Azot gromadzony w glebie, występuje głównie w postaci związków organicznych o różnej podatności na mineralizację. Najwięcej tego pierwiastka znajduje się w wierzchniej warstwie gleby, a więc tam, gdzie dochodzi do akumulacji próchnicy. Im bardziej warunki panujące w glebie sprzyjają powstawaniu związków humusowych, tym wyższa jest zawartość azotu. Próchnica ma znaczny wpływ na gospodarkę azotem. Jest podstawowym źródłem organicznych form tego pierwiastka, który w tej postaci jest magazynowany w glebie. Głównym źródłem azotu organicznego w glebie są resztki roślinne i zwierzęce oraz składniki próchnicy.

Zaledwie 1 do 5 proc. azotu ogólnego w glebie występuje w formie mineralnej. Są to głównie jony NH4+ - amonowe - i NO3- - azotanowe. W niewielkich ilościach pierwiastek ten jest także obecny w postaci jonów NO2- oraz innych form występujących w ilościach śladowych. Azot mineralny jest bardzo ruchliwy w glebie. Azot azotanowy występuje prawie w całości w roztworze glebowym, natomiast amonowy zatrzymywany jest okresowo przez koloidy glebowe.

Zjawisko to, określane mianem sorpcji wymiennej, zapobiega wymywaniu tego składnika w głąb profilu glebowego i stanowi okresowy magazyn, z którego N z łatwością przechodzi do roztworu glebowego. Formy amonowa i azotanowa są najłatwiej przyswajalnymi postaciami azotu dla roślin.

Ich zawartość w glebie waha się w dość szerokich granicach, zależnie od typu gleby, intensywności pobierania azotu przez rośliny oraz warunków atmosferycznych.

W klimacie umiarkowanym najmniej azotu mineralnego występuje w zimie. Wraz z rosnącą temperaturą wiosną - sukcesywnie wzrasta. Jest to związane ze wznowieniem przebiegu mineralizacji materii organicznej, głównie resztek roślinnych. Latem ilość azotu mineralnego w glebie spada na skutek pobierania go przez rośliny, a niekiedy jest rezultatem niedoboru wody niezbędnej do rozkładu substancji organicznej.

Głównymi źródłami azotu na polach uprawnych są nawozy mineralne oraz naturalne. Stosowany nawóz azotowy ma wyraźny wpływ na kierunki przemian azotu w glebie. Wraz z użytym nawozem wprowadza się do gleby związki chemiczne ulegające w środowisku glebowym dysocjacji. Powstają jony, które są łatwo dostępne dla roślin.