PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Choroby rzepaku a nawożenie azotem i siarką

Choroby rzepaku a nawożenie azotem i siarką

Autor: Bogdan Kulig, Joanna Dłużniewska

Dodano: 11-05-2013 09:27

Tagi:

Przy dobrym odżywieniu siarką rzepak w odpowiedzi na działanie patogenów uruchamia mechanizm obronny określany jako indukowana odporność siarki.



Liczne badania wykazały, że rzepak, w zależności od warunków siedliskowo-klimatycznych, reaguje istotnym wzrostem plonu nasion na wiosenne nawożenie azotem w dawce do 200 kg N/ha, a uprawiany po roślinach strączkowych efektywnie wykorzystuje ten składnik do poziomu 160 kg N/ha. Plonotwórcze działanie nawożenia azotem jest uwarunkowane współdziałaniem wielu czynników, z których za najbardziej znaczące uważa się rodzaj gleby, warunki klimatyczne i technologie uprawy.

Jesienne zapotrzebowanie na azot zależy od terminu siewu rzepaku i powiązane jest z zaawansowaniem rozwoju wegetatywnego. Rośliny późno wysiane, które wykształciły przed zimą tylko sześć liści, pobierają 15-50 kg N z ha w zależności od zagęszczenia łanu. Natomiast rośliny wysiane wcześniej (10 liści) potrzebują 50-100 kg N, dlatego na dobrych stanowiskach nie zawsze występuje konieczność przedsiewnego stosowania azotu. Azot stosowany jesienią powinien być w formie amonowej, która sprzyja wykształceniu lepszego systemu korzeniowego oraz zwiększa zimotrwałość rzepaku. Podobną formę nawozu wykorzystujemy do wczesnowiosennej (I) pogłównej dawki azotu; zastosowana w formie siarczanu amonu zabezpiecza potrzeby pokarmowe na siarkę (w łatwo przyswajalnej formie siarczanowej). Gleby, na których stosujemy siarczan amonu, powinny mieć uregulowany odczyn (pH). Możliwe jest stosowanie także mocznika lub mocznika z ureazą (np. większa dawka bez jej dzielenia, co usprawnia organizację pracy w gospodarstwie). Formę azotanową stosujemy w przypadku łanów, które słabo przezimowały, w celu szybkiej regeneracji roślin i wytworzenia przez nie większej liczby rozgałęzień bocznych.

Niedobór azotu w okresie wczesnowiosennym powoduje: szybsze rozpoczęcie wzrostu pędu głównego, zmniejszenie liczby rozgałęzień bocznych I rzędu, wcześniejsze rozpoczęcie fazy kwitnienia i jej skrócenie, zmniejszenie liczby wykształconych łuszczyn na roślinie.

W różny sposób możemy obliczać potrzeby nawozowe w stosunku do azotu.

Z uwagi na ograniczoną objętość opracowania przedstawiono metodę uproszczoną i metodę opartą na wykorzystaniu testu azotu mineralnego, która może mieć zastosowanie w gospodarstwach wielkoobszarowych, z uwagi na wysokie koszty nawożenia azotowego.

Metoda uproszczona określania potrzeb nawozowych w stosunku nawożenia N (nie uwzględnia zawartości azotu mineralnego w glebie): Oczekiwany plon x 4,6 = potrzeby nawozowe w czystym składniku (nawożenie przedsiewne i pogłówne) np.: 35 dt/ha x 4,6 = 161 kg/ha N 45 dt/ha x 4,6 = 207 kg/ha N Od obliczonej łącznej dawki N odejmujemy ilość azotu zastosowanego w okresie jesiennym, a pozostałą cześć stosujemy wiosną, dzieląc ją na 2-3 dawki.

Metoda określania potrzeb nawozowych w stosunku do nawożenia N z uwzględnieniem zawartości azotu mineralnego w glebie: przykład: Ymax - przewidywany plon ziarna w kg/ha, acrit - jest to krytyczna zawartość azotu w nasionach rzepaku, zapewniająca uzyskanie przewidywanego plonu, jest względnie stała i wynosi 0,039 kg N/ha nasionach (3,9 proc.), Nmin - to zawartość azotu mineralnego w glebie do 90 cm (śr. 90 kg/ha), WP - współczynnik wykorzystania N gleby (dla pszenicy śr. 0,9), Pini - współczynnik wykorzystania azotu z nawozów (średnio 0,6, tj. 60 proc.).

Siarka jest makroskładnikiem drugorzędowym niezbędnym do prawidłowego wzrostu, rozwoju roślin.

