PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Nawozy azotowe w oziminach

Nawozy azotowe w oziminach

Autor: Witold Grzebisz

Dodano: 25-01-2014 11:15

Tagi:

Optymalne, czyli poprawne dobranie nawozu azotowego do zastosowania w pierwszej dawce w oziminach nie jest zadaniem łatwym.



Mając wolny wybór, nie obciążony ceną jednostkową składnika, trzeba ująć szereg czynników, w tym, jako pierwszoplanowy, dawkę azotu, następnie gatunek oraz stan łanu/plantacji w okresie wiosennego ruszenia wegetacji.

Dawka azotu

Obecnie nie da się poprawnie ustalić dawki azotu, czyni to tylko ułamek rolników, bez wiedzy o zasobach składnika w glebie. W grupie roślin ozimych analizę zawartości azotu mineralnego w glebie wykonuje się zimą, co nie zawsze jest możliwe, lecz jest konieczne. W rzepaku i zbożach pomiar zawartości azotu w formie amonowej (N-NH4) i azotanowej (N-NO3) przeprowadza się do głębokości 90 cm, w interwałach co 30 cm. Taki tok postępowania eliminuje gdybanie na temat dawki azotu czy nawozu zależnie od kategorii agronomicznej gleby. Rolnik dysponuje konkretną wartością liczbową, którą wstawia do jednego z poniższych równań: 1. Zapotrzebowanie brutto łanu/plantacji na azot - PPN: PPN = P Nj [1] 2. Rzepak ozimy (dawka całkowita): DN = PPN - Nmin [2] 3. Pszenica konsumpcyjna (dawka I): DN = 0,5 PPN - Nmin [3] 4. Zboża paszowe (dawka I): DN = 0,66 PPN - Nmin [4] gdzie: P - plon nasion/ziarna, t ha-1, Nj - akumulacja jednostkowa azotu, kg N t-1 nasion/ ziarna, DN - dawka nawozowa azotu, kg N ha-1, Nmin - zawartość azotu mineralnego w glebie w warstwie 0-90 cm, kg N ha-1.

Przykład 1. Obliczanie pierwszej dawki azotu w rzepaku Dane: P = 4 t ha-1, Nj = 56 kg N t-1, Nmin = 60 kg N ha-1.

Obliczenia: PPN = 4 56 = 224 à DN = 224 - 60 = 164 kg N ha-1 I dawka = 0,66 DN = 0,66 164 = 108 kg N ha-1.

Przykład 2. Obliczanie pierwszej dawki azotu w pszenicy konsumpcyjnej: Dane: P = 8 t ha-1, Nj = 30 kg N t-1, Nmin = 60 kg N ha-1.

Obliczenia: PPN = 8 30 = 240 I dawka = (0,50 240) - 60 = 120- 60 = 60 kg N ha-1.

Przykład 3. Obliczanie pierwszej dawki azotu w pszenżycie: Dane: P = 8 t ha-1, Nj = 24 kg N t-1, Nmin = 60 kg N ha-1; Obliczenia: PPN = 8 24 = 192 kg N ha-1; I dawka = (0,66 192) - 60 = 127- 60 = 67 kg N ha-1.

W rzepaku dawkę całkowitą azotu w układzie 2/3 do 1/3 dzielimy tylko wówczas, gdy termin stosowania jest wczesny, przypadający na 3 dekadę lutego czy też przełom lutego/ marca. Od drugiej dekady marca stosujemy pełną dawkę nawozową azotu.

Dostępność azotu z nawozów azotowych

Rynek nawozów azotowych - wbrew powszechnemu mniemaniu - jest ubogi, gdyż sprowadza się do dwóch form podstawowych, czyli amonowej i azotanowej. Dociekliwi rolnicy wskażą jeszcze na mocznik, lecz ta forma, aby została pobrana przez roślinę, wymaga uprzedniej transformacji w formę amonową. Sekwencję przemian azotu z nawozów mineralnych przedstawia uproszczony schemat: CO(NH2)2 à NH4+ à NO3- Azot w moczniku, aby został pobrany przez roślinę uprawną, musi ulec hydrolizie, a jest to proces warunkowany temperaturą.

