PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Azot czy wapno na słomę?

Azot czy wapno na słomę? Zastosowanie wapna na słomę neutralizuje działanie kwasów organicznych powstających w trakcie fermentacji cukrów zawartych w słomie; Fot. K. Szulc

Autor: Katarzyna Szulc

Dodano: 01-11-2016 07:30

Tagi:

Nawożenie azotem przyspiesza proces rozkładu słomy, z kolei podanie wapnia ogranicza możliwość nagromadzania się fitotoksycznych substancji pochodzących z jej rozkładu. O zasadności stosowania wapna na słomę decydują przede wszystkim warunki glebowe.



Słoma jest cennym źródłem składników mineralnych niezbędnych roślinom do wzrostu i rozwoju. 5 t słomy pszenicy dostarcza do gleby średnio: 32 kg N; 5,5 kg P2O5; 58,5 kg K2O; 4,5 kg MgO; 13,5 kg CaO. Wnoszone też są znaczne ilości mikroelementów: 15,5 g boru; 17,5 g miedzi; 200 g manganu; 110 g cynku; 1,8 g molibdenu. Jeszcze większe ilości składników dostarczane są do gleby wraz z resztkami pożniwnymi rzepaku, kukurydzy, a przede wszystkim roślin strączkowych. Przyoranie 5 t suchej słomy dostarcza do gleby ok. 4,8 t materii organicznej. Wraz z 5 t słomy zbóż wprowadzone do gleby zostają prawie 3 t węgla organicznego i z tą dawką słomy dostarcza się ok. 725 kg nowo utworzonej próchnicy (przy założeniu, że współczynnik humifikacji, czyli przemian masy organicznej w próchnicę, wynosi 0,25). Mimo iż słoma jest cennym źródłem składników, to część rolników rezygnuje z wykorzystania jej jako nawozu.

W początkowych fazach rozkładu resztek pożniwnych powstają toksyczne dla roślin związki i zachodzi obawa o ich niekorzystny wpływ na uprawy. Dzieje się tak za sprawą naturalnych procesów fermentacji, których produktami są alifatyczne kwasy organiczne: octowy, propionowy i masłowy. W warunkach tlenowych podlegają one szybkiej degradacji i dlatego nie przejawiają szkodliwego działania względem roślin. W warunkach beztlenowych, które mogą zwiększyć się podczas mokrej jesieni, wykażą aktywność allelopatyczną, co może skutkować obniżeniem plonowania. Jednocześnie, zwłaszcza w takich wilgotnych warunkach, produkty fermentacji słomy zwiększają możliwość infekcji ozimin grzybami. Przy czym kwasy organiczne akumulują się w glebie wokół słomy zbóż czy roślin motylkowych we wczesnych stadiach jej rozkładu i po upływie ok. dwóch miesięcy pojawiają się substancje stymulujące wzrost roślin.

CO DAJE WAPŃ?

Zastosowanie wapna na słomę neutralizuje działanie kwasów organicznych powstających w trakcie fermentacji cukrów zawartych w słomie. Jednocześnie ogranicza nagromadzanie substancji fitotoksycznych, które pochodzą z mikrobiologicznego rozkładu słomy w glebie. Poza tym po zbiorze zbóż przeważnie kolejną rośliną w płodozmianie jest rzepak ozimy, dla którego wapń zaraz po azocie jest drugim makroskładnikiem pod względem ilości pobrania. Na wytworzenie tony nasion i odpowiedniej masy słomy rzepak pobiera z gleby ok. 55 kg CaO. Wysokie wysycenie kompleksu sorpcyjnego wapniem wpływa pośrednio na zwiększenie ilości dostępnego dla roślin fosforu. W warunkach podniesienia odczynu gleby do obojętnego dochodzi do intensywnego pobudzenia życia biologicznego gleby. Drobnoustroje, rozkładając substancję organiczną, wytwarzają kwasy organiczne, które działają na uwstecznione chemicznie (nierozpuszczalne) formy fosforu. Czynny udział w tym procesie bierze kwas 2-ketoglukonowy, który tworzy połączenia chelatowe z jonem Ca i w ten sposób uwalnia fosforany przyswajalne dla roślin. Jeśli stopień wysycenia kompleksu sorpcyjnego wapniem jest niski, a gleba zakwaszona, to roślina nie może zaopatrzyć się w dostateczne ilości fosforu i nie jest też w stanie pobrać wystarczających ilości potasu. Ponadto na glebach kwaśnych występuje spadek aktywności mikroorganizmów glebowych, a dobrze rozwijają się grzyby. Dlatego pozytywny wpływ przyorywania słomy razem z wapnem obserwuje się na glebach kwaśnych, które łatwo się zaskorupiają.

