Wzrost plonu nie jest wprost proporcjonalny do zwiększenia nawożenia. W miarę zwiększenia dawek nawozów przyrost plonów jest coraz mniejszy, aż w pewnym momencie nie obserwuje się jego zwiększenia. Wreszcie, gdy nawożenie nadal wzrasta, plon zaczyna maleć. Przy dużych dawkach nawozów trzeba także zwracać uwagę na możliwość przenawożenia, co powoduje nie tylko obniżenie plonu, ale także często jego jakości. Przykładem są buraki cukrowe, w których uprawie nadmiar azotu obniża zawartość cukru w korzeniach, a zwiększa związków melasotwórczych (azotu szkodliwego, sodu i potasu). Ważne okazuje się także ponoszenie dodatkowych kosztów.

Efektywność

W gospodarstwie najłatwiej jest wyliczyć przeciętną efektywność brutto. W tym celu wartość zebranego plonu należy podzielić przez dawkę składnika pokarmowego. Wynik podaje się w kilogramach plonu przypadających na kilogram składnika pokarmowego.

Przykład: w uprawie pszenicy ozimej zastosowano 120 kg N/ha, a plon ziarna wyniósł 5 t/ha. Przeciętna efektywność brutto = 5000 kg ziarna : 120 kg N = 42 kg ziarna na kg N. Oznacza to, że każdy kilogram zastosowanego azotu dał 42 kg ziarna. Ten sposób liczenia jest jednak bardzo uproszczony, bo nie uwzględnia wpływu azotu pobieranego z naturalnych zasobów gleby.

Dokładniejsze okazuje się wyliczenie efektywności rolniczej netto, czyli krańcowej. Jest to stosunek przyrostu plonów do przyrostu nawożenia. W tym celu od plonu uzyskanego przy większej dawce składnika odejmuje się plon uzyskany przy dawce mniejszej. Otrzymany wynik dzieli się przez różnicę dawek nawozowych.

Przykład: pszenica ozima przy dawce 120 kg N/ha wydała 5 t/ha, a przy 100 kg N/ha – 4,5 t/ha. Efektywność rolnicza netto = (5000 – 4500) : (120 – 100) = 500 : 20 = 25 kg.

Wynik ten oznacza, że każdy kilogram azotu zastosowany dodatkowo w ilości ponad 100 kg N/ha daje średnio przyrost plonu o 25 kg ziarna. Oczywiście zwiększanie nawożenia jest niecelowe, gdy efektywność rolnicza netto równa się 0. Oznacza to bowiem, że dalsze zwiększanie dawek nie powoduje przyrostu plonu.

Produktywność

Innym parametrem określającym celowość nawożenia jest jego produktywność, którą oblicza się, odejmując od plonu uzyskanego przy określonym nawożeniu plon uzyskany bez nawożenia i otrzymany wynik dzieląc przez dawkę zastosowanego składnika.