Szachownice (Fritillaria) należą do roślin liliowatych i są spokrewnione z liliami. Do rodzaju należy ponad 100 gatunków. Nazwa łacińska pochodzi od słowa „fritillusz", czyli 'pudełko do gry'. Kwiaty szachownic przypominają kształt kanciastego pudełka lub są dzwonkowate. W kulturze chrześcijańskiej uważano, że zwisające do dołu kwiaty rośliny są karą z powodu braku pokory podczas ukrzyżowania Chrystusa.

Różnorodność gatunkowa szachownic jest bardzo duża. Rośliny różnią się miedzy sobą wysokością, ulistnieniem, kształtem i barwą kwiatów. W Polsce na podmokłych łąkach dziko występuje szachownica kostkowana (F. meleagris), która objęta jest ścisłą ochroną (fot.1). Cebule tego gatunku występują również w sprzedaży.

Szachownica kostkowana jest niewysoką rośliną (ok. 20 cm wysokości), a jej ozdobą są duże (3-4 cm) dzwonkowate kwiaty barwy fioletowo-brązowej lub białej. Na płatkach widoczny jest wzór kostki, stąd nazwa botaniczna rośliny.

Do najpopularniejszych gatunków uprawianych, jako rośliny ozdobne należy m.in. szachownica cesarska (F. imperialis) (fot. 2). Jest jedną z najwyższych gatunków, bo dorasta nawet do 1,5 m wysokości. Kwiaty (do 8 sztuk) barwy czerwonej ('Rubra Maxima'), pomarańczowej ('Aurora') lub żółtej ('Lutea') zebrane w okółku pojawiają się na szczycie łodygi, a nad nimi wyrasta pióropusz liści. Cała roślina wydziela specyficzny zapach i często jest typowana, jako odstraszacz gryzoni (nornice, krety).

Do wysokich gatunków (1 m wysokości) należy szachownica perska (F. persica) (fot.3). Kwiaty są bardzo dekoracyjne, barwy bordowo-brązowej lub białej zebrane są po 25 wzdłuż pędu. Liście szachownicy są woskowate w odcieniu szaro-zielonym.