W temperaturze w zakresie 2-10oC, a takie przeważają do końca marca, ulega hydrolizie w ciągu kilku dni. Drugi etap, czyli utlenianie azotu amonowego do azotanów, wymaga wyższych temperatur i przebiega powoli. W temperaturze 5-7oC czas niezbędny do utlenienia 50 proc. zawartego w glebie N-NH4 wynosi 6 tygodni (42 dni). W temperaturze 8oC już tylko 4 tygodnie (28 dni), a w temperaturze 10oC tylko 2 tygodnie (14 dni). Te podstawowe fakty trzeba mieć na uwadze, podejmując decyzję o wyborze nawozu azotowego wiosną w roślinach ozimych.

Stosując mocznik w I dawce, czy też nawozy amonowe w glebie, wzrasta koncentracja formy amonowej. Szybkość pobierania form jonowych azotu przez rośliny warunkuje temperatura, wykazując przy tym dużą specyfikę gatunkową. W temperaturze 5oC stosunek pobieranych przez rzepak jonów NH4+ : NO3- kształtuje się jak 1,9 : 1, a przez rośliny zbożowe jak 3,3 : 1.

Wzrost temperatury w glebie zawsze prowadzi do wzrostu tempa pobierania azotanów.

Dla tych samych grup roślin relacja NH4+ : NO3- w temperaturze 10oC kształtuje się jak 1,2 : 1 w rzepaku i 2,5 : 1 w zbożach.

Wprowadzając do gleby mocznik czy nawozy amonowe, wzbogacamy zasoby azotu amonowego. Ta forma azotu mineralnego w glebie, pomimo mniejszych nakładów energetycznych rośliny na pobieranie, spowalnia wzrost rośliny w porównaniu do działania formy azotanowej.

Jedną z przyczyn jest to, że jon NH4+ jednostronnie ogranicza pobieranie kationów magnezu, wapnia i potasu. Tym samym w tych samych warunkach termiczno- -wodnych następuje spowolnienie tempa krzewienia zbóż czy też szybkości wzrostu rozety rzepaku. Natomiast rozwój, czyli pojawienie się kolejnej fazy, zależy od sumy ciepła, na co rolnik nie ma absolutnie wpływu.

W tym miejscu trzeba przypomnieć rolnikom kilka faktów. Po pierwsze, wiosną w glebach uprawnych pod oziminami dominuje forma azotanowa. Po drugie, to właśnie ta forma azotu decyduje o szybkości wzrostu liści, a o to chodzi w pierwszym zabiegu. Cele nawożenia w obu grupach roślin ozimych w znacznej części się różnią. Rzepak osiąga stan rozety na przełomie marca i kwietnia, najpóźniej pod koniec I dekady. W tym okresie wegetacji rzepaku średnia dekadowa temperatura powietrza, przykładowo w centralnej Wielkopolsce, nie przekracza 7oC.

Zatem stosując mocznik pod rzepak w III dekadzie lutego, można w standardowych warunkach klimatycznych Wielkopolski oczekiwać dominacji formy azotanowej dopiero w II dekadzie kwietnia. Tylko z tej przyczyny bardziej efektywnym źródłem azotu jest saletra amonowa. Zboża ozime wykazują w momencie tzw. wiosennego ruszenia wegetacji bardzo zróżnicowany stan zaawansowania rozwoju. Tym samym dobór formy azotu wymaga dostosowania formy azotu w nawozie do stanu roślin i łanu.

