PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Fosfor i potas fundamentem nawożenia azotem

Fosfor i potas fundamentem nawożenia azotem

Efektywność plonotwórczą azotu warunkuje dostateczne pobranie i zaopatrzenie uprawianej rośliny w pozostałe składniki mineralne. Szczególną rolę odgrywają fosfor i potas.



W hierarchii czynników plonotwórczych dominujące role odgrywają woda i azot, tym samym składniki te decydują o plonach w danych warunkach siedliska. O plonotwórczej efektywności wody decyduje nie tylko jej ilość i dostępność w strefie ukorzenienia się uprawianej rośliny, lecz także rozkład opadów.

Tak samo można podsumować gospodarkę azotem, która tylko wówczas jest efektywna, gdy składnik znajduje się w glebie w dostatecznej ilości.

Na efektywność plonotwórczą wody i azotu wpływają te czynniki plonotwórcze, które warunkują dostateczne pobranie i zaopatrzenie uprawianej rośliny w krytycznych fazach formowania plonu. W pierwszej grupie czynników, pomijając odczyn, znajdują się fosfor i potas. Gospodarka tymi składnikami, zarówno w epoce subsydiów, jak i obecnie, była i jest wadliwa.

W pierwszym okresie stosowano zbyt duże dawki, przy braku reakcji roślin, które nie były "przygotowane" do intensywnej gospodarki azotem.

Obecnie dopływ obu składników w nawozach (naturalne, organiczne, mineralne) jest zbyt mały, prowadząc do stopniowego wyczerpywania się zasobów, co szczególnie ujawnia się latach suchych (2003, 20078), prowadząc do gwałtownego spadku plonów roślin uprawnych.

Fazy krytyczne

Fosfor i potas wpływają nie tylko w odmienny sposób na wzrost i plonowania roślin uprawnych, lecz także ujawniają się w różnych fazach rozwoju rośliny. Na ryc. 1 przedstawiono dynamikę akumulacji trzech podstawowych składników, a mianowicie azotu, fosforu i potasu w wysokoplonującym łanie rzepaku ozimego. Analiza przebiegu krzywych jednoznacznie wskazuje na ilościową przewagę potasu przez większość wiosennej wegetacji nad azotem. Właśnie dominacja potasu w okresie intensywnego wzrostu biomasy, zwanej u zbóż strzelaniem w źdźbło, a u rzepaku strzelaniem w pęd, jest warunkiem uzyskania dużych plonów roślin uprawnych.

W tym okresie wysoko plonujący łan pszenicy pobiera 4-5, rzepaku 6-7, a buraka cukrowego kg K2O/ha. Z tej tylko przyczyny wszystkie te rośliny wymagają stanowisk żyznych, zasobnych w potas w całej strefie ukorzenienia się rośliny. Niedostatecznego odżywienia potasem w pierwszej kolejności należy oczekiwać na glebach lekkich, które z natury są ubogie w ten składnik. Niestety, coraz częściej niedobory pojawiają się na glebach średnich, co wynika z rabunkowej gospodarki zasobami tego składnika nie tylko w warstwie ornej, lecz także podornej.

Objawy niedoboru przejawiają się na wiele sposobów, w tym: wolniejszym tempem wzrostu roślin - rzadsze łany zbóż, rzepaku; przy tym podatne na wiosenne przymrozki; przyspieszonym więdnięciem roślin w ciągu upalnego dnia i późniejszym odzyskiwaniem turgoru; na stan niedoboru wskazuje placowe więdnięcie roślin; przy dużych niedoborach następuje zahamowanie wzrostu roślin, skutkujące ich karłowaceniem (zboża, kukurydza, buraki); chlorozą wierzchołkową, która pojawia się na krawędziach blaszek starszych liści (buraki, ziemniaki); ujawnia się nawet na plantacjach w dobrym stanie, z początkiem okresu upalnego; nekrozą krawędziową starszych liści w warunkach pogłębiającego się niedoboru, prowadzącą do ich obumierania.

Dobre zaopatrzenie w potas warunkuje wykształcenie podstawowych elementów struktury plonu, tworzących zręby plonu, takie jak liczba potencjalnych ziarniaków/nasion. W buraku tym wskaźnikiem jest wielkość komórek zdolnych do gromadzenia cukru.

