PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Pożyteczni mieszkańcy gleby

Pożyteczni mieszkańcy gleby Wszystkie organizmy zasiedlające glebę spełniają określone funkcje w tym środowisku i w różnoraki sposób oddziałują zarówno na siebie, jak i na rośliny. Fot. pixabay

W wyniku mikrobiologicznego rozkładu resztek pozbiorowych i nawozów organicznych uwalniane są składniki odżywcze dla roślin uprawnych, ale także - co jest nawet ważniejsze - powstaje próchnica. Jej obecność jest jednym z najważniejszych czynników decydujących o fizycznej strukturze gleby i jej zdolności do magazynowania wody oraz składników pokarmowych.



Oglądając próbkę gleby zwykłym, nieuzbrojonych okiem, możemy na ogół łatwo stwierdzić, że żyją w niej dość liczne organizmy, np. różnej wielkości bezkręgowce, takie jak: dżdżownice czy owady (zdj. 1). Znacznie trudniejszy do zaobserwowania jest świat organizmów niewidzialnych gołym okiem, czyli niezwykle złożony, ważny i ciekawy świat mikroorganizmów glebowych. Znanych jest wiele różnych systemów, od prostych do bardzo złożonych, klasyfikacji organizmów bytujących w glebie. Jednym z najstarszych i najprostszych jest podział organizmów glebowych na grupy według wielkości ich ciał.

Pierwsza grupa to makroorganizmy (makro- i megafauna), których wielkość przekracza 2 mm i do tej grupy zaliczane są zarówno tak duże zwierzęta kręgowe, jak np. myszy czy krety, jak i znacznie mniejsze, ale za to bardzo liczne bezkręgowce takie, jak: dżdżownice, ślimaki, pajęczaki, owady i ich larwy.

Do drugiej grupy - mezoorganizmów - zaliczani są mieszkańcy gleby, których wielkość mieści się w zakresie ok. 0,1 mm do 2 mm. Grupa ta obejmuje głównie niewielkie, ale za to bardzo liczne zwierzęta glebowe (mezofauna), takie jak roztocza, skoczogonki czy wazonkowce.

Trzecia grupa to mikroorganizmy mierzące mniej niż 0,1 mm, czyli niezwykle zróżnicowane zespoły bakterii oraz grzybów glebowych, a także żywiących się nimi pierwotniaków, czyli mikroskopijnych rozmiarów przedstawicieli mikrofauny glebowej. Ta grupa organizmów obejmuje również glony, czyli mikroskopijne rośliny (mikroflora) uzdolnione do fotosyntezy (podobnie jak rośliny wyższe).

Wszystkie organizmy zasiedlające glebę spełniają określone funkcje w tym środowisku i w różnoraki sposób oddziałują zarówno na siebie, jak i na rośliny. Negatywny (szkodliwy) wpływ organizmów glebowych na rośliny uprawne jest rolnikom, ogrodnikom czy leśnikom dobrze znany zarówno z własnej praktyki, jak i z obszernej literatury fachowej na temat biologii i metod zwalczania szkodników niszczących korzenie lub części nadziemne roślin oraz mikroorganizmów (wirusy, bakterie i grzyby) powodujących groźne choroby roślin uprawnych.

W tym artykule spojrzymy na świat organizmów zasiedlających glebę od strony ich korzystnego oddziaływania na żyzność gleby i procesy zachodzące w tym środowisku.

ROZKŁAD I MINERALIZACJA MATERII ORGANICZNEJ

Udział w procesach związanych z rozkładem i mineralizacją materii organicznej mają przedstawiciele wszystkich trzech wyżej wymienionych grup, tj. makro-mezo- i mikroorganizmów, dla których substancje organiczne są głównym źródłem pożywienia. Rola makro- i mazofauny glebowej polega przede wszystkim na rozdrabnianiu i mieszaniu resztek organicznych z glebą, a tym samym na ułatwianiu ich rozkładu i transformacji przez mikroorganizmy, czyli bakterie i grzyby glebowe. Miliony mikroskopijnych komórek bakterii i grzybów, charakteryzujących się dużą aktywnością metaboliczną, przetwarzają resztki organiczne do prostszych form mineralnych (zdj. 3) oraz do związków złożonych wchodzących w skład próchnicy glebowej. Rozkład i humifikacja materii organicznej są procesami bardzo złożonymi, a ich tempo uzależnione jest od wielu czynników środowiskowych, takich jak właściwości fizyczne gleby czy jej wilgotność, oraz od składu chemicznego nawozów organicznych i resztek roślinnych. Na przykład resztki pożniwne zbóż są ubogie w azot, a przy jego niedoborze także w glebie może dochodzić do znacznego zahamowania szybkości rozkładu tych resztek przez mikroorganizmy i do zmniejszenia dostępność N dla roślin. Rolnicy powinni pamiętać więc nie tylko o dobrym wymieszaniu resztek pożniwnych z glebą, lecz także o wzbogaceniu gleby w azot.