Stan łanu i roślin - rzepak

Stan łanu jest bardzo ważnym kryterium wyboru terminu zastosowania nawozu azotowego, ustalenia wielkości pierwszej dawki azotu i dopiero w trzeciej kolejności dokonania doboru nawozu. W rzepaku ozimym istotą zabiegów wiosennych jest maksymalizacja szybkości wzrostu rośliny, tak aby w I dekadzie kwietnia wytworzyła dużą rozetę. Jej wielkość jest pierwszym, bardzo ważnym prognostykiem przyszłego plonu.

Widoczne na fot. 1 i 2 rośliny rzepaku wegetują, pomimo że temperatura powietrza oscyluje wokół 0oC. Rośliny na fot. 1 cechuje duży wigor wzrostu, a ciemnozielone zabarwienie starszych liści wskazuje na stan dobrego zaopatrzenia młodej rozety w azot.

W tym przypadku azot z I dawki azotu, zastosowany natychmiast po ustąpieniu śniegu, będzie intensywnie pobierany przez roślinę.

W drugim przypadku, przedstawionym na fot. 2, młoda rozeta rośnie kosztem starszych liści, co wskazuje na znaczny niedobór azotu lub zbyt mały potencjał rośliny do pobierania składnika z gleby. Fioletowe zabarwienie roślin potwierdza drugie spostrzeżenie. O ile w pierwszym przypadku wystarczyło zastosować saletrę amonową, a jeszcze lepiej saletrosiarczan amonu, tak w drugim wachlarz niezbędnych składników trzeba rozszerzyć o fosfor, potas i magnez. Przyjmując z przykładu 1, dawkę azotu w wielkości 108 kg N ha-1, należałoby część składnika zastosować w formie nitrofoski, zawierającej P i K, a pozostałą w formie saletry amonowej. Efektywne pobieranie azotu w postaci azotanów, a jest to forma zapewniająca szybki wzrost rozety, wymaga zastosowania nawozu zawierającego magnez, przykładowo kizerytu.

Dopiero tak skomponowana I dawka wiosennych zabiegów nawozowych gwarantuje dobre tempo wzrostu rozety liściowej, a jest to warunek konieczny dla uzyskania dużego plonu nasion.

Stan łanu i roślin - zboża wczesne

Rozważania nad doborem nawozu azotowego trzeba rozpocząć od stanu rozwoju roślin w momencie wiosennego ruszenia wegetacji. Jęczmień ozimy i żyto, krzewiące się intensywnie jesienią, osiągają na przełomie marca i kwietnia stan pełni rozkrzewienia, a w kwietniu przechodzą fazę strzelania w źdźbło. W doborze nawozu istotną rolę odgrywa stan łanu. W łanach żyta i jęczmienia, które uprawia się na glebach lekkich, o małej naturalnej zasobności w fosfor, potas i magnez, kluczem efektywnego działania azotu jest poziom dostępności tych właśnie składników. W wysokoplonujących łanach, stosując saletrę amonową czy nawozy pochodne, wskazane byłoby zastosowanie startowej dawki nitrofoski.

W stanowiskach zasobnych w fosfor i potas pierwsza dawka azotu winna być połączona z jednoczesnym zastosowaniem siarki, w formie saletrosiarczanu amonu lub alternatywnie doglebowo kizerytu przed ruszeniem wegetacji lub siarczanu magnezu dolistnie w trakcie wegetacji. Podana pula składników ma do spełnienia istotne zadanie, sprowadzające się do ograniczenia stopnia redukcji źdźbeł wegetatywnych, zachodzącej intensywnie w fazie strzelania w źdźbło. Wprowadzenie do gleby łatwo dostępnego fosforu (nitrofoski) i magnezu pobudza system korzeniowy do wzrostu.

W rezultacie źdźbła wegetatywne ukorzeniają się lepiej, a jest to warunkiem uzyskania większej obsady kłosów. W bardzo dobrych łanach, o dużym potencjale plonowania, pod warunkiem wczesnego ruszenia wegetacji, można zastosować RSM.