Krytyczna faza akumulacji fosforu ujawnia się zdecydowanie później, gdyż u wszystkich roślin ziarnkowych od początku kwitnienia do początku fazy nalewania ziarna. Składnik ten decyduje o realizacji plonu, którego podstawowe elementy wykształciły się wcześniej w okresie wegetacji. Wskaźnikiem plonotwórczego działania fosforu jest masa ziarniaków/nasion. Rośliny uprawne wykazują dużą wrażliwość na niedostateczne zaopatrzenie w fosfor w kilku innych fazach rozwojowych, a mianowicie: na początku wegetacji; zapotrzebowanie na fosfor wynika z niezbędności tego składnika w okresie formowania się systemu korzeniowego; w okresie wznowienia wegetacji przez rośliny ozime; składnik ten jest niezbędny do regeneracji systemu korzeniowego i pobudzenia pączków wierzchołkowych na początku kwitnienia roślin ziarnkowych; w okresie intensywnej akumulacji skrobi przez ziemniaki, a sacharozy przez buraki.

Znaczenie dobrze rozwiniętego systemu korzeniowego dla upraw polowych jest olbrzymie, gdyż roślina pobiera większe ilości składników pokarmowych, posiada łatwiejszy dostęp do wody w glebie, lepiej pobiera azot (większy pionowy zasięg pobrania), jest bardziej tolerancyjna na stresy wywołane niedoborem wody (susza).

Z tej też przyczyny startowa dawka fosforu jest zawsze wskazana w okresie przed siewem, jak również w okresie wiosennego ruszenia wegetacji. Objawy niedoboru fosforu ujawniają się: zahamowaniem wzrostu blaszki liściowej; purpurowo-czerwonawymi przebarwieniami na liściach (rzepak jesienią, ruszenie wegetacji); zahamowaniem wzrostu i karłowatym wyglądem roślin; słabym zawiązywaniem ziarniaków u zbóż i kukurydzy.

Podstawy racjonalnej gospodarki P i K

Racjonalna gospodarka fosforem i potasem na polu opiera się na trzech podstawowych założeniach: obecności optymalnych warunków do wzrostu korzeni w glebie; dostosowania poziomu zasobności gleby do potrzeb najbardziej wymagającej rośliny w zmianowaniu; w warunkach stresowych konieczności aplikacji startowej lub interwencyjnej dawki składnika w okresie wegetacji.

Pierwszy warunek wynika z dynamiki pobierania składników przez roślinę z gleby. O dynamice pobierania obu składników w fazach krytycznych decydują trzy czynniki: wielkość systemu korzeniowego, wilgotność gleby, zasobność gleby w przyswajalną formę składnika.

Największe zapotrzebowanie na potas ujawnia się w okresie maksymalnego wzrostu masy rośliny, a fosforu w okresie kwitnienia. W sytuacji, gdy roślina nie może pobierać potasu w okresie największej dynamiki przyrostu biomasy, następuje załamanie plonu, gdyż następuje redukcja potencjału plonotwórczego (liczba ziarniaków/nasion). Wrażliwość roślin uprawnych na fosfor jest tym większa, im potencjalny plon jest większy.

Tylko w stanowiskach słabych ujawnia się we wczesnych fazach wegetacji.

Aktualny stan odżywienia rośliny jest konsekwencją jej potencjału do pobierania składników z gleby, co warunkuje brak jakichkolwiek czynników zakłócających wzrost korzeni. Zatem przed przystąpieniem do opracowywania planu nawozowego należy: wyeliminować toksyczny glin, jako czynnik redukujący wielkość systemu korzeniowego roślin uprawnych; wskazane wapnowanie; usunąć mechanicznie (głęboszowanie) lub biologicznie (rośliny meliorujące podglebie) wszelakie zagęszczenia gleby, utrudniające wzrost korzeni w głąb profilu glebowego; zwiększyć zasoby wody w glebie, głównie poprzez wzrost w niej zawartości próchnicy i aktywności mikroorganizmów (rośliny strączkowe, rzepak, nawozy naturalne, ulepszacze glebowe).

