Sorgo cukrowe to roślina, która ze względu na deficyt wody zyskuje ostatnio na znaczeniu. Dokładna powierzchnia jego uprawy w Polsce jest trudna do ustalenia ze względu na tajemnicę handlową firm sprowadzających nasiona do naszego kraju. Można jedynie szacować, że w tym roku obsiano różnymi odmianami sorgo i jego mieszańcami z trawą sudańską około 7–8 tys. hektarów. W przyszłym roku zainteresowanie i popyt rolników na nasiona może być wyższy o 30 proc. ze względu na panującą suszę i widoczną przewagę sorgo nad kukurydzą pod względem wytwarzania zielonej masy.

Znaczenie rośliny

sorgo.jpg

Autor: W. Zielewicz

Opis: Na plantacjach odnotowuje się również uszkodzenia lićci sorgo przez ploniarkę zbożówkę, które wyglądają podobnie jak w wypadku kukurydzy.

Sorgo, choć gorsze pod względem pokarmowym, jest bardziej odporne na suszę. Uprawa rośliny o gorszej wartości energetycznej, lecz dostarczającej większej ilości masy zielonej, gdy w niekorzystnych warunkach wilgotnościowych może zawodzić kukurydza, to nie alternatywa, a ratunek. Zwłaszcza że na południu Polski pojawia się problem związany z obecnością na plantacjach kukurydzy zachodniej kukurydzianej stonki korzeniowej. Tam, gdzie stwierdzono jej obecność, w obrębie kilometra zostaje ustanawiana strefa porażenia. W promieniu 5 km od porażonej plantacji tworzy się obszar bezpieczeństwa. W strefach porażenia przez tego szkodnika nie wolno uprawiać kukurydzy przez dwa lata, dodatkowo w pierwszym roku wprowadzony jest prawnie zakaz przemieszczania zielonych roślin. W takiej sytuacji problem dotyczy nie tylko jednego rolnika we wsi, ale i sąsiadów również uprawiających kukurydzę z przeznaczeniem na kiszonkę,  niezbędną jako komponent w żywieniu bydła w systemie TMR. Na takich obszarach, gdzie występuje ten szkodnik, uprawa sorgo może stać się już niedługo nie alternatywą, lecz koniecznością.

Zbiór sorgo
Ze względu na różne terminy siewu kukurydzy i sorgo dobrym rozwiązaniem jest oddzielna uprawa tych roślin, na przykład 5 ha kukurydzy na glebach lepszych i 1–2 ha sorgo na słabej glebie. Należy wtedy zgrać zbiór, aby kukurydza miała 34–36 proc. suchej masy, a sorgo 22–24 proc., ponieważ termin zbioru ma duże znaczenie dla pozyskiwania dobrej jakości surowca do późniejszego zakiszania. W uprawach współrzędowych w dużej mierze o zbiorze decyduje faza rozwojowa kukurydzy wysiewanej w międzyrzędziach z sorgiem.Ze względu na dłuższy okres rozwoju i późniejszy wysiew sorgo do uprawy współrzędowej należy wybierać odmiany kukurydzy o wczesności FAO 240–270 i w typie „stay green” – mających zielone liście i łodygę jeszcze podczas dojrzewania ziarniaków w kolbie.Optymalny termin zbioru w naszych warunkach klimatycznych przypada na koniec września lub początek października. Opóźnienie terminu koszenia do początku listopada pogarsza jakość uzyskiwanego surowca kiszonkarskiego z powodu obniżenia strawności i wartości energetycznej oraz ze względu na lignifikacjię błon komórkowych.

Sorgo zbiera się silosokombajnami, które zapewniają dobre i równomierne rozdrobnienie zielonki. Podczas zbioru przy uprawie w systemie „mix-cropping” (uprawa mieszana) 1:1 (przemiennie rządek kukurydzy i rządek sorgo) lub 2:1 uzyskuje się już na przyczepie dobrze wymieszany materiał roślinny gotowy do zakiszania.

Na kiszonkę
Wysiew sorgo i kukurydzy na osobnych częściach pola staje się bardziej praktyczny ze względu na brak komplikacji przy wysiewie, nawożeniu i ochronie roślin. Przy osobnej uprawie kukurydzy i sorgo, zamierzając zakiszać razem oba komponenty, należy zbiór wykonywać na przemian, w jedną stronę kosząc kukurydzę, a w drugą – sorgo. W ten sposób można również uzyskać w miarę jednolity surowiec kiszonkowy. Ostatni wariant to osobny zbiór  kukurydzy i sorgo oraz zakiszanie w oddzielnych pryzmach. Pozwala to na żywienie bardziej energetyczną i wartościową kiszonką z kukurydzy krów wysokomlecznych, a kiszonką z sorgo jałówek i opasów. W razie potrzeby można również z osobnych pryzm pobierać ustalone według dawek pokarmowych proporcje ilościowe kiszonki z sorgo i kukurydzy, mieszając je z paszami treściwymi przed spasaniem.

Obecnie dostępne na rynku odmiany sorgo cukrowego są znacznie gorsze pod względem pokarmowym w porównaniu do kukurydzy. W zalecanym okresie zbioru na przełomie września i października ziarniaki sorgo cukrowego osiągają dojrzałość mleczno-woskową. Susza, jaka panowała w tym roku od maja do połowy sierpnia, w niektórych regionach kraju doprowadziła do pogorszenia warunków wegetacji kukurydzy. Na słabszych glebach kukurydza osiągnęła wysokość zaledwie 1,5 m. Wielkość i wypełnienie kolb na takich roślinach również pozostawia wiele do życzenia. Zdarza się także, że  kukurydza nie wytwarzała kolb w ogóle lub tworzyła dwie lub trzy mniejsze na jednym pędzie.

Należy pamiętać o właściwym zbilansowaniu dawki pokarmowej do potrzeb zwierząt. Uzyskanie zbliżonych efektów produkcyjnych przy żywieniu kiszonką z sorgo do tych, jakie notowane są przy żywieniu  kiszonką z kukurydzy, wymaga dodania do dawki pokarmowej 0,4–0,5 kg paszy treściwej na każdy kilogram suchej masy.

Susza na polu
Z dotychczasowych obserwacji plantacji sorgo w naszym kraju wynika, że wczesna susza zatrzymuje wzrost roślin, które pozostają w fazie wegetatywnej. Gdy warunki wilgotnościowe stają się sprzyjające, sorgo rozpoczyna fazę kłoszenia i kwitnienia. Susza występująca w późniejszym okresie zatrzymuje rozwój liści, jednak nie hamuje zapoczątkowanej już fazy kwitnienia. Minimalne wymagania co do warunków wilgotnościowych to 300 mm opadów deszczu na metr kwadratowy podczas wegetacji. Dobre warunki wilgotnościowe (opady lub nawadnianie) dla wzrostu i rozwoju sorgo w okresie wegetacji to 500–1000 mm/m2. W takich warunkach można uzyskać plon w granicach 60–100 ton zielonej masy z hektara. W okresie zbioru na kiszonkę sorgo zawiera 20–22 proc. suchej masy, co w przeliczeniu daje plony 15–20 ton suchej masy z hektara.
Autor jest pracownikiem naukowym Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu

Źródło: "Farmer" 19/2008