Pszenica konsumpcyjna - stan łanu

Gospodarka azotem w łanach pszenicy konsumpcyjnej wymaga szczególnej uwagi producentów. Analogicznie do poprzednio omawianych roślin, podstawą do aplikacji I dawki jest ilość azotu mineralnego w glebie.

Zadaniem pierwszej dawki nawozu jest uzupełnienie zasobów brutto azotu (równanie 3) w ilości zapewniającej prawidłowy wzrost roślin aż do stadium 2. kolanka. Sumaryczna ilość azotu mineralnego w glebie (nawóz + składnik zawarty w glebie) winna kształtować się na takim poziomie, aby w okresie krzewienia - pierwsze kolanko, koncentracja azotu w roślinie osiągnęła poziom 4,5-5,5 proc. suchej masy. Tylko tak duża koncentracja azotu w tych stadiach rozwojowych pszenicy gwarantuje wykształcenie przez rośliny optymalnej liczby źdźbeł, zdolnych do przekształcenia się w kłosy. W tym miejscu należy postawić pytanie o postępowanie w warunkach zmiennego stanu łanów pszenicy w gospodarstwie, od słabego do bardzo dobrego. Stan słaby cechuje łan, w którym rośliny nie są rozkrzewione lub rozkrzewienie jest bardzo słabe. Należy mieć na uwadze to, że w równomiernie wykształconym łanie pszenicy w fazie dojrzałości pełnej współczynnik krzewienia produkcyjnego (liczba kłosów na 1 roślinę) waha się od 1,5 do 2,0. Wysiewając zatem ziarno w ilości 300 sztuk m2, liczba kłosów będzie się wahała od 400 do 540 m2 (uwzględniono wschody na poziomie 90 proc.). Plon ziarna (P) wyliczony z równania: P = 10 LK LZK MTZ gdzie: LK - liczba kłosów, szt. m2, zakresy jak wyżej, LZK - liczba ziarniaków w kłosie, sztuki; przyjęto 30, MTZ - masa 1000 ziarniaków, kg; przyjęto 0,045 kg, 10 - współczynnik przeliczeniowy plonu ziarna z 1 m2 na kg z ha.

Plon ziarna, przyjmując powyższe kryteria, będzie się wahał w zakresie od 5 400 do 7 290 kg ha-1. Korektę pierwszej dawki azotu, czyli jej wzrost, należy dokonać tylko wówczas, gdy stan łanu jest słaby, a rośliny znajdują się w stadium początku krzewienia lub są rzadkie (fot. 3 i 4).

Dobór nawozu azotowego jest wtórny do dawki, lecz może być czynnikiem korygującym stan łanu. W pierwszym przypadku czynnikiem krytycznym jest przebieg pogody w okresie od wiosennego ruszenia wegetacji do początku strzelania w źdźbło (BBCH 31). W sytuacji wczesnego ruszenia wegetacji nie ma potrzeby zwiększania dawki azotu, lecz dla uzyskania założonej obsady niezbędne stają się działania pobudzające rośliny do krzewienia. W takiej sytuacji system nawożenia opiera się na saletrze amonowej, wspomaganej przez dodatek siarki, którą można zastosować w formie saletrosiarczanie amonu czy też oddzielnie w kizerycie. W tym drugim przypadku do gleby wprowadzany magnez, który odgrywa ważną rolę w korzenieniu się rośliny. W stanowiskach zasobnych dodatkowe nawożenie tymi składnikami jest zbędne, aczkolwiek zastosowanie nitrofoski przyspieszy tempo krzewienia. W stanowiskach ubogich w fosfor i potas stosowanie tego typu nawozu jest koniecznością. Natomiast opóźnienie wegetacji (2013), nawet przy szybkim wzroście temperatur powietrza wymaga działań, sprowadzających się do dostarczenia roślinom wszystkich ww. składników, najlepiej dolistnie.

