Rzecznik Praw Obywatelskich, w związku z otrzymywanymi skargami, ponownie sygnalizuje ministrowi środowiska problem środków prawnych służących przedsiębiorcom dla pozyskiwania kopalin.

Problem ten łączy się bezpośrednio z kwestią ochrony praw majątkowych podmiotów będących właścicielami nieruchomości wykorzystywanych na cele przewidziane przez ustawę – Prawo geologiczne i górnicze. W opinii Ministerstwa Środowiska, możliwość zajęcia nieruchomości na cele górnicze, przewidzianą w ustawie, należy rozpatrywać jako ograniczenie prawa własności, dopuszczalne na mocy przepisów Konstytucji RP – stwierdza RPO. Nowa ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze nie wyeliminowała możliwości zajęcia nieruchomości osoby trzeciej w trybie cywilnoprawnym, co więcej rozszerzyła uprawnienia użytkownika górniczego. Zgodnie z przepisem art. 19 ustawy - Prawo geologiczne i górnicze, przedsiębiorca który uzyskał koncesję na m.in. wydobywanie węgla kamiennego, może żądać wykupu nieruchomości lub jej części położonej w obszarze górniczym, w zakresie niezbędnym do wykonywania zamierzonej działalności. Natomiast zgodnie z art. 18 tej ustawy przedsiębiorca może żądać umożliwienia korzystania z cudzej nieruchomości, za wynagrodzeniem. Realizacja roszczeń przedsiębiorców wobec właściciela gruntu następuje na drodze procesu cywilnego.

Taki stan powoduje wiele konfliktów. Do Rzecznika Praw Obywatelskich zgłaszają się właściciele nieruchomości, którzy czują się pokrzywdzeni przebiegiem procesu cywilnego dotyczącego zajęcia lub wykupu nieruchomości. Przedsiębiorcy uzyskują możliwość zajęcia nieruchomości w trakcie postępowania, często na jego początku, a właściciel otrzymuje wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości dopiero po prawomocnym zakończeniu sprawy – sygnalizuje RPO i stwierdza, że pozbawienie właściciela możliwości korzystania z nieruchomości, na której zamieszkuje wraz z rodziną, bez zapewnienia stosownej rekompensaty, narusza istotę prawa własności.

Zdaniem Rzecznika konieczna jest zmiana przepisów, która zapewni zabezpieczenie roszczeń przedsiębiorcy górniczego, a także pozwoli właścicielowi gruntu, już na etapie procesu, na chociaż częściową rekompensatę szkody, jaką poniósł wskutek wykonania zabezpieczenia.

„Jeżeli (…) przyjąć, że regulacja art. 18 i 19 p.g.g. istotnie realizuje prywatny interes przedsiębiorcy (co de lege lata może być dyskusyjne), to tym bardziej konieczne jest wyważenie interesów obu zainteresowanych stron: właściciela nieruchomości oraz użytkownika górniczego. Co więcej, nieuniknioną konsekwencją tego założenia jest uznanie, że interes  przedsiębiorcy nie jest w istocie ważniejszy od interesu innego prywatnego podmiotu, w tym  wypadku: właściciela nieruchomości. Z całą pewnością realizacja potrzeb przedsiębiorcy nie może doprowadzić do naruszenia istoty prawa własności innego podmiotu - czego gwarantem jest art. 64 ust. 3 Konstytucji RP” – napisał w imieniu RPO zastępca Stanisław Trociuk i prosi ministra środowiska o przedstawienie stanowiska w sprawie.