Tak więc mikrobiologiczny rozkład resztek pozbiorowych i nawozów organicznych to proces, w wyniku którego uwalniane są składniki odżywcze dla roślin uprawnych, ale także - co jest nawet ważniejsze - tworzona jest próchnica glebowa. Jej zawartość w glebie jest jednym z najważniejszych czynników decydujących o fizycznej strukturze (gruzełkowatość, wymiana gazowa) gleby i zdolności gleby do magazynowania wody oraz składników pokarmowych. Próchnica glebowa ma także bardzo duże znaczenie w kształtowaniu tzw. właściwości buforowych gleby, czyli jej odporności chemicznej na czynniki degradujące środowisko glebowe, np. na zakwaszenie.

ROZKŁAD I DETOKSYKACJA SUBSTANCJID OSTAJĄCYCHS IĘD O GLEBY W WYNIKU DZIAŁALNOŚCI CZŁOWIEKA (KSENOBIOTYKÓW)

Najważniejszy udział w tych procesach mają przede wszystkim mikroorganizmy glebowe. Ich niezwykłe bogactwo, duża aktywność i zdolności przystosowawcze powodują, że nie tylko środki ochrony roślin, powszechnie stosowane w nowoczesnym rolnictwie, lecz także inne substancje, np. zanieczyszczenia przemysłowe, ulegają mikrobiologicznemu rozkładowi do związków prostszych, na ogół mniej toksycznych lub nieaktywnych biologicznie. Trzeba jednak pamiętać, że nie wszystkie zanieczyszczenia, np. pierwiastki śladowe takie, jak cynk, ołów czy kadm, ulegają biodegradacji.

ODDZIAŁYWANIE NA STRUKTURĘ GLEBY

W tym względzie największą rolę odgrywają zwierzęta zasiedlające glebę, a zwłaszcza te, które mają zdolności do kopania korytarzy i innych kanałów w glebie, jak np. dobrze wszystkim znane dżdżownice. Kanały te ułatwiają przepływ wody i wymianę gazową w glebie. Mogą mieć one także korzystny wpływ na penetrację korzeni roślin w profilu glebowym. W tym miejscu należy wspomnieć także o roli mikroorganizmów w tworzeniu gruzełkowatej struktury gleby. Produkty przemiany materii, takie, jak różnego rodzaju śluzy wytwarzane przez bakterie oraz strzępki grzybów, t a k ż e m i k o r y z owy c h , przyczyniają się do zlepiania cząstek glebowych, a więc do formowania się gruzełkowatej struktury gleby.

OGRANICZANIE ROZWOJU SZKODNIKÓW I PATOGENÓW ROŚLIN

Zjawisko to związane jest przede wszystkim z występowaniem w glebie pomiędzy jej mieszkańcami takich zjawisk, jak: pasożytnictwo, antagonizm i konkurencja, np. o pokarm. Liczne owady wyspecjalizowały się w pasożytowaniu na innych owadach lub ich larwach. Także niektóre grzyby glebowe mają zdolność pasożytowania na szkodnikach roślin (nicienie i owady). Wiele bakterii glebowych zasiedlających strefę korzeniową (ryzosfera) hamuje rozwój grzybów chorobotwórczych w stosunku do roślin, produkując różnego rodzaju substancje antybiotyczne i enzymy rozkładające strzępki tych grzybów (zdj. 2). Wirusy, drobnoustroje antagonistyczne oraz owady drapieżne wykorzystywane są dość często w rolnictwie i ogrodnictwie jako składniki aktywne biopreparatów stanowiących ważne elementy w integrowanych technologiach ochrony roślin przed niektórymi chorobami i szkodnikami.