W łanach bardzo dobrze, lecz nie nadmiernie rozwiniętych, a więc o dużym potencjale produkcyjnym, dobór nawozu jest wtórny (fot. 5). Redukcja dawki azotu, aby nie pobudzać roślin do nadmiernego krzewienia, jest konieczna tylko w stanowiskach o małym potencjale produkcyjnym, a zbyt dużym rozkrzewieniu. W tej sytuacji rolnik może stosować RSM czy też mocznik. Wytworzenie większej liczby źdźbeł, a z nich kłosów, wymaga w stanowiskach dobrych zabiegów wspomagających dynamikę pobierania składników.

Działania te obejmują pogłówne zastosowanie części azotu w formie nitrofoski (P, K), a także pogłównie kizerytu.

Zboża paszowe - późne

Ta grupa zbóż obejmuje pszenżyto i pszenicę paszową. Głównym celem produkcji jest duży plon energii. O wielkości plonu decyduje liczba kłosów oraz masa 1000 ziarniaków. Taki łan winien być wyrównany, a wartość pierwszej cechy ustala się zasadniczo poprzez ilość wysiewu.

Wzrost liczby kłosów pośrednio prowadzi do redukcji liczby ziarniaków w kłosie, co jest warunkiem uzyskania grubego ziarna, bogatego w energię. W tej grupie zbóż I dawka azotu jest większa, niż w pszenicy konsumpcyjnej. Winna być tak ustalona, aby pokryć potrzeby łanu do pełni strzelania w źdźbło (BBCH 37). Postawione cele zapewnia stosowanie nawozów azotowych o mniejszej szybkości uwalniania azotu niż saletra amonowa, w tym wolnodziałające typu RSM i mocznik. Tylko w łanach rzadkich, przykładowo z powodu wymarznięcia, wskazanym jest stosowanie saletry amonowej. Niezależnie od rodzaju nawozu azotowego rośliny muszą wytworzyć silne źdźbła, gdyż jest to warunek efektywnego pobierania składników mało-ruchliwych, takich jak fosfor i potas, a tym samym efektywnej gospodarki azotem.

W stanowiskach na glebach słabych, na których często uprawia się pszenżyto, koniecznym staje się startowa dawka fosforu i potasu w formie nitrofoski i magnezu w formie kizerytu.

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (93)

  • rolnik30 2014-02-27 18:44:57
    MAM DO SPZEDANIA WAPNO GRANULOWANE NA POLE TEL605 080 362
  • sa 2014-02-04 15:41:18
    ja wyssialem polifoske pogłównie bo jesienią jakoś nie było czasu i może checi
  • Rolnik teoretyk 2014-02-03 19:14:19
    odnośnie tego mocznika to masz rację zwiększy się w glebie ilość przyswalajnego azotu co będze miało wpływ na plon a poza tym będzie on równomiernie rozłożony w glebie i korzenie roślin nie będą tracic energii na poszukiwanie co przedłoży się na wzrost plonowania
  • Rolnik 2014-02-03 14:52:39
    A to dlaczego ?
  • rolnik 2014-02-03 14:45:10
    Strzel se w łeb
  • rolnik 2014-02-03 14:37:16
    chyba już czas wysiać mocznik gleba i tak go zaabsorbuje a azot będzie dostępny w chwili ruszenia wegetacji czyli strzał w dziesiąteę
  • walo 2014-02-03 11:46:41
    mocznik po 100 kg wysialem następne 100 kg pod koniec marca
  • sd 2014-02-03 10:15:07
    a kto ci zabrania pierwsze słyszę u mnie sniegu nie na więc idę się szykować i jutro do roboty/otwieram nowy sezon/
  • z. 2014-02-03 10:04:32
    .....pewnie jutro ......helikopterem......u mnie śnieg po pachy.......ale z dachu kapie.....
    Zgodnie z :) WYMAGANIAMI UNII nie mogę :) na śnieg.
  • sd 2014-02-03 09:34:26
    czy już siejecie azotowe na oziminy
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.198.205.153
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!