WIĘCEJ DROBNOUSTROJÓW GLEBOWYCH

Za rozpad materii organicznej wprowadzonej do gleby odpowiedzialne są drobnoustroje glebowe. W słomie pszenicy jest ok. 34 proc. celulozy, 22 proc. hemicelulozy i ok. 21 proc. ligniny. Zatem zawiera ona wiele składników łatwo ulegających rozkładowi przez bakterie celulolityczne pod warunkiem, że mają w środowisku dostateczną ilość azotu i fosforu. Już w latach 80. ubiegłego wieku badania polskich naukowców wykazały, że słoma jako materia organiczna wniesiona do gleby powoduje w krótkim czasie wzrost ilości drobnoustrojów glebowych. Prof. dr hab. Anna Strzelec i prof. dr hab. Józef Kobus z Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach w swoich doświadczeniach stwierdzili, że po 3 dniach inkubacji w glebie nawiezionej samą słomą było 25 razy więcej bakterii i promieniowców, natomiast w serii nawiezionej słomą i Са3(РO4)2 (fosforan wapnia) było ich 30-krotnie więcej niż w samej glebie. Po miesiącu inkubacji w serii nawiezionej słomą znaleziono ok. 2 razy więcej bakterii i ok. 3 razy więcej grzybów niż w glebie nienawiezionej substancją organiczną.

Jeszcze korzystniej na liczebność drobnoustrojów celulolitycznych wpływał dodatek do gleby słomy i Са3(РO4)2. W serii tej znaleziono aż 6 razy więcej bakterii i 5 razy więcej grzybów rozkładających błonnik niż w glebie kontrolnej. Po 2 miesiącach inkubacji gleby z dodatkiem słomy błonnik rozkładały głównie grzyby, których było ok. 14 razy więcej niż w serii bez dodatku substancji organicznej.

Zwiększenie liczebności drobnoustrojów w glebie jest możliwe dzięki łatwo dostępnym źródłom węgla i energii ze słomy. Przy czym w pierwszej fazie następuje przede wszystkim wzrost populacji bakterii wykorzystujących białka z rozkładanej słomy, a w późniejszej fazie rozwijają się drobnoustroje rozkładające celulozę i ligninę. Proces biotransformacji 30-45 proc. masy celulozy i hemicelulozy w glebowe związki próchniczne powodowany przez bakterie przebiega w trakcie 2-3 miesięcy, a 50-65 proc. masy lignin w czasie ok. 4-5 miesięcy pod wpływem działania grzybów. W naszych warunkach ok. 66 proc. masy słomy ulega rozkładowi w ciągu 6 miesięcy. W pierwszym miesiącu rozkładu słomy w seriach doświadczalnych z dodatkiem słomy lub słomy i Са3(РO4)2 stwierdzono biologiczne unieruchamianie azotu mineralnego w glebie. Po tym czasie notowano systematyczny jego przyrost. Pod wpływem nawożenia słomą w ciągu 6 miesięcy trwania doświadczenia ogólna zawartość azotu w glebie wzrosła o ponad 5 proc., natomiast przy nawożeniu słomą i fosforem - prawie o 10 proc. Przy założeniu, że 35 proc. masy węgla ze słomy wykorzystane jest na biosyntezę masy drobnoustrojów, to powstaje teoretycznie okresowy niedobór azotu w ilości 1,5 g/100 g słomy i stąd wynika ograniczenie dostępności azotu dla roślin. Oznacza to, że wprowadzając do gleby masę organiczną o stosunku C:N szerszym niż 30:1, drobnoustroje glebowe mają do dyspozycji dużo węgla, ale mało azotu. Dla słomy zbóż stosunek C:N wynosi od 100:1 do 60:1. Jednocześnie przy szerokim stosunku węgla do azotu rozwój mikroorganizmów namnażających się po przyoraniu słomy jest bardziej intensywny. W takich warunkach drobnoustroje pobierają brakujący azot z zasobów glebowych, co prowadzi do deficytu tego pierwiastka dla roślin. Przy czym nawet jeśli występuje niedobór składnika, to zmniejszenie ilości jest okresowe. Będzie on udostępniany wraz z wiosennym ruszeniem wegetacji roślin.

AZOT NA SŁOMĘ

Aby przyspieszyć mineralizację, zalecane jest stosowanie nawozu azotowego bezpośrednio na słomę, przed przyoraniem. Szacuje się, że na rozłożenie tony słomy bakterie potrzebują do 8 kg N. W praktyce nawozi się słomę azotem w ilości 5-10 kg N/t przyoranej słomy. Dawka zależy od warunków glebowych. Na glebach piaszczystych, ubogich w azot lub ciężkich i wilgotnych, gdzie intensywność mineralizacji jest niska, powinno się stosować górną wartość. Natomiast na stanowiskach o dobrej strukturze i bogatych w próchnicę - dolny jej zakres. Mineralizacja próchnicy jest ściśle powiązana z zawartością i dostępnością azotu mineralnego, ale wprowadzenie większej dawki azotu nie przełoży się na wzrost zawartości próchnicy w glebie. Mineralizacja najszybciej przebiega w temperaturze 20°C, polowa pojemność wodna 50-70 proc., pH ok. 7,0, a stosunek C:N świeżej materii organicznej jest mniejszy niż 30:1.

