-25 16:11:19
    Bardzo dobrze mówisz. Ja mam taki sam plan. Mam jedynaka ,na razie kończy studia i od roku już pracuje. Serca bym nie miał gdybym go na wieś namawiał - a że sam lubi życie w mieście i podróże to temat jest prosty. Jeszcze kilka lat i sprzedaję - i do końca życia mam wakacje. Podróże , zabawa i relax. Mam kilkaset ha więc będzie z czego żyć ;).
  • rolnik6666 2017-06-25 14:13:35
    ja daruje synowi gospodarstwo jeśli bedzie chciał być rolnikiem a jeśli nie to sprzedam i forse przeznacze na wódke i dziwki
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 34.228.41.66
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!