W Polsce od lat 90. XX wieku nastąpiło stopniowe zmniejszenie zawartości siarki w glebach wynikające z ograniczenia emisji związków siarki do atmosfery przez przemysł, a w konsekwencji zmniejszenie dopływu siarki do gleby. Ponadto w omawianym okresie nastąpiło zmniejszone zużycie nawozów naturalnych oraz organicznych, ograniczenie nawożenia mineralnego w postaci nawozów niskoprocentowych zawierających w swoim składzie balast, w tym także siarkę, zastąpienie superfosfatu pojedynczego - potrójnym, jak również zwiększenie powierzchni uprawy roślin siarkolubnych (rzepak). Obszar gleb użytkowanych rolniczo w Polsce wykazujących niedobór siarki szacuje się na około 60 proc. użytków rolnych. Specyficzna rola siarki wynika z funkcji, jaką odgrywa ona w metabolizmie roślinnym. Tworzy ona szereg związków organicznych (m.in. cystyna, cysteina, metionina, glutation, ferredoksyna, koenzym A, tiamina, biotyna) i nieorganicznych. W roślinach, jak i wszystkich pozostałych organizmach żywych, siarka występuje w aminokwasach siarkowych (cystyna i metionina).

Niedobór siarki w środowisku glebowym powoduje niewłaściwy rozwój roślin oraz obniżenie jakości biologicznej plonu. Niska zasobność gleb w siarkę, coraz częściej spotykana w praktyce produkcyjnej, jest czynnikiem ograniczającym wzrost roślin, w szczególności następuje ograniczenie efektywności wykorzystania azotu przez rośliny.

Siarka odgrywa szczególnie ważną rolę w metabolizmie azotu. Brak siarki hamuje pobieranie azotu przez rzepak, ograniczając w ten sposób wzrost i rozwój roślin. Z kolei nawożenie siarką daje znaczący wzrost plonu jedynie przy dużych dawkach azotu. Przy niedoborze siarki rośliny akumulują dużo azotanów, co wynika z obniżenia się zdolności do ich redukcji. Niedobór siarki obniża jednocześnie zawartość cukrów prostych i tłuszczu. Nadmiar siarki (duże nawożenie) może prowadzić do zwiększenia zawartości glukozynolanów w nasionach.

Niedobór siarki objawia się na rzepaku przejaśnieniami i żółknięciem tkanki między nerwami szczególnie na młodych liściach oraz zahamowaniem wzrostu rośliny. W fazie kwitnienia deficyt siarki powoduje drobnienie i jasnożółte lub białe zabarwienie kwiatów rzepaku. Białe kwiaty tworzą łuszczyny z mniejszą liczbą nasion lub nie wytwarzają ich wcale. Objawy te mogą być pomylone z symptomami niedoboru azotu.

Bardzo ważne jest, aby uzupełnianie niedoboru siarki przeprowadzić wcześniej.

Zbilansowanie nawożenia dopiero w okresie wystąpienia oznak niedoboru nie jest już w stanie ograniczyć strat w plonie.

Związki organiczne są podstawowym źródłem siarki (60-90 proc. siarki glebowej) występującej głównie w wierzchnich warstwach gleby, a 5-20 proc. ogólnej jej zawartości stanowią związki nieorganiczne. W warstwie ornej gleb uprawnych w Polsce zawartość siarki ogółem kształtuje się w zakresie 0,1-1,5 g S/kg gleby. Siarka siarczanowa (S-SO4) stanowi nieznaczny procent siarki ogółem, lecz ma największe znaczenie w procesie mineralnego żywienia roślin. Orientacyjne dawki siarki w postaci nawozów, zwłaszcza mineralnych, dla rzepaku i innych roślin siarkolubnych wynoszą 50-80 kg S / ha. Ogólne zalecenie wskazuje, że dawka siarki powinna stanowić około 1/4 dawki azotu przewidzianej dla otrzymania założonego plonu. Wynika to ze stosunku N:S, który w plonie rzepaku (2,5 t nasion + słoma) wynosi 3,7:1.

Nawozy azotowe zawierające siarkę do przedsiewnego i pogłównego nawożenia: Saletrosiarczan amonu jest cennym nawozem, ze względu na stosunkowo dużą zawartość siarki (13 proc.) w formie siarczanowej (S-SO4), która najłatwiej pobierana jest przez rośliny oraz azotu (26 proc.) w formie azotanowej i amonowej.

Siarczan amonu - nawóz zawierający 21 proc. azotu w formie amonowej i 24 proc. S w formie siarczanowej.

W związku ze stopniowym uwalnianiem siarczanów z nawozów zawierających siarkę elementarną nawozy te polecane są na glebach o dużych stratach siarki spowodowanych wymywaniem, w takich warunkach stopniowe uwalnianie siarczanów z tych nawozów stanowi ich zaletę. Przykładem takiego nawozu jest Wigor S (90 proc. S).

Interwencyjnie można podawać siarkę w formie oprysku nawozami dolistnymi np. Thiotrac, Sulphur, Thiovit Jet.

Nawożenie azotem i siarką a występowanie chorób rzepaku ozimego

W ciągu całego okresu wegetacji na rzepaku ozimym mogą występować choroby powodujące znaczny spadek plonu.

Już utrata 3-5,5 proc. zbioru nasion jest uznawana za ekonomicznie odczuwalną.

