Rolnicy zainteresowani scalaniem gruntów mogą wystąpić do starosty. Ten wystąpi o refundację kosztów do samorządu województwa. PROW 2007-2013 pozwoli na refundację wszelkich poniesionych kosztów.

Scalanie ma doprowadzić do stworzenia korzystniejszych warunków gospodarowania poprzez poprawę struktury obszarowej, racjonalne ukształtowanie rozłogów, dostosowanie granic nieruchomości do systemu urządzeń melioracyjnych, dróg oraz rzeźby terenu. Może obejmować grunty położone w jednej lub kilku wsiach – wtedy trzeba wystąpić do tego starosty, na którego terenie działania swoje grunty ma większa liczba uczestników postępowania, a jeśli ich liczba jest równa – do tego, na którego terenie działania znajduje się największy obszar gruntów objętych scalaniem.

Scalanie przeprowadza się na wniosek większości właścicieli gospodarstw, położonych na obszarze scalenia, albo na wniosek właścicieli mających łącznie ponad połowę powierzchni tego obszaru. Może być też wszczęte z urzędu po uzyskaniu opinii rady sołeckiej a także działających na danym terenie organizacji społeczno-zawodowych rolników, jeżeli powierzchnia gruntów ZWRSP przekracza 10 proc. obszaru scalenia i nie mogą być one zagospodarowane racjonalnie bez scalenia; ukształtowanie rozłogów zostało lub zostanie znacznie pogorszone wskutek działalności przemysłowej, przebiegu dróg, kolei, rurociągów, urządzeń melioracji; o scalenie wystąpi osoba, której grunty wymagają poprawienia rozłogu, a scalenie nie pogorszy warunków gospodarowania innym uczestnikom postępowania.

W trakcie postępowania scaleniowego można doprowadzić do wymiany (nawet gruntów z zabudowaniami), a także zniesienia współwłasności przez wydzielenie gruntów odrębnych odpowiadających wartości udziałów we współwłasności.

Starosta wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania scaleniowego albo postanowienie o jego wszczęciu. Postanowienie wszczynające postępowanie scaleniowe lub wymienne powinno zawierać określenie granic i powierzchni obszaru postępowania, wykaz uczestników postępowania i przewidywany termin zakończenia prac.

Postanowienie wszczynające scalanie odczytuje się na zebraniu uczestników postępowania, zwołanym przez starostę, a ponadto wywiesza się na okres 14 dni w urzędach gmin, na terenie których są grunty objęte scalaniem. Postanowienie o wszczęciu postępowania wymiennego doręcza się uczestnikom na piśmie.