Drugim czynnikiem warunkującym optymalne zaopatrzenie rośliny uprawnej w fosfor i potas jest określenie krytycznego poziomu zasobności gleby, który wyznacza roślina najbardziej wrażliwa w zmianowaniu. Do grupy roślin wrażliwych zalicza się zawsze liściaste, czyli rzepak, buraki cukrowe, ziemniaki. Wszystkie te rośliny dla prawidłowego wzrostu w okresie wegetacji wymagają stanowisk o poziomie zasobności wysokiej (gleby lekkie) do pogranicza wysokiej/bardzo wysokiej (gleby średnie). Tylko w takich warunkach można uzyskiwać plony na poziomie 75-85 proc. potencjału odmian uprawianych w Polsce.

Zboża wykazują zdecydowanie większą tolerancję na zasobność gleby w potas, z tym że pszenica i jęczmień jary są zdecydowanie bardziej wrażliwe niż pszenżyto, owies, czy żyto. W dobrych warunkach wegetacji (brak suszy w kwietniu/maju - rośliny ozime, a w maju/czerwcu - zboża jare) krytyczny zakres zasobności gleby w potas mieści się w dolnym poziomie klasy średniej. Na terenach z częstymi suszami w maju i na początku czerwca, poziom zasobności winien być utrzymywany w górnym zakresie klasy średniej.

Niezależnie od gatunku uprawianej rośliny należy zawsze stosować startowe dawki fosforu, najlepiej w formule PK lub NPK. W ten sposób do gleby wprowadza się łatwo przyswajalny składnik, pobudzający rośliny do wzrostu systemu korzeniowego.

W okresie wiosennego ruszenia wegetacji aplikacja fosforu w formie stałej, czy nalistnej ma zadanie pobudzenia pączków węzłów podziemnych i nadziemnych do produkcji odpowiednio nowych korzeni i pędów nadziemnych.

W pełni wegetacji, w warunkach niekorzystnych do wzrostu roślin, zastosowanie interwencyjne (oprysk dolistny) fosforu, najlepiej w konfiguracji z potasem, magnezem i siarką pozwala przełamać, co najmniej częściowo, stres.

Narzędzia gospodarki P i K

Efektywne wykorzystanie azotu wymaga sprawnych narzędzi monitoringu gospodarki fosforem i potasem w glebie i roślinie. Podstawowymi narzędziami, które winien wykorzystać rolnik, są: bilans fosforu i potasu, przeprowadzony dla określonej sekwencji uprawianych roślin; cykliczny pomiar zasobności gleby w przyswajalne formy P i K; dobór terminów i nawozów do stosowania; pomiar stanu odżywienia roślin w stadiach poprzedzających okresy krytyczne formowania elementów struktury plonu.

Prawidłowe wykonanie bilansu P i K wymaga zgromadzenia minimalnego zestawu danych w zakresie: plonów roślin uprawianych w zmianowaniu; jednostkowego pobrania z plonem użytkowym uprawianych roślin; wartości nawozowej resztek roślinnych (liści, słomy); wartości nawozowej z obornikiem; masy składników traconych z pola (wymycie, erozja).

Przedstawiony w tab. 1 uproszczony bilans fosforu i potasu w kukurydzy, zakładający pełne zagospodarowanie plonów ubocznych, wskazuje na fosfor jako krytyczny czynnik plonotwórczy.

Stan ten wynika z prostego faktu, że około 80 proc. fosforu zostaje wyniesiona z plonem ziarna, podczas gdy odwrotna proporcja cechuje gospodarkę potasem.

Bilans w zmianowaniu należy połączyć z analizą zasobności gleby w przyswajalne formy składników. W glebie lekkiej, standardowym poziomem zasobności gleby w momencie siewu rośliny krytycznej - a taką jest rzepak - jest górny poziom zasobności wysokiej/dolny bardzo wysokiej a w średniej - wysokiej.

