Przed założeniem pastwiska polowego z udziałem koniczyny trzeba wybrać właściwą mieszankę. Konieczna jest do tego znajomość zasad doboru gatunków traw i koniczyny, zależnie od sposobu użytkowania. Wiele gotowych mieszanek oferowanych do sprzedaży ma zaledwie 5–10 proc. nasion koniczyny białej. Wysiewanie koniczyny w tak małej ilości nie zapewnia jej trwałego udziału w runi. Dobra mieszanka koniczynowo-trawiasta, przeznaczona na pastwiska polowe, powinna zawierać około 20 proc. nasion koniczyny. Niestety, większy udział nasion koniczyny powoduje zazwyczaj znaczny wzrost cen zbytu mieszanki.

Dobór mieszanek
Przeznaczenie mieszanki zależy w dużym stopniu od odmiany koniczyny o określonym typie użytkowym. Wśród koniczyny białej można bowiem wyróżnić trzy typy: drobnolistną, średniolistną i wielkolistną. Jeżeli w mieszance są odmiany drobnolistne i średniolistne, lepiej przystosowane do intensywnego wypasu, ruń takiej mieszanki należy wykorzystać jako pastwisko. Z kolei wielkolistne odmiany koniczyny oraz ich mieszanki z trawami nadają się przede wszystkim do uprawy na gruntach ornych i użytkowania kośnego lub przemiennego, kośno-pastwiskowego. Najlepiej, gdy mieszanka składa się z odmian o różnym typie użytkowym. Obecność w mieszance zarówno odmian drobnolistnych, średniolistnych, jak i wielkolistnych w dużym stopniu stabilizuje rozwój i plonowanie koniczyny. Szybciej rosnące odmiany wielkolistne będą przeważały w odrostach runi pierwszego i drugiego roku uprawy. Natomiast w kolejnych latach użytkowania większy udział w runi będą miały średniolistne, a zwłaszcza drobnolistne formy koniczyny białej, które są trwalsze i bardziej wytrzymałe na częste przygryzanie i udeptywanie.

Ważne jest, aby w mieszance znajdowały się gatunki traw o zbliżonym do koniczyny białej rytmie rozwoju i trwałości.  Do traw o największej konkurencyjności należą kupkówka pospolita i życica wielokwiatowa (rajgras włoski). Udział w mieszance wielogatunkowej nasion kupkówki nie powinien przekraczać 10 proc., natomiast życicy wielokwiatowej – 15–20 proc. całkowitej masy wysianych nasion.

Gatunki krótkotrwałe traw (życica mieszańcowa i wielokwiatowa) wykazują szybkie tempo wzrostu i rozwoju, a największy plon dają w pierwszym i drugim roku po siewie. Gatunki o średniej trwałości (życica trwała, stokłosa bezostna, kostrzewa łąkowa i tymotka łąkowa) odznaczają się nieco wolniejszym od poprzednich tempem rozwoju, przy czym maksymalny plon osiągają głównie w drugim i trzecim roku użytkowania. Natomiast długotrwałe gatunki traw (kupkówka pospolita, kostrzewa czerwona, wiechlina łąkowa, mietlica biaława) mają przeważnie powolny rozwój w pierwszych latach uprawy i dopiero w dalszych latach (3–5) osiągają pełnię swojego rozwoju.

Podstawowe znaczenie ma także odpowiedni dobór odmian w obrębie gatunków traw, wchodzących w skład mieszanki na użytki zielone. Przede wszystkim należy brać pod uwagę przydatność odmian traw dla określonego sposobu użytkowania. Pastwiska oraz użytki przemienne wymagają bowiem zastosowania odmian trwałych, szybko rosnących, stabilnie plonujących w sezonie wegetacyjnym oraz tolerancyjnych na przygryzanie i udeptywanie przez pasące się zwierzęta. Ważna jest także ich produktywność, wartość pokarmowa oraz wczesność. Zwłaszcza zróżnicowanie fenologiczne odmian, czyli termin osiągania przez rośliny fazy kłoszenia, w przypadku uwzględnienia tej cechy w doborze komponentów do mieszanki, umożliwia lepsze zorganizowanie produkcji wartościowej paszy, poprzez na przykład wcześniejsze rozpoczęcie wypasu lub też wydłużenie terminu zbioru pokosu.

