PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Potas i fosfor pod rośliny jare

Autor: Wojciech Konieczny

Dodano: 22-10-2017 06:32

Tagi:

Wielu rolników ma trudności z ułożeniem planu nawożenia roślin jarych fosforem i potasem. Poza ustaleniem właściwej dawki nawozów ważny jest termin ich stosowania.



Łatwiejszy jest wybór terminu zastosowania nawozów fosforowych i potasowych w uprawie roślin ozimych. Racjonalny termin ich wysiewu przypada na okres od zbioru rośliny przedplonowej do orki przedsiewnej. Wysiew tych nawozów także po orce, przed uprawą przedsiewną, nie jest błędem agrotechnicznym. Należy jednak pamiętać, aby dobrze je wymieszać z glebą co najmniej do głębokości 10 cm. Dotyczy to szczególnie nawozów fosforowych, które bardzo słabo przemieszczają się w profilu glebowym.

Azot pod rośliny jare wprowadzamy do gleby wiosną. Jesień to natomiast tradycyjny termin uzupełniania zasobów gleby w fosfor i na części gleb także w potas. Aby prawidłowo ustalić wielkość nawożenia tymi pierwiastkami, trzeba znać ich zawartość w glebie, jej kwasowość, a także potrzeby pokarmowe uprawianych roślin, aby uzyskać zakładaną wysokość plonu.

POTAS

Wśród niezbędnych składników mineralnych szczególną rolę odgrywa potas. Znaczenie zasobności gleby w potas jest szczególnie widoczne w warunkach stosowania mniejszych dawek azotu. Jego obfitość sprawia, że u roślin wzrasta wykorzystanie azotu z nawozów, jak również efektywność przetwarzania tego pierwiastka w plon użytkowy.

Fizjologiczne działanie potasu jest wielokierunkowe. W wielu reakcjach biochemicznych jest on aktywatorem enzymów, w tym między innymi syntetazy skrobiowej, transferaz czy dehydrogenaz. Kationy potasu decydują nie tylko o ilości aktywowanych enzymów, lecz także o szybkości zachodzących reakcji. To niejedyna funkcja tego pierwiastka. Uczestniczy on także w przemianach energetycznych na poziomie komórkowym, regulując transport elektronów w czasie fotosyntezy. Tym samym kontroluje ilość i szybkość powstawania asymilatów. Oznacza to, że wpływa nie tylko na końcowy plon, lecz kształtuje masę roślin. Warto także pamiętać o roli potasu w syntezie związków tworzących tkanki mechaniczne, które nadają roślinom sztywny pokrój. Bardzo ważną funkcją tego pierwiastka jest udział w procesach osmotycznych. Odpowiada on za pracę aparatów szparkowych. W ten sposób jony K+ regulują uwodnienie tkanek roślinnych. Żaden inny pierwiastek nie kontroluje gospodarki wodnej roślin w takim stopniu, jak potas i w tej roli nie może być on zastąpiony przez żaden inny pierwiastek. W regionach z okresowymi niedoborami wody znaczenie nawożenia potasem staje się zatem bardzo ważnym narzędziem w dążeniu do racjonalnej gospodarki wodą na plantacji. Nie jest dziełem przypadku, że objawy niedoboru potasu charakteryzujące się zwiędniętym pokrojem rośliny uprawnej (zwłaszcza w początkowych stadiach rozwojowych) są mylone ze skutkami suszy glebowej. Zasobność roślin w potas wzmaga reakcję obronną roślin na czynniki stresu biotycznego, czyli wywołanego przez inne żywe organizmy - grzyby, bakterie, wirusy. W roślinach dobrze odżywionych potasem występuje mniej prostych związków azotu, które stanowią pożywkę dla grzybów. Jednym z mechanizmów obronnych rośliny przed wnikaniem patogenów przez uszkodzone tkanki roślinne jest tworzenie warstwy korka wokół ran, którego powstawanie kontrolowane jest także przez potas. Rola potasu polega też na aktywowaniu enzymów odpowiedzialnych za syntezę węglanów strukturalnych i lignin, stanowiących naturalną barierę dla patogenów. Jony K+ zwiększają aktywność β-glukozydazy odpowiedzialnej za syntezę związków fenolowych, które z kolei są toksyczne dla grzybów, bakterii i wirusów. Wykazano, że niska zawartość potasu w roślinach może zwielokrotnić populację mszyc żerujących na danej plantacji. Obfite zaopatrzenie roślin w potas wpływa także na poprawę jakości plonu. W nasionach wzrasta zawartość białka (w tym glutenu), cukru w korzeniach buraków, a w wypadku ziemniaka podnosi się wartość kulinarna bulw.

Ponad 40 proc. użytków rolnych charakteryzuje się niską lub bardzo niską zawartością potasu. Najwięcej (ponad 50 proc.) występuje w województwach: mazowieckim, łódzkim, świętokrzyskim, śląskim i małopolskim. Powyżej 40 proc. w województwach wielkopolskim, lubelskim i podkarpackim. Aktualnie średnia dawka potasu wynosi ok. 30 kg K2O/ha. Jest to znacznie poniżej potrzeb pokarmowych roślin uprawnych. Stąd niedobór potasu jest obecnie jednym z najpoważniejszych czynników ograniczających produkcyjność gleb.

Przedsiewnie podawany potas musi zabezpieczyć rośliny na cały okres ich wegetacji. Dlatego dawka nawozu powinna uwzględniać pobranie składnika przez cały okres wegetacji aż do sformowania plonu zbieranego z pola. Całkowite pobranie potasu i równoważną wielkość dawki nawozów oblicza się na podstawie prognozowanego plonu rośliny uprawnej. Mnożąc przewidywany plon (produktu głównego) wyrażony w tonach z 1 ha przez pobranie potasu na 1 t plonu głównego z odpowiednią ilością plonu ubocznego, otrzymujemy wartość odpowiadającą pobraniu składnika z powierzchni 1 ha. Na przykład kukurydza plonująca na poziomie 10 t ziarna pobiera ok. 280 kg K2O. Całkowite pobranie z prognozowanym plonem można traktować jako dawkę nawozów potasowych na glebach o średniej zawartości potasu. W takich warunkach nawożenie odpowiadające pobraniu składnika przez rośliny równoważy bilans potasu w glebie, dzięki czemu podtrzymujemy istniejący poziom zasobności gleby. W warunkach gleb ubogich w potas wskazane jest bardziej intensywne nawożenie, które stopniowo zwiększać będzie zasobność gleby aż do poziomu średniego (optymalnego). Zaleca się, aby dawki nawozów potasowych na glebach o niskiej zawartości składnika były o 25 proc. większe niż prognozowane pobranie z plonem. Na glebach o bardzo niskiej zawartości K2O wskazane byłoby zwiększenie dawek nawozów nawet o 50 proc. w stosunku do pobrania. Rozważane sytuacje zakładają, że cały plon (produkt główny i uboczny) jest zbierany z pola. Gdy produkt uboczny (słoma) pozostaje na polu, zawartą w nim ilość potasu należy odliczyć od planowanej dawki nawozów potasowych pod roślinę następczą. Na glebach o niskiej lub bardzo niskiej zawartości składnika w pozostawionych produktach ubocznych można potraktować jako nadwyżkę bilansową na poprawę zasobności gleby, wówczas nie