PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Dawki precyzyjne

Prawidłowo zastosowane nawozy azotowe zazwyczaj przynoszą większe korzyści finansowe w uprawie zbóż niż każdy inny czynnik produkcji. Fakt ten jednak powoduje, że azot dość często bywa stosowany jako jedyny makroelement lub w niewłaściwych proporcjach z innymi składnikami.



Przy jednostronnym nawożeniu azotem mogą pojawić się skutki jego przenawożenia: wyleganie, porastanie ziarna w kłosach jako konsekwencja wylegania i późniejszego dojrzewania ziarna, gdy trafi się ze zbiorem na deszczową pogodę. Skutkiem przenawożenia, na oko, niemierzalnym, może być też wymycie tego pierwiastka do wód gruntowych i zanieczyszczenie środowiska.

Zalecenie wdrażania technologii stosowania azotu, które ograniczą jego odpływ ze źródeł rolniczych, jest konsekwencją wprowadzania zasady współzależności (cross-compliance), która w odniesieniu do ochrony środowiska obowiązywać będzie polskich rolników już od stycznia 2009 r.

Już teraz jednak do precyzyjnego i oszczędnego stosowania azotu powinny skłaniać rosnące ceny tego składnika. Koszty kilograma azotu stosowanego w nawozach są obecnie bardzo zbliżone do zachodnioeuropejskich czy amerykańskich.

Rolnik, ustalając dawkę tego pierwiastka, zawsze ponosi ryzyko, w wypadku zbyt małej dawki  – spadku plonów, zaś zbyt wysokiej – niepotrzebnych nakładów, strat azotu i związanego z tym zanieczyszczenia środowiska.

Potrzeby roślin

Określenie samych potrzeb pokarmowych roślin jest dość proste i wynika z ilości azotu, jaką roślina pobiera z jedną toną ziarna wraz z ubocznym plonem słomy. Ustalenie potencjalnego plonu ziarna, najlepiej na podstawie plonów średnich, jakie uzyskano w danym gospodarstwie w poprzednich latach, pozwala wyliczyć łączną ilość azotu, jaką pobiorą rośliny z hektara. Wyliczona w ten sposób ilość pierwiastka, jaką rośliny pobiorą z wytworzonym plonem, będzie zazwyczaj wyższa niż zalecana jego dawka.

Dawka wyliczona

Wielkość dawki nawozu azotowego, czyli potrzeby nawozowe roślin, wynika z różnicy między potrzebami pokarmowymi roślin (tym, co pobiorą z plonem), a ilością azotu mineralnego dostępną w glebie (Nmin) w wyniku rozkładu materii organicznej i resztek przedplonu. Przy średnich temperaturach i opadach można liczyć na mineralizację rocznie około 10 kg azotu na każdy procent zawartości próchnicy.

Przeciętna zawartość N w warstwie gleby

Autor: M.Ptaszyński

Opis: Przeciętna zawartość N w warstwie gleby

Ilość azotu z nawozów mineralnych niewykorzystaną przez przedplon można wyliczyć na podstawie zaleceń IUNG-PIB w Puławach. Przy opadach w normie mnożymy łączną dawkę pierwiastka zastosowaną pod przedplon przez 0,26 – w wypadku zbóż ozimych i 0,17 – zbóż jarych. Rozłożone resztki przedplonu dostarczają bardzo różnych ilości azotu dla rośliny następczej. Wynoszą one w wypadku roślin strączkowych (groch, bobik, łubin) około 14 kg na tonę zebranych nasion, lucerny – 40–60 kg/ha, koniczyny – 20–40 kg/ha. Przyorując łęciny ziemniaków, pozostawia się w glebie, przy średnim plonie bulw 30 t/ha i uprawie na oborniku, około 60 kg azotu, z  czego około 40 proc. będzie mogło być wykorzystane przez roślinę następczą. Uprawa buraków cukrowych, rośliny o długim okresie wegetacji, powoduje, że roślina ta pobiera znaczne ilości azotu dostępne w wyniku mineralizacji. Przyorane liście buraczane przy plonie 50 t/ha  korzeni wnoszą 150 kg N/ha.

Przyoranie słomy ze zbóż czy z rzepaku zuboża glebę w ten pierwiastek i wymaga zastosowania dodatkowej dawki azotu mineralnego na pociętą słomę. Nie uwzględnia się jej jednak przy określaniu dawki pod zboża.