Tymczasem straty w plonie nasion rzepaku związane z występowaniem chorób mogą sięgać nawet 10-60 proc. Rosnące znaczenie chorób spowodowane jest przede wszystkim uproszczeniami uprawowymi i płodozmianowymi.

Należą do nich duży udział rzepaku w strukturze zasiewów i częste występowanie w zmianowaniu rzepaku na przemian ze zbożami.

Do najgroźniejszych i najczęstszych chorób rzepaku należą: sucha zgnilizna kapustnych (Phoma lingam), zgnilizna twardzikowa (Sclerotinia sclerotiorum), czerń krzyżowych (Alternaria spp.) i szara pleśń (Botrytis cinerea). Pozostałe choroby mają mniejsze znaczenie, ale w niektórych latach mogą wystąpić epidemicznie. Zalicza się do nich: mączniaka rzekomego (Peronospora brassicae), mączniaka prawdziwego (Erysiphe cruciferarum), cylindosporiozę (Cylindrosporium concentricum) oraz werticiliozę (Verticillium dahliae).

Obecnie najszerzej stosowaną metodą zmniejszenia szkodliwości tych chorób jest chemiczna ochrona za pomocą fungicydów. Oprócz zabiegów chemicznych korzystnie na zdrowotność roślin wpływa siarka nawozowa, stymulując odporność rzepaku na atak chorób i szkodników.

Duże wymagania pokarmowe rzepaku w odniesieniu do siarki związane są z szeregiem ważnych funkcji fizjologicznych, które ten pierwiastek spełnia w roślinie. Siarka wchodzi w skład wielu związków chemicznych w roślinie, takich jak: glutation, glukozynolany, fitoaleksyny.

Dlatego działa ochronnie w przypadku narażenia roślin na choroby, a także w okresach suszy i chłodu.

W warunkach dobrego odżywienia siarką, w reakcji na działanie patogenów, roślina uruchamia mechanizm określany jako indukowana odporność siarki.

Nawożenie siarką zmniejsza występowanie groźnych chorób niszczących liście, łodygi i łuszczyny rzepaku, takich jak: sucha zgnilizna kapustnych, czerń krzyżowych i szara pleśń. Na plantacjach nawożonych siarką obserwowano także spadek nasilenia białej plamistości liści i mączniaka prawdziwego.

Korzystne oddziaływanie siarki na zdrowotność roślin zanotowano na następujących odmianach rzepaku ozimego: populacyjnych Kana, Lisek i Digger oraz mieszańcowych Nelson, Adam i Poznaniak (rys. 1).

Z kolei azot, którego działanie fizjologiczne i plonotwórcze na roślinę jest nadrzędne w odniesieniu do innych składników mineralnych, wpływa w sposób bardziej zróżnicowany na zdrowotność roślin. Ogólny wzrost zawartości azotu w roślinie najczęściej powoduje zwiększenie podatności roślin na porażenie przez patogeny.

Wzrost dawki azotu wpływa na częstsze występowanie mączniaka prawdziwego, mączniaka rzekomego, czerni krzyżowych, suchej zgnilizny kapustnych i szarej pleśni. Natomiast lepsze zaopatrzenie roślin w azot przyczynia się do słabszego porażenia przez grzyby wywołujące zgniliznę twardzikową oraz werticiliozę.

Zróżnicowane oddziaływanie azotu na zdrowotność roślin jest związane z jego formą i gatunkiem patogenu.

Forma azotanowa częściej przyczynia się do wzrostu stopnia porażenia. Natomiast korzystne działanie azotu na odporność roślin na choroby obserwuje się przeważnie po zastosowaniu azotu w formie amonowej.

Wykorzystanie w uprawie rzepaku faktu, że nawożenie azotem i siarką wpływa na zdrowotność roślin, stwarza możliwość zmniejszenia ilości stosowanych chemicznych środków ochrony roślin. Rzepak ozimy chroniony chemicznie przed chorobami i równocześnie nawożony siarką wykazuje na ogół mniejsze porażenie przez najgroźniejsze patogeny w porównaniu do roślin chronionych tylko fungicydami.

Jest to szczególnie ważne, gdyż od 1 stycznia 2014 r. w Polsce obowiązywać będzie stosowanie zasad integrowanej ochrony roślin przez wszystkich profesjonalnych użytkowników środków ochrony roślin.

Podobał się artykuł? Podziel się!

MULTIMEDIA

×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (2)

  • Matt 2013-05-11 22:15:07
    @jarki patrząc jednym okiem na całe to zdanie wynika, że wykorzystuje z nawożenia 160 kg N/ha a resztę bierze z pozostałości po wcześniejszych strączkowych.
  • jarki 2013-05-11 16:37:41
    jak to rozumieć ''uprawiany po roślinach strączkowych efektywnie wykorzystuje ten składnik do poziomu 160 kg N/ha'' więcej nie sypać ??
    podobno strączkowe pozostawiają 80-100 N/ha czyli tyle należy odliczyć
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.81.105.205
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!