PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Azot mineralny w glebie

Azot mineralny w glebie

Autor: Anna Kobus

Dodano: 15-02-2014 14:32

Tagi:

Ustalając wiosenną dawkę azotu, warto wiedzieć, ile tego pierwiastka znajduje się już w glebie. Pozwoli to na oszczędne gospodarowanie jednym z najdroższych środków produkcji, jakim jest nawóz azotowy.



Azot gromadzony w glebie, występuje głównie w postaci związków organicznych o różnej podatności na mineralizację. Najwięcej tego pierwiastka znajduje się w wierzchniej warstwie gleby, a więc tam, gdzie dochodzi do akumulacji próchnicy. Im bardziej warunki panujące w glebie sprzyjają powstawaniu związków humusowych, tym wyższa jest zawartość azotu. Próchnica ma znaczny wpływ na gospodarkę azotem. Jest podstawowym źródłem organicznych form tego pierwiastka, który w tej postaci jest magazynowany w glebie. Głównym źródłem azotu organicznego w glebie są resztki roślinne i zwierzęce oraz składniki próchnicy.

Zaledwie 1 do 5 proc. azotu ogólnego w glebie występuje w formie mineralnej. Są to głównie jony NH4+ - amonowe - i NO3- - azotanowe. W niewielkich ilościach pierwiastek ten jest także obecny w postaci jonów NO2- oraz innych form występujących w ilościach śladowych. Azot mineralny jest bardzo ruchliwy w glebie. Azot azotanowy występuje prawie w całości w roztworze glebowym, natomiast amonowy zatrzymywany jest okresowo przez koloidy glebowe.

Zjawisko to, określane mianem sorpcji wymiennej, zapobiega wymywaniu tego składnika w głąb profilu glebowego i stanowi okresowy magazyn, z którego N z łatwością przechodzi do roztworu glebowego. Formy amonowa i azotanowa są najłatwiej przyswajalnymi postaciami azotu dla roślin.

Ich zawartość w glebie waha się w dość szerokich granicach, zależnie od typu gleby, intensywności pobierania azotu przez rośliny oraz warunków atmosferycznych.

W klimacie umiarkowanym najmniej azotu mineralnego występuje w zimie. Wraz z rosnącą temperaturą wiosną - sukcesywnie wzrasta. Jest to związane ze wznowieniem przebiegu mineralizacji materii organicznej, głównie resztek roślinnych. Latem ilość azotu mineralnego w glebie spada na skutek pobierania go przez rośliny, a niekiedy jest rezultatem niedoboru wody niezbędnej do rozkładu substancji organicznej.

Głównymi źródłami azotu na polach uprawnych są nawozy mineralne oraz naturalne. Stosowany nawóz azotowy ma wyraźny wpływ na kierunki przemian azotu w glebie. Wraz z użytym nawozem wprowadza się do gleby związki chemiczne ulegające w środowisku glebowym dysocjacji. Powstają jony, które są łatwo dostępne dla roślin.

Azot zastosowany w formie nawozów mineralnych wykorzystywany jest przez rośliny uprawne jedynie w 50-70 proc. Pozostała część ulega immobilizacji, czyli wbudowaniu w biomasę mikroorganizmów glebowych, lub jest tracona na skutek ulatniania się N w formie amoniaku do atmosfery oraz poprzez wymycie do głębszych warstw - głównie forma azotanowa.

Nawozy azotowe możemy podzielić w zależności od szybkości działania na przedsiewne (nawozy amonowe), pogłówne (saletry) oraz uniwersalne (saletry amonowe i mocznik). Podział ten wynika ze specyficznych reakcji, jakie zachodzą po wprowadzeniu nawozu do środowiska glebowego. Jon NH4+ (amonowy) może być związany przez kompleks sorpcyjny w sposób wymienny, pozostając w glebie przez dłuższy czas bez obawy wymycia. Natomiast jon NO3- pozostaje w roztworze glebowym, a co za tym idzie - narażony jest na wymycie.

