PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Nawozy azotowe a odczyn

Autor: Małgorzata Tyszka

Dodano: 25-12-2017 07:20

Tagi:

Nawozy azotowe mają zróżnicowany wpływ na odczyn gleby - przeważnie działają zakwaszająco. Dlatego warto wiedzieć, jaki nawóz i gdzie można stosować.



Odczyn gleby jest tym czynnikiem, który w bardzo dużym stopniu decyduje o żyzności gleby, a także plonowaniu roślin. Niestety, jak wynika z najnowszego raportu Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa PIB w Puławach pt. "Środowiskowe aspekty zakwaszenia gleb w Polsce" udział gleb bardzo kwaśnych i kwaśnych zwiększa się i obecnie przekracza 60 proc. (konkretnie w roku 1995 wynosił 59,26 proc., a w roku 2015 wzrósł do 65,3 proc.). Wynika to z przyczyn naturalnych (głównie skład mineralogicznych skały macierzystej), a także wieloletnich zaniedbań w zakresie wapnowania gleb. Zjawisko to jest bardzo niepokojące i świadczy nie tylko o postępującym zakwaszeniu, lecz także o postępującej marginalizacji i degradacji najuboższych gruntów o wyjściowo niskim pH. Warto wiedzieć, że większość azotowych nawozów mineralnych wpływa zakwaszająco na glebę i tym samym przyczynia się do pogorszenia środowiska wzrostu i rozwoju roślin. Dlaczego tak się dzieje?

WIĘCEJ GLEB KWAŚNYCH

Ze względu na przewagę opadów nad parowaniem zdecydowana większość gleb Polski jest poddawana procesom wymywania składników zasadowych w głąb profilu glebowego. Proces ten nasila się w glebach lekkich, silnie przepuszczalnych, które dominują w pokrywie glebowej naszego kraju (56,6 proc.). Dodatkowo to niekorzystne zjawisko pogłębia również m.in. właśnie stosowanie nawozów azotowych.

- Biologiczne utlenianie zredukowanej formy azotu amonowego uwolnionego z substancji organicznej lub wniesionego z nawozami mineralnymi zawierającymi kation amonowy również prowadzi do zakwaszenia gleb. Najsilniej zakwaszone gleby występują w województwach: łódzkim, małopolskim i podkarpackim - ponad 70 proc. gleb o odczynie bardzo kwaśnym i kwaśnym. Najmniej takich gleb znajduje się w województwach opolskim i kujawsko-pomorskim - ok. 35 proc. przebadanych próbek glebowych - czytamy w raporcie. Zdaniem naukowców, zbiory roślin uprawianych na glebach o odczynie kwaśnym i bardzo kwaśnym mogą być mniejsze nawet o 15-25 proc.

Obecnie Polska należy do pięciu czołowych krajów UE pod względem wysokości stosowanych dawek azotu w nawozach mineralnych, mimo zauważalnej poprawy wykorzystania azotu w rolnictwie na poziomie 64 proc. W strukturze zużycia nawozów azotowych dominują formy: amonowa (NH4+) i amidowa (NH2-), które niestety sprzyjają zakwaszaniu gleb.

PH UREGULOWANE

Podejmując decyzję o wyborze nawozu azotowego, warto uwzględnić nie tylko jego właściwości, lecz także glebę, na której będzie stosowany - właśnie pod kątem jej odczynu. Dlaczego? Nawozy amonowe najbardziej zakwaszają glebę i dlatego nie powinny być aplikowane pod rośliny nieznoszące zakwaszenia, a szczególnie na glebach lekkich i kwaśnych. Siarczan amonu jest właśnie takim przykładem nawozu fizjologicznie kwaśnego. Można go aplikować na glebach o odczynie słabo kwaśnym, ale tylko pod rośliny, które dobrze znoszą takie pH. Przykładem są ziemniaki, owies i żyto.

Nawozy saletrzane działają szybko, przemieszczając się z wodą w kierunku korzeni. Niestety, to tempo wpływa też na straty przez wymywanie, stąd nawozy te należy stosować wyłącznie w trakcie okresu wegetacji, gdy rośliny są w stanie pobierać nawet duże ilości azotu z nawozów. Nawozy saletrzane są nawozami typowo pogłównymi, szczególnie wykorzystywanymi przy produkcji ogrodniczej, i nieznacznie odkwaszają gleby (przykład saletra wapniowa). Trzeba jednak zaznaczyć, że nie są one powszechnie stosowane w produkcji polowej ze względu na wysoki koszt produkcji i cenę 1 kg N.

Nawozy amonowo-saletrzane zawierają, jak sama nazwa wskazuje, obie formy azotu: amonową i saletrzaną. Obecność obu form azotu w nawozie powoduje, że są one uniwersalne, czyli można je stosować zarówno przedsiewnie (wiosną, na krótko przed siewem roślin), jak i pogłównie - wiosną pod oziminy i rośliny jare. Saletra amonowa nieznacznie zakwasza, natomiast saletrzaki nie wywierają wpływu na odczyn gleby.

Z kolei forma amidowa azotu -NH2+, która występuje w moczniku, musi ulec w glebie procesowi hydrolizy enzymatycznej. Ten proces odbywa się dzięki obecności w środowisku przyrodniczym enzymu - ureazy. Wówczas mocznik można stosować również pogłównie, więc na glebach o dobrej kulturze może być stosowany uniwersalnie. Możliwość pogłównego stosowania mocznika wynika z szybkiego pojawiania się w glebie N-NO3- na skutek nitryfikacji NH4+. Stosowany pogłównie mocznik w porównaniu do saletry amonowej działa co prawda wolniej, co uwarunkowane jest tempem jego hydrolizy w glebie. Tuż po zastosowaniu mocznika pH gleby nieznacznie wzrasta, jednak w wyniku dalszych przemian nawozu obniża się. Mocznik słabo zakwasza glebę.