W wypadku ewentualnego stosowania obornika można zakładać, że jedna tona dostarczy około 5 kg azotu, z czego tylko 1,25–1,5 kg będzie wykorzystane w pierwszym roku. Z kolei stosując jesienią 1m3 gnojowicy, wprowadza się do gleby około 3,5 kg azotu, z czego około 60 proc. wykorzystają rośliny.

Ilość azotu uwolniona w wyniku mineralizacji materii organicznej i resztek przedplonu oraz nawozów naturalnych jest silnie uzależniona od pogody. Im wyższe temperatury i wilgotność gleby, tym więcej azotu jest dostępne dla roślin. Jednak po zimie obfitującej w opady i gdy gleba nie była zamarznięta, wyliczoną dawkę azotu należy zwiększyć o mniej więcej 20 proc. Dodatkowo wraz z opadami atmosferycznymi na hektar spada rocznie do 30 kg azotu.

Przykład: Pod pszenicę ozimą przyorano 3 tony słomy z rzepaku ozimego. Pod przedplon zastosowano 150 kg azotu na ha. Przewidywany plon ziarna pszenicy ozimej wynosi 5 ton, opady w okresie zimy były przeciętne. Gleba zawiera 2 proc. próchnicy.

Potrzeby pokarmowe pszenicy ozimej: 5 ton ziarna/ha x 24 kg = 120 kg/ha.
Ilość azotu niewykorzystana przez przedplon: 0,26 x 150 kg/ha = 39 kg/ha.
Mineralizacja próchnicy: 2 proc. = 20 kg/ha.
Dawka azotu z przeciętnych opadów atmosferycznych: 15 kg/ha.
Dawka azotu do zastosowania podczas przyorywania słomy z przedplonu: 30 kg/ha.
Wykorzystanie azotu z nawozów mineralnych: 60 proc.
Dawka azotu = 120 – (39 + 20 + 15) = 46 kg/ha : 0,60 = 77 kg/ha. Tak wyliczoną dawkę azotu dzieli się zazwyczaj na dwie części w proporcjach: 40–60 proc. i 60–40 proc.

Problemy z dawką

Znacznej ilości azotu mineralnego w glebie można spodziewać się gdy:

  • przedplon był dobrej jakości,
  • pod przedplon stosowano wysokie nawożenie azotem,
  • rośliny uprawiane jako przedplon dotknęła susza i choroby,
  • jesień i zima były ciepłe i mokre.

Wtedy pierwsza dawka azotu zastosowana przed ruszeniem wegetacji zbóż ozimych lub przed siewem zbóż jarych powinna wynieść około 40 proc. wyliczonej całkowitej dawki. W wypadku silnie rozkrzewionych i intensywnie zielonych łanów zbóż ozimych termin stosowania pierwszej dawki tej substancji można przesunąć do stadium początku strzelania w źdźbło.

Główny problem przy wyliczaniu całkowitej dawki stanowi ustalenie ilości azotu, jaka będzie dostępna dla roślin w wyniku mineralizacji i jaka dodatkowo pochodzi z opadów atmosferycznych. Powodem jest silny wpływ warunków pogodowych na dostępność i pobranie tej substancji przez rośliny. Potwierdzeniem tego są wyniki badań amerykańskich, w których stwierdzono, że reakcja roślin kukurydzy na zastosowaną identyczną dawkę azotu na tym samym polu jest inna w kolejnych latach i nie zależy od plonów roślin w poprzednim roku. W ponaddwudziestoletnich badaniach optymalna dawka tej substancji pod kukurydzę wahała się od 28 do 185 kg N/ha. Inne badania pokazały, że w niektórych latach rośliny pszenicy ozimej nie wykazywały żadnej rekcji plonotwórczej na zastosowaną  dawkę azotu około 100 kg/ha, w porównaniu do pól, gdzie w ogóle nie stosowano tego składnika. Wyniki tych badań wskazują, że reakcja roślin na dawkę tej substancji jest zależna właśnie od nienawozowych źródeł azotu (mineralizacja substancji organicznej, opady atmosferyczne). Ogólnie zakłada się, że nienawozowe źródła tego pierwiastka są w stanie zapewnić roślinom pszenicy około połowę dawki potrzebnej do wytworzenia potencjalnego plonu ziarna.