TWORZENIE UKŁADÓW SYMBIOTYCZNYCH Z ROŚLINAMI

Symbioza to wzajemnie korzystna współpraca pomiędzy różnymi organizmami. Najlepiej znanym przykładem symbiozy mikroorganizmów glebowych z roślinami jest współpraca bakterii brodawkowych (rizobiów) z roślinami motylkowatymi. Wymiana składników odżywczych pomiędzy partnerami tej symbiozy odbywa się w brodawkach korzeniowych. Bytujące w nich bakterie symbiotyczne przekazują roślinie motylkowatej azot (pobrany z atmosfery) w zamian za cukry jako źródło energii niezbędnej bakteriom do przeprowadzania procesu redukcji azotu atmosferycznego. Na przykład groch w symbiozie z bakteriami może związać ponad 100 kg N/ha. Bogate w azot i inne składniki resztki pozbiorowe roślin motylkowatych korzystnie wpływają na żyzność gleby, m.in. dlatego że stanowią one istotne źródło azotu dla roślin następczych, ale także dlatego że stymulują aktywność biologiczną i korzystnie wpływają na strukturę gleby. Proces ten jest więc bardzo korzystny zarówno z ekologicznego, jak i rolniczego punktu widzenia.

Mikoryza - to symbioza grzybów glebowych z korzeniami roślin. W tym przypadku grzyb mikoryzowy nie ma zdolności do asymilacji azotu atmosferycznego, a jego współpraca z rośliną polega przede wszystkim na ułatwianiu roślinom pobierania wody i soli mineralnych, a także na ochronie korzeni przed grzybami chorobotwórczymi. Mikoryza jest szeroko rozpowszechniona w przyrodzie; tworzą ją zarówno drzewa leśne, jak i rośliny zielne, w tym większość roślin uprawnych.

Podsumowując: resztki pozbiorowe roślin oraz nawozy naturalne i inne formy materii organicznej (poplony) są podstawowym źródłem składników odżywczych dla wszystkich organizmów bytujących w glebach, a zwłaszcza dla mikroorganizmów. Z tych resztek dzięki działalności mikroorganizmów właśnie uwalniane są składniki mineralne, które mogą być pobierane przez rośliny, oraz - co najważniejsze - tworzona jest także próchnica bardzo korzystnie wpływająca na jakość i żyzność gleby.

 

Artykuł pochodzi z numeru 10/2015 miesięcznika Farmer

Zamów prenumeratę

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (5)

  • Tomasz 2015-11-30 15:20:58
    Użyźniaczy na rynku od cholery... Ja stosuję dwa. Jeden to BAKTOMIX - w tym roku zacząłem, od 0.5 do 1 litra, cięzko powiedzieć o efektywności po tej suszy, nic nie było miarodajne, i stosuję AGRIFUL - ten już dwa lata, w tym roku też ciezko powiedzieć co i jak bo w polu był pył, no ale tutaj cena chyba nieco zaporowa jak dla mnie nadalsze lata przy tych cenach skupu.
  • jarki 2015-11-11 13:51:06
    @witch5
    Za 7,5 stówki to ja w ostatnich dniach sypałem P K Mg S
    Pod przyszłoroczny groch 😊 to na pewno jest mądra inwestycja
  • kissmy... 2015-11-11 11:19:50
    artykuł bardzo ciekawy, ale zbyt ogólny, chociaż treści dużo brakuje informacji istotnych, podkreślono bardzo istotne znaczenie mikroorganizmów i nad nimi należy się właśnie pochylić, podstawą żyzności gleby jest wnoszenie resztek i utrzymanie właściwego stosunku C:N (czyli płodozmian i azot właśnie), odnośnie do mikroorganizmów to nie spotkałem się z naukowym potwierdzeniem ich skuteczności, warto natomiast aplikować melasę, będącą pożywką dla mikroorganizmów jest znacznie tańsza od wszystkich ulepszaczy a efekty daje zbliżone
  • witch5 2015-11-08 19:11:21
    Nigdy nie dałeś naciągnąć się na magiczny wywar za jedyne 7 stówek na ha ? Ja kiedyś eksperymentowałem ale szybko przekonałem się że nawet niewielka dawka N na ściernisko a jeszcze lepiej Ca daje dużo lepszy efekt .
  • jarki 2015-11-08 18:48:21
    Artykuł dla tych którzy wierzą w UG itp
    Może gdyby pan Bogdanowicz posiadał taką wiedzę głupot by nie wypisywał 😈
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.166.160.105
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!