Zatem z punktu widzenia działania operacyjnego, jakim jest ilość stosowanych składników, trzeba systematycznie prowadzić pomiary zasobności gleby po zbiorze pszenicy i regulować, w sytuacji odbiegającej od standardów, zgodnie z algorytmem: DP = [(Zs - Za)

  • 30]/0,75 DK = [(Zs - Za)
  • 30]/0,9 gdzie: DP,
K - dawka nawozowa fosforu lub potasu, kg/ha, Zs - wymagany poziom zasobności w uprawie rzepaku, 22 mg K2O/100 g gleby 18 mg P2O5/100 g gleby, Za - aktualny poziom zasobności gleby w przyswajalny P i K, 30 - współczynnik przeliczeniowy mg K2O, P2O5/100 g gleby na kg/ha.

Obliczona w powyższy sposób dawka nawozów P i K posiada wartość informacyjną, wskazując na niedobory lub nadmiar danego składnika, ewentualnie na wybór nawozu. W warunkach niedoboru, a taki jest najczęściej typowy dla potasu, nawożenie sprowadza się do uzupełnienia rezerw składnika do poziomu wymagań rośliny najbardziej wrażliwej. W zmianowaniu przedstawionym w tab. 1, taką roślina jest rzepak ozimy. Uzupełnienie rezerw w okresie po zbiorze jęczmienia nie rozwiąże problemu niedoboru w sytuacji, gdy niezbędna dawka jest bardzo duża (patrz przykład nr 1). Roślina wykorzysta ten składnik najwyżej w 40 proc., a zatem realny poziom zasobności będzie dużo niższy, około 17 mg K2O/100g gleby.

W latach z suszą w kwietniu/maju, czy też czerwcu reakcja będzie zawsze ujemna. Zatem optymalny termin pomiaru i korekty przypada na zbiór przedplonu, czyli pod pszenicę. W tym okresie należy zastosować obliczoną dawkę potasu. Natomiast w okresie przed siewem rzepaku wystarczy dawka startowa w ilości 60-90 kg K2O/ha.

Dobór nawozów potasowych jest drugorzędny, poza starterami, w których warto uwzględnić magnez i siarkę.

Przykład 1. Zasobność gleby w K wynosi 12 mg K2O/100 g gleby DK = [(22 - 12) 30]/0,9 = [10 30]/0,9 = 333 kg K2O/ha Zdecydowanie większą rolę odgrywa termin i dobór nawozów fosforowych.

W stanowiskach zasobnych - spełniających normy (zasobność średnia i wysoka) - stosuje się nawozy dobrze rozpuszczalne w wodzie w terminie uprawy przedsiewnej gleby. Celem jest zapewnienie młodym roślinom dostatecznie dużej ilości, łatwo dostępnego fosforu, niezbędnego do budowy systemu korzeniowego. W stanowiskach o niskiej, a tym bardziej bardzo niskiej zasobności, a także w systemie nawożenia dwóch kolejnych roślin, np. w ogniwie zmianowania zboże a rzepak ozimy, optymalne terminy nawożenia fosforem przedstawiają się następująco: 1. dawka podstawowa (1/2-3/4 dawki całkowitej P dla dwóch kolejnych roślin) pod przedplon; 2. dawka przedsiewna: 1/4-1/2; 3. wiosenny starter: 1/4 dawki całkowitej lub dodatkowa ilość P.

W tym przypadku dobór nawozów ma duże znaczenie. W dawce podstawowej można stosować nawozy o mniejszej rozpuszczalności w wodzie. W nawożeniu przedsiewnym należy korzystać z nawozów bardzo dobrze rozpuszczalnych w wodzie, a podczas wiosennego wznowienia wegetacji z nawozów NPK, typu nitrofosek.

Podobał się artykuł? Podziel się!

MULTIMEDIA

×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (11)

  • ekonsulting 2015-06-23 00:55:56
    chcesz ułatwić sobie nawożenie?
    artmetic.pl
  • jarki 2013-10-30 20:35:46
    jak mi dadzą to i 600 wysypię ;)
    u nas jest takie powiedzenie kto nie włoży to i nie wyjmie :)
    a poważnie to nie tylko według W Grzebisza ale i Dr Szczepaniaka przy plonie 4 ton rzepak pobiera średnio 240 kg N, 120 kg P2O5, 320 kg K2O, 100 kg Ca, 32 kg Mg i 60 kg S daje to do myślenia
    zwłaszcza jak na wstępie wspomniałem w przypadku nawozu który ma 10% fosforu!!!
  • lewar 2013-10-30 18:23:55
    jarki Ty sam sobie wylicz a nie słuchaj firmy nawozowej ,oni Ci wcisną nawet 500 600 kg ich nawozu na ha
  • jarki 2013-10-29 13:03:24
    poprawiam to jest prawidłowe dla 4 ton http://www.polifoska.pl/program/wyniki.php?co=wybierz&id=126&Roslina=Rzepak%20ozimy&Plon=4&p2o5=%B6rednia&wspPK=1&potrzebyN=200&Dawka0=0&Dawka0t=&Dawka1=40&Dawka1t=przed%20siewem&Dawka2=100&Dawka2t=przed%20ruszeniem%20wegetacji%20wiosennej&Dawka3=60&Dawka3t=w%20fazie%20p%B1kowania&DawkaCa=&UwagaCaO=&NrPola=hgtr&PlonPPL=6&Przedplon=Pszenica%20ozima&przyorano=Tak&organicznyZ=&organiczny=&org_ilPPL=&org_il=&k2o=%B6rednia&katgl=%B6rednia&pH=ph%206.1-6.5%20l.kwa%B6na&mgo=%B6rednia
  • jarki 2013-10-29 12:59:02
    natomiast dla 4 ton rzepaku przy średniej zasobności wyliczyli 480kg polifoski szóstki http://www.polifoska.pl/program/wyniki.php?co=wybierz&id=126&Roslina=Rzepak%20ozimy&Plon=3.5&p2o5=%B6rednia&wspPK=1&potrzebyN=171&Dawka0=0&Dawka0t=&Dawka1=34&Dawka1t=przed%20siewem&Dawka2=86&Dawka2t=przed%20ruszeniem%20wegetacji%20wiosennej&Dawka3=51&Dawka3t=w%20fazie%20p%B1kowania&DawkaCa=&UwagaCaO=&NrPola=hgtr&PlonPPL=6&Przedplon=J%EAczmie%F1%20ozimy&przyorano=Tak&organicznyZ=&organiczny=&org_ilPPL=&org_il=&k2o=%B6rednia&katgl=%B6rednia&pH=ph%206.1-6.5%20l.kwa%B6na&mgo=%B6rednia
  • jarki 2013-10-29 12:50:08
    według polic dla 3.5t rzepaku przy średniej zasobności http://www.polifoska.pl/program/wyniki.php?co=wybierz&id=126&Roslina=Rzepak%20ozimy&Plon=3.5&p2o5=%B6rednia&wspPK=1&potrzebyN=171&Dawka0=0&Dawka0t=&Dawka1=34&Dawka1t=przed%20siewem&Dawka2=86&Dawka2t=przed%20ruszeniem%20wegetacji%20wiosennej&Dawka3=51&Dawka3t=w%20fazie%20p%B1kowania&DawkaCa=&UwagaCaO=&NrPola=hgtr&PlonPPL=6&Przedplon=J%EAczmie%F1%20ozimy&przyorano=Tak&organicznyZ=&organiczny=&org_ilPPL=&org_il=&k2o=%B6rednia&katgl=%B6rednia&pH=ph%206.1-6.5%20l.kwa%B6na&mgo=%B6rednia
  • thug 2013-10-29 10:22:18
    kolego jarki chyba zapomniałeś doliczyć ilość składników glebowych chyba nie chcesz powiedzieć że co roku w ciemno walisz takie dawki nawozu
  • jarki 2013-10-22 07:52:46
    tak proponuję bojkot wszystkich nawozów nie siejcie plony spadną ceny wzrosną super
    ale ja jednak posieję normalnie jak zawsze :)
  • golf 2013-10-21 23:37:27
    nawozy im nie schodzą to teraz posmarowali żeby cos napisali zbajerowac aby chlopy zaczeli kupować panowie rolnicy im mniej nawozu będziemy siac tym wszystko drosze będzie i wieksza władze będziemy mieli pamiętajcie to ze bedo wysokie polony i wogole nic nie znaczy dla nas dobrego nigdy
  • caza 2013-10-21 22:00:38
    ,,latach suchych (2003, 20078),, - czyzby proroctwo ?
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.156.76.187
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!