DOSTĘPNOŚĆ SKŁADNIKÓW

Uregulowany odczyn gleby ma wpływ na dostępność podanych składników pokarmowych. Bo aby dany pierwiastek był dostępny, musi znajdować się w roztworze glebowym, czyli być w nim rozpuszczony, co w dużym stopniu właśnie uzależnione jest od pH gleby.

Odczyn wpływa też m.in. na procesy przemian związków, np. azotowych czy fosforowych do form przyswajalnych w glebie. Przemiana formy amonowej azotu do azotanowej (nitryfikacja) wymaga pH w granicach 6,5-7,2. Dlatego przyjmując, że większość polskich gleb ma odczyn kwaśny, można założyć, że efektywność stosowanego azotu jest niewystarczająca, a azot nie jest odpowiednio wykorzystywany przez rośliny. Przy odczynie kwaśnym sam proces nitryfikacji jest bardzo spowolniony, co automatycznie przekłada się na spowolnienie przekształcanie azotu amonowego do azotanowego - dostępnego dla roślin. Dodatkowo zbyt duże stężenie azotu w glebie w formie amonowej może prowadzić w konsekwencji do strat gazowych składnika i co istotne - być fitotoksyczne, zwłaszcza dla roślin w początkowych fazach rozwoju.

PRZEMIANY W GLEBIE

Warto wiedzieć, co takiego dzieje się w glebie po aplikacji nawozów i jaki ma wpływ na środowisko. Po pierwsze, w procesie transformacji azotu jako związki przejściowe powstają gazowe formy azotu - NO, N2O, które niestety prowadzą do strat składnika. Konkretnie w procesie nitryfikacji uwalniany jest głównie podtlenek azotu N2O, natomiast w wieloetapowym procesie denitryfikacji, tzn. redukcji azotanów do azotu cząsteczkowego N2 (denitryfikacja całkowita), uwalniane są duże ilości podtlenku azotu (N2O), ale i tlenku azotu (NO).

W warunkach naturalnych gleby kwaśne zawierają względnie dość małe ilości azotu azotanowego stanowiącego substrat denitryfikacji. W sytuacji, gdy gleby uprawiane rolniczo mają niewłaściwe pH (kwaśne) i mimo tego stosuje się na nich nawożenie azotowe, to w procesie denitryfikacji do atmosfery emitowane są tlenki azotu. Z badań bowiem wynika, że w glebach kwaśnych do pH 5,8-6,0 przeważa emisja podtlenków azotu nad emisją azotu cząsteczkowego, a podtlenek azotu jest jednym z głównych gazów cieplarnianych, bo przecież NO, jak i N2O działają niekorzystnie na środowisko - przyczyniają się do niszczenia warstwy ozonowej. Nie można też zapomnieć, że przedostawanie się do atmosfery tlenków azotu z nawożonych pól wpływa na powstawanie kwaśnych deszczy, które pośrednio przyczyniają się do eutrofizacji wód, bo wraz z ich opadem wody powierzchniowe zostają dodatkowo wzbogacone o azot.

 

Artykuł ukazał się w grudniowym wydaniu miesięcznika "Farmer"

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (36)

  • Polna droga 2017-12-26 22:26:57
    @Agronom i @Michał trochę pijesz? Nie pisz. Chłopaki trochę dziś zabalowali i stąd to chwalenie. Nie można im tego odbierać. Jutro i tak obudzą się znowu z ręką w nocniku z tym co mają.
  • Arczi 2017-12-26 22:15:46
    Mój sąsiad Zbyszek nie wapnuje od 30 lat i u niego zboża nie sypią tylko leja się dosłownie.
  • Wapniak 2017-12-26 22:11:52
    Ten Michał że żwirowni bierze to wapno i sypie co roku po 2 tony na ha
  • Pusik 2017-12-26 22:06:07
    Michal wapnujes 25lat co roku po 2t wapna na ha. To ladnie ktos Cie w h##ja robi na tym wapnie. Wez zainwestuj 3stowki i zbadaj to gówno bo to nie jest wapno napewno.
  • Marchewka 2017-12-26 21:59:28
    @Agronoma zatkało. Został zgaszony.
  • A 2017-12-26 21:05:30
    @rolnik6666 ja też tak sieje polifoska 350 kg potem azot 3 razy 200 saletry potem 3-4 razy dolistne i 2-3 razy na grzyba.
  • Arek 2017-12-26 18:09:19
    @rolmik6666 u tego jak zwykle nie pada ale plony są. Proszę Cię przestań już ciskać te kity że u Ciebie prawie nigdy nie pada. Wyjdź w końcu aktem Obórki 6666
  • Janek 2017-12-26 18:01:23
    @Agronom jak jesteś taki mądry to wytłumacz nam wszystkim jak można mieć 8 ton pszenicy na moczarach i nie wchodzić poniżej 8 ton od 25 lat? Może Ty nie wiesz co to moczary i mylisz z deszczykiem? Niczego Ci nie zazdroszczę tylko poparłeś że to możliwe więc chciał bym wiedzieć jak to zrobić? Z góry dziękuję za odpowiedź
  • Na dwie skiby 2017-12-26 17:54:46
    Każdy sprzedawca chwali swoje wapno że najlepsze. Ważne żeby znaleźć coś sprawdzonego i nawet małymi dawkami a częściej dać coś tej ziemi. Ja sieje małe dawki chociaż tak dla zagłuszenia sumienia i na pewno też coś tam działa.
  • Cezio 2017-12-26 17:46:24
    @rolnik ty chyba pijesz ruską finladię na rozpałce robioną
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.80.83.123
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!