Rośliny wykorzystywane we współczesnym rolnictwie mają stosunkowo niewiele wspólnego ze swymi przodkami uprawianymi stulecia temu. Wskutek wielowiekowej selekcji wzrosły: wydajność, odporność na warunki atmosferyczne i inne czynniki środowiskowe oraz szereg innych cech decydujących o ich przydatności. Proces ten jednak wymagał wielu nakładów w postaci czasu, pracy i finansów. Aby działanie było opłacalne, ustawodawca zagwarantował hodowcom nowych odmian roślin szereg przywilejów, w szczególności w postaci możności czerpania dodatkowych pożytków z raz odsprzedanego materiału siewnego.

POJĘCIE HODOWCY

Ustawa z dnia 26 czerwca 2003 r. o ochronie odmian roślin1 zasadniczo reguluje stosunki prawne pomiędzy hodowcami a wszelkimi innymi podmiotami wykorzystującymi materiał zawierający odmiany roślin objęte tzw. wyłącznym prawem. Za hodowców uważa się osoby (zarówno fizyczne, jak i prawne), które wyhodowały albo odkryły i wyprowadziły odmianę albo które są lub były pracodawcami takich osób, albo zawarły umowę, w ramach której inna strona tej umowy wyhodowała albo odkryła i wyprowadziła odmianę, albo w końcu jest następcą prawnym wyżej wymienionych osób (np. spadkobiercą albo spółką przejmującą). Zaznaczyć w tym miejscu trzeba, iż nie istnieje żaden prawny rejestr hodowców, a uzyskanie takiego statusu nie jest uzależnione od dopełnienia jakichkolwiek formalności, co w określonych sytuacjach może rodzić pewne niejasności i zagrożenia, o czym dalej.

WYŁĄCZNE PRAWO DO ODMIANY

Istota przedmiotowej ustawy o ochronie odmian roślin polega na tym, że hodowca może ubiegać się o przyznanie wyłącznego prawa do ochrony wyhodowanej albo odkrytej i wyprowadzonej odmiany, a także do zarobkowego korzystania z niej na zasadach wyłączności, jeżeli odmiana jest odrębna, wyrównana, trwała oraz nowa, a jej nazwa odpowiada wymaganiom ustawowym. Jeżeli hodowca posiada takie prawo do odmiany roślin, to oznacza, że wyłącznie on (lub osoba przez niego upoważniona w drodze umowy licencyjnej) może materiał siewny danej odmiany rozmnażać, przygotowywać do siewu, przechowywać, importować, eksportować, oferować do sprzedaży i sprzedawać na cele siewne. Zauważyć zatem należy, że zasadą jest, iż nasiona odmiany chronionej wyłącznym prawem rolnik może siać jedynie w postaci kwalifikowanego (licencjonowanego) materiału siewnego. Aktualnie niemal wszystkie odmiany zbóż i rzepaku są chronione tego typu wyłącznym prawem hodowcy i aby je zarobkowo rozmnażać, zaprawiać lub też dalej sprzedawać na cele siewne, koniecznie jest posiadane pisemnej licencji od hodowcy (czyli właściciela odmiany).