Charakterystycznym przemianom ulega mocznik. W wyniku oddziaływań enzymu ureazy pochodzenia mikrobiologicznego, a także ureazy pozaustrojowej, związanej z glebą, zachodzi bardzo dynamiczny proces hydrolizy tego związku, w wyniku czego powstaje nietrwały węglan amonu. Związek ten bardzo szybko ulega samorzutnemu rozkładowi do gazowego amoniaku i dwutlenku węgla.

Amoniak może zostać w całości zatrzymany w glebie tylko w warunkach dobrej wilgotności gleby. Ulega bowiem wówczas uwodnieniu, przechodząc w postać jonu NH4+. Powstająca w glebie wskutek hydrolizy amonowa forma azotu stosunkowo szybko podlega dalszym przemianom mikrobiologicznym powodującym jej utlenianie do formy azotanowej, przemiany te są określane jako proces nitryfikacji azotu amonowego, sprzyjający jego wiązaniu.

Jedną z najczęściej stosowanych metod optymalizacji nawożenia azotowego jest wykonanie tzw. bilansu azotowego. W systemie nawożenia zrównoważonego zakłada się, że wnoszenie składników w nawozach powinno być równe ich pobraniu z plonami roślin i powiększone o założony procent strat azotu. Czyli zawsze należy zastosować nadwyżkę nawozów. Biorąc pod uwagę fakt, iż azot po wprowadzeniu do gleby ulega szybkim przemianom, w tym również stratom, dawki nawozowe bezwzględnie należy dzielić. To sprzyja maksymalnemu pobraniu przez rośliny i wpływa na to, aby straty azotu były jak najmniejsze. Pobranie składników zależy od wymagań pokarmowych poszczególnych gatunków roślin uprawnych i wielkości uzyskiwanych plonów.

Ze względu na dużą liczbę danych najlepiej w doradztwie nawozowym sprawdzają się aplikacje komputerowe. Programy nawozowe bazują na danych uzyskanych ze szczegółowych badań naukowych.

Program do sporządzania planu nawozowego uwzględnia:

  • kategorię agronomiczną gleby (czy jest to gleba bardzo lekka, lekka, średnia, ciężka);
  • zasobność gleb w składniki pokarmowe i odczyn;
  • wielkość dawek nawozów naturalnych oraz wprowadzonych nawozów mineralnych w roku poprzedzającym;
  • wysokość plonu rośliny poprzedniej, wykorzystanie plonu ubocznego (zebrany czy rozdrobniony i zaorany);
  • ewentualne poplony i sposób ich wykorzystania,
  • gatunek uprawianej rośliny oraz planowany plon. 

Aplikacje te biorą pod uwagę saldo azotu, wyliczają w sposób doświadczalny dawkę nawozową przy założeniu wyżej wymienionych czynników wpływających na ogólny bilans azotu w glebie.

Inną, bardziej precyzyjną metodą jest laboratoryjne oznaczanie azotu mineralnego w glebie. Reprezentatywne próbki gleby należy pobrać z pola i jak najszybciej - najlepiej tego samego dnia, dostarczyć do najbliższej Okręgowej Stacji Chemiczno Rolniczej w celu oznaczenia w glebie form amonowych i azotanowych. Próbki powinny zostać pobrane z warstw 0-30 cm, 30-60 cm, 60-90 cm. Jedna próbka ogólna nie powinna pochodzić z powierzchni większej niż 4 ha, gdy gleba nie odznacza się zmiennością, gdy jest mozaikowa powinna pochodzić z powierzchni maksymalnie 1 ha.

Pobieranie prób na oznaczenie zawartości azotu mineralnego (Nmin) w glebach odbywa się wiosną przed zastosowanym nawożeniem azotowym. Oznaczona ilość azotu mineralnego jest etapem do dalszego postępowania. Na podstawie uzyskanych wyników możemy oszacować wiosenne zasoby azotu mineralnego w glebie.

Dzięki znajomości zawartości azotu mineralnego w warstwie 0-90 cm, możemy skorygować nawożenie azotowe wiosną i precyzyjnie wyliczyć dawkę nawozu.