Badanie gleby

Metodą pomocną przy ustalaniu ilości azotu dostępnego dla roślin z gleby jest ocena ilości azotu mineralnego (formy azotanowej i amonowej) w glebie. Próbki gleby do głębokości 90 cm powinny zostać pobrane przed ruszeniem wegetacji roślin i w ciągu jednej doby przewiezione do laboratorium. Analizy gleby wykonują stacje chemiczno-rolnicze. Obecnie koszt analizy zawartości azotu mineralnego jednej próbki gleby pobranej do głębokości 90 cm wynosi 30,3 zł. Dokładna instrukcja pobierania próbek gleby w celu oznaczenia zawartości azotu mineralnego zamieszczona jest na stronach internetowych Okręgowych Stacji Chemiczno-Rolniczych (www.sch.bip.nor.pl). Ogólnej oceny potrzeby nawożenia azotem w oparciu o uzyskany wynik analiz próbki gleby na Nmin można dokonać, wykorzystując zestawienie przygotowane przez IUNG-PIB w Puławach.

Jeśli znane są wyniki analizy gleby na zawartość Nmin, całkowitą dawkę azotu, jaka powinna zostać zastosowana w uprawie pszenicy ozimej, można wyliczyć następująco:
Nmin w glebie = 60 kg/ha
Potrzeby pokarmowe pszenicy ozimej: 5 ton ziarna/ha x 24 kg = 120 kg/ha.
Wykorzystanie azotu z nawozów mineralnych: 60 proc.
Dawka azotu = 120 – 60 = 60 kg/ha: 0,60 = 100 kg/ha.

Przyjęta dostępna ilość azotu glebowego 60 kg/ha jest pewnym uproszczeniem, gdyż nie cała ilość azotu będzie faktycznie dostępna dla roślin. Wynika to bowiem z szybkich przemian chemicznych tego składnika. Pobranie jednej próbki w celu oznaczenia ilości Nmin w glebie, gdy pole charakteryzuje się dużą zmiennością glebową i gdy poszczególne jego części były inaczej nawożone azotem w przeszłości, zazwyczaj nie daje miarodajnych rezultatów. Można jednak założyć, że obszary pola najlepiej plonujące zazwyczaj najsłabiej reagują na nawożenie azotem, co wynika z faktu większej dostępności azotu glebowego w tych miejscach.

Ile kosztuje badanie gleby?

W rozporządzeniu Ministra Rolnictwa z 30 stycznia 2008 r. w sprawie wysokości i sposobu uiszczania opłat za zadania wykonywane przez okręgowe stacje chemiczno-rolnicze (DzU Nr 29 z 22 lutego 2008 r.) określone zostały dla rolników stawki za badanie gleb dla potrzeb doradztwa nawozowego. Stawki te są następujące (zł/próbkę):

  • badanie gleb użytków rolnych (pH, fosfor, potas, magnez) – 9,4,
  • badanie gleb, ziem i podłoży ogrodniczych – 37,6,
  • badanie gleb dla potrzeb nawożenia mikroelementami (mangan, cynk, miedź, żelazo) – 25,1,
  • badanie gleb dla potrzeb nawożenia mikroelementami (mangan, cynk, miedź, żelazo, bor) – 37,6,
  • badanie azotu mineralnego –0–60 cm – 20,2,
  • badanie azotu mineralnego –0–90 cm – 30,3,
  • oznaczenie zawartości azotu, fosforu, potasu, wapnia, magnezu w częściach wskaźnikowych do dolistnego dokarmiania – 60,6,
  • oznaczenie zawartości azotu, fosforu, potasu, wapnia, magnezu plus jednego mikroelementu (cynk, miedź, mangan, żelazo) w częściach wskaźnikowych do dolistnego dokarmiania – 71,6,
  • oznaczenie zawartości azotu, fosforu, potasu, wapnia, magnezu, siarki lub boru, w częściach wskaźnikowych do dolistnego dokarmiania – 105,2,
  • oznaczenie zawartości azotu, fosforu, potasu, wapnia, magnezu, boru, cynku, miedzi, manganu, żelaza w częściach wskaźnikowych do dolistnego dokarmiania – 120,8,
  • oznaczenie zawartości azotu, fosforu, potasu, wapnia, magnezu, siarki lub boru plus jednego mikroelementu (cynk, mangan, żelazo, miedź) w częściach wskaźnikowych do dolistnego dokarmiania – 111,4,
  • oznaczenie azotu, fosforu, potasu, wapnia, magnezu plus czterech mikroelementów (cynk, miedź, żelazo, mangan) – 111,4. (aa)

Autor pracuje w Katedrze Agronomii Szkoły Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie

Źródło: "Farmer" 06/2008

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (1)

ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.144.16.135
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!