Wczesny siew
Najkorzystniejszym terminem siewu koniczyny białej z trawami jest wczesna wiosna. Mieszanki koniczyny białej z trawami można stosować jako wsiewkę w zboża jare, głównie jęczmień lub pszenicę. Ważny jest wówczas wczesny siew nasion mieszanki, najlepiej zaraz po siewie zbóż jarych, gdyż koniczyna potrzebuje dużo światła do początkowego rozwoju. Lepsze rezultaty są przy siewie czystym (bez rośliny ochronnej). W tym wypadku zaleca się również siew wiosenny, umożliwiający lepszy rozwój koniczyny w runi. Siew nie może być za głęboki, zwłaszcza nasiona koniczyny powinny być umieszczone nie głębiej niż 1 cm. Głębszy siew może powodować gorsze wschody i osłabienie wschodzących siewek. Wysiewając mieszankę tradycyjnym siewnikiem, należy pamiętać  o częstym, a najlepiej stałym mieszaniu nasion w skrzyni zasypowej, gdyż koniczyna łatwo opada na dno, powodując bardzo nieregularne rozmieszczenie nasion na polu. Zastosowanie specjalistycznego siewnika z aparatem do wysiewu drobnych nasion eliminuje ten problem.Zwiększenie ilości wysiewu, a tym samym zagęszczenie wschodów roślin, zapobiega dość skutecznie nadmiernemu zachwaszczeniu. Ilość wysiewu nasion koniczyny lub mieszanki w dużym stopniu jest uzależniona od warunków glebowych terenu przeznaczonego do zagospodarowania. Im są one lepsze, tym mniejsza może być norma wysiewu nasion poszczególnych komponentów. Przyjmuje się, że w dobrych warunkach glebowych i przy starannej uprawie gleby wystarczy obsada 1000–1200 nasion/roślin mieszanki na 1 metr kwadratowy. Wielkość ta odpowiada ilości wysiewu nasion kiełkujących, wynoszącej 10–12 mln sztuk na 1 hektarze. Dla samej koniczyny (siew jednogatunkowy) obsada wynosi około 500–700 roślin na metr kwadratowy. W praktyce normę wysiewu dla pastwisk zazwyczaj podwyższa się o 30–50 procent.   

Walka z chwastami
Przedsiewna uprawa roli powinna zapewnić zniszczenie kiełkujących chwastów oraz doprowadzić do spulchnienia i wyrównania powierzchni gleby. W tym celu za pomocą włóki belkowej trzeba dokładnie zasypać wszelkie zagłębienia i zniwelować niewielkie wypiętrzenia gleby oraz pozostałości po bruzdach. Bezpośrednio przed siewem dość często konieczne jest lekkie wałowanie pola, zwłaszcza wtedy, gdy gleba jest nazbyt spulchniona i zachodzi obawa, że nasiona zostaną umieszczone w niej za głęboko. Jeżeli po zasiewie gleba ulegnie zaskorupieniu, trzeba zastosować lekki wał kolczasty, aby umożliwić równomierne wschody roślin.

Koniczyna biała jest dość wrażliwa na herbicydy, dlatego chemiczne odchwaszczanie zasiewów koniczyny i jej mieszanek z trawami powinno być ostatecznością. Gdy taka konieczność zajdzie, należy stosować tylko sprawdzone w działaniu herbicydy, zgodnie z zaleceniami IOR i stosownymi instrukcjami oraz bezwzględnie we właściwej fazie rozwojowej. Absolutnie nie wolno przekraczać dopuszczalnej dawki preparatu, natomiast niekiedy zaleca się jej zmniejszenie. Jeżeli koniczynę wsiewa się jako wsiewkę w zboże, do zwalczania chwastów dwuliściennych można używać Chwastox Extra 300 SL. Herbicyd ten stosuje się, gdy koniczyna wykształci 2–3 liście właściwe, a zboża utworzą zwarty łan, jednak nie później niż do końca fazy krzewienia.

Koniczyna biała dobrze wytrzymuje częste wypasanie i koszenie. Jest rośliną niską, ma liczne i rozesłane łodygi, korzeniące się w węzłach, oraz dobrze rozbudowany, choć płytki system korzeniowy. Właściwości te umożliwiają tworzenie zwartej runi oraz mocnej i wyrównanej darni. Odznacza się też wieloma innymi zaletami, zwłaszcza dużą wartością użytkową i pokarmową. Dostarcza bardzo dobrą paszę, która jest smaczna, dobrze strawna, zawiera dobrej jakości białko oraz jest zasobna w związki mineralne.

Autor pracuje w Centralnym Ośrodku Badania Odmian Roślin Uprawnych w Słupi Wielkiej

Źródło "Farmer" 07/2006