Laboratoria zazwyczaj podają zawartość NH4+ NO3- w mg na 100 g suchej masy gleby.

W celu praktycznego wykorzystania tych danych należy przeliczyć te dane na kg czystego składnika. Otrzymaną wartość przyporządkowuje się do jednej z klas zasobności azotu mineralnego, opracowanej przez IUNG. (tab. 1).

W dalszym postępowaniu mogą być pomocne ODR-y bądź OSChR, które dysponują programem komputerowym wyliczającym dawkę nawozową. Można również wykonać to samodzielnie, podstawiając uzyskane dane do poniższego wzoru: Nopt. = (Ymax x acrit) - (Nmin x Wp) Pini gdzie: Nopt. - optymalna całkowita dawka azotu, Ymax - przewidywany plon ziarna/nasion [kgha-1], acrit - krytyczna wartość azotu zapewniająca uzyskanie przewidywanego plonu [w ziarnie pszenicy wynosi 0,021 Nkg-1 ziarna (2,1 proc.), natomiast w nasionach rzepaku 0,039 Nkg-1 (3,9 proc.)], Nmin - zawartość azotu mineralnego w glebie zakwalifikowaną do jednej z klas (tab.1), WP - współczynnik wykorzystania azotu z gleby (średnio 0,9), Pini - współczynnik wykorzystania azotu z nawozów (średnio 0,5 czyli 50 proc.) Planując nawożenie wiosenne, można odjąć od potrzeb pokarmowych roślin (przy założonym plonie) ilość azotu znajdującego się w glebie. Temat jest szeroki i wymaga głębszego przestudiowania, ze względu na bardzo szybką dynamikę zmian azotu w glebie. Zawsze należy uwzględnić nadwyżkę nawozu, biorąc pod uwagę fakt, iż rośliny nie pobierają go w 100 proc. Całkowitą wyliczoną dawkę należy również podzielić na kilka planowanych mniejszych części, dostosowanych wielkością do tempa nagromadzenia biomasy i pobierania składnika przez rośliny. To również gwarantuje prawidłowy wzrost roślin, maksymalne wykorzystanie azotu z nawozów oraz ogranicza jego straty.

Nowoczesne podejście do nawożenia azotem również można planować, wykorzystując test SPAD. Aparat wykorzystywany w tej metodzie określa wskaźnik zieloności liścia, który pozostaje w ścisłej korelacji ze stanem odżywienia roślin azotem.

Przydatny jest jednak w późniejszych fazach rozwojowych, choć można go również stosować wczesną wiosną przy ruszeniu wegetacji. Pomiar dokonywany jest za pomocą specjalnie skonstruowanego urządzenia zwanego N-testerem, który mierzy zawartość chlorofilu w liściu. Ważne jest jednak, by w plantacji pozostawić tzw. obiekt kontrolny, tj. miejsce, gdzie rosnąć będą rośliny nienawożone.

Podobał się artykuł? Podziel się!

MULTIMEDIA

×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (4)

  • jot.pe 2014-02-17 13:12:05
    a jak się mówi środek lokomocji to też ma się na myśli o tych na zarazę, zielsko i robaka??:) tu raczej autor nie miał na myśli środków ochrony roślin. Wyraźnie napisał środki produkcji. w tym mieści się wszystko
  • Niezadowolony_Rolnik_wlkp 2014-02-16 16:23:54
    No i znowu farmer.pl (zdjęcie wyżej) promuje AMAZONE. A należy przyznać, że rozsiewacze Amazone rdzewieją (dotyczy całego rozsiewacza) po roku użytkowania. To już niestety jest szajs a nie rozsiewacz. Szanujący się rolnik nie powinien dokonywać zakupu tego rozsiewacza.
  • JKC 2014-02-16 12:21:19
    Środki są na zarazę, na zielsko i na robaka a nawozy?
  • rozsiewacz 2014-02-15 16:00:27
    A mógłby ktoś to napisać tak żeby pojoł to rolnik bez studjów
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.80.83.123
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!