Można zrezygnować z nawożenia azotem słomy rzepakowej, która jest bogatsza w ten pierwiastek w porównaniu ze słomą zbożową, ale tylko przy dużej zasobności gleby w ten składnik. Jednak zakładając uprawę np. rzepaku po zbożach ozimych, nie można pozwolić sobie na pozostawienie w glebie przyoranej słomy bez dodatku nawozu przyspieszającego rozkład materii organicznej. Na glebach o uregulowanym odczynie stosuje się nawożenie azotowe przeważnie mocznikiem lub RSM. Na glebach kwaśnych na słomę zastosować można wapno węglanowe w dawce 0,5-1 t CaO/ha. Należy wymieszać glebę i nawóz ze słomą na głębokość ok. 6 cm. Wierzchnia warstwa gleby 2-3 cm musi być wolna od nawozu wapniowego, w przeciwnym wypadku wystąpią problemy ze wschodami roślin. Po przyoraniu, przed siewem rzepaku aplikuje się azot, wykorzystując saletrę amonową. Stosowanie mocznika czy RSM po wapnie spowoduje straty azotu z nawozu.

Przyorywanie słomy ma poprawić właściwości chemiczne, fizyczne oraz biologiczne gleby, zapewnić odpowiednią jej żyzność i zwiększyć zawartość cennej próchnicy. Ważne, aby resztki pożniwne w glebie były równomiernie rozmieszczone. Zapobiega to zagęszczeniu i tworzeniu się tzw. słomianej maty. Źle rozdrobnione, zbite w grube frakcje resztki w glebie mogą utrudniać siew. Zagęszczenie słomy w glebie jest przyczyną problemów ze wschodami. Zbite frakcje słomy absorbują większe ilości wody z gleby, której jest mniej dla kiełkujących roślin. Dlatego resztki pożniwne, słoma muszą być pocięte na równe odcinki, nieprzekraczające 8 cm długości, wprowadzone do gleby równomiernie i starannie z nią wymieszane. Dotyczy to zwłaszcza słomy zbóż, kukurydzy czy strączkowych, natomiast resztki po rzepaku są dość kruche i szybko ulegają rozpadowi w glebie.

SŁOMA PSZENNA POD RZEPAK

Wartość nawozową słomy pszennej dla rzepaku ozimego sprawdzał w doświadczeniach polowych i laboratoryjnych zespół naukowców: prof. dr hab. Andrzej Kotecki, prof. dr hab. Marcin Kozak, dr hab. Władysław Malarz z Katedry Szczegółowej Uprawy Roślin Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu w Zakładzie Doświadczalnym w Pawłowicach. Masa wprowadzonych do gleby resztek pożniwnych pochodzących z korzeni i ścierni pszenicy ozimej wynosiła około 28 proc., a nagromadzonych makroskładników od 23 do 28 proc. łącznej masy (korzenie + ścierń + słoma), która wynosiła średnio 7,6 t/ha. Badane czynniki agrotechniczne nie wywarły wyraźnego wpływu na kształtowanie się długości poszczególnych faz rozwojowych rzepaku i zależały przede wszystkim od przebiegu pogody.

Rzepak ozimy uprawiany na stanowisku po zaoranej słomie pszenicy ozimej, w stosunku do obiektu bez słomy, odznaczał się między innymi słabszym rozwojem roślin jesienią. Rośliny wytworzyły przed zahamowaniem wegetacji mniej liści, a sucha masa pojedynczej rośliny była o 36 proc. niższa, natomiast zwiększyła się liczba łuszczyn na roślinie, średnio o 11 proc. Nawożenie słomą zwiększało, w porównaniu z kontrolą, plony nasion średnio o 5 proc., przy czym na obiektach nawożonych wapnem wzrost wynosił 3 proc., a przy nawożeniu azotem 7 proc.

Najwyższe plony nasion oraz wydajność tłuszczu surowego i białka ogółem uzyskano na stanowisku z przyoraną słomą pszenicy z dodatkiem N. Zawartość białka ogółem oraz kwasów tłuszczowych kształtowała się pod wpływem układu warunków wilgotnościowo-termicznych i w małym stopniu zależała od badanych czynników agrotechnicznych. Bez względu na stanowisko nawożenie CaO w porównaniu z azotowym wywarło korzystny wpływ na zawartość w nasionach tłuszczu surowego, a ujemny na zawartość białka.

 

Artykuł ukazał się we wrześniowym numerze miesięcznika "Farmer"

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (4)

  • Rafał 2016-11-10 10:15:39
    Bardzo dobry artykuł i nie ma co marudzić.
  • z.. 2016-11-01 10:53:34
    Oj tam oj tam...dla mnie aktualny ...właśnie leci kreda po QQ........a resztek ...wow....zima zapowiada się ciepła i jest wilgotno...będzie dobrze pierzynka humusu ......
  • Siema 2016-11-01 08:50:06
    Spojrzałam na artykuł i w pierwszej chwili pomyślałem że coś źle kliknąłem (myśląc że artykuł może być z lipca lub sierpnia),a tu szkolenie na nastepny rok :-)
  • Kulfon 2016-11-01 08:23:32
    rychło w czas. pierwszy listopad a wy o ścierniskach piszecie. Juz lepiej o odśnieżaniu napiszcie to będzie coś z wyprzedzeniem.
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.81.102.236
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!