Mikropierwiastki, czyli mikroelementy, to pierwiastki chemiczne występujące w roślinach w bardzo małych ilościach, niezbędne do ich prawidłowego wzrostu i rozwoju. Należą do nich: miedź, żelazo, mangan, molibden, cynk, bor, kobalt, jod, fluor, przy czym zarówno ich nadmiar, jak i niedobór wpływa ujemnie na rośliny. Nasze gleby charakteryzują się, niestety, niską zwartością mikroelementów. Według badań przeprowadzonych przez stacje chemiczno--rolnicze około 80 proc. gleb w Polsce wykazuje brak boru, ponad 50 proc. miedzi i 39 proc. – cynku.

Niedobór mikroelementów w glebie znacznie ogranicza plonowanie roślin. W dodatku większa część mikropierwiastków, nawet na glebach w nie zasobniejszych, występuje w związkach niedostępnych dla roślin. Przyjmuje się, że formy dostępne stanowią 10–25 proc. ogólnej ich zawartości w glebie.

Dostępność uzależniona

O ogólnej dostępności mikroelementów dla roślin nie decyduje ich ogólna zawartość w glebie, ale takie czynniki, jak: odczyn, zawartość materii organicznej w glebie i uziarnienie gleby. Spośród nich decydujący wpływ na przyswajalność np. miedzi, cynku i boru (najważniejszych mikroelementów dla roślin) ma odczyn gleby. Mikroelementy pobierane w formie kationów, np. cynk i miedź, są najlepiej przyswajalne w kwaśnym środowisku, a w glebach silnie kwaśnych mogą stać się nawet toksyczne dla roślin. Bor natomiast jest dostępny w glebach o odczynie lekko kwaśnym i obojętnym. Niedobory tego pierwiastka występują w glebach zarówno zbyt kwaśnych, jak i zasadowych oraz podczas suszy. W glebach kwaśnych wzrasta rozpuszczalność związków boru, ale na skutek przemian chemicznych jest on wypłukiwany w głąb profilu glebowego, a więc następują jego straty. Z kolei w glebach o odczynie zasadowym pobieranie boru przez rośliny ogranicza działający antagonistycznie do tego pierwiastka wapń. Trzeba to brać pod uwagę, wapnując glebę pod uprawę roślin wymagających do rozwoju jednocześnie niekwaśnego środowiska i boru, np. buraków cukrowych, koniczyny i lucerny.

Ważną rolę w dostępności mikroelementów dla roślin odgrywa również zawartość próchnicy w glebie, która może tworzyć związki kompleksowe z mikroelementami, co chroni je przed wymywaniem w głąb profilu glebowego, ale zmniejsza, niestety, również ich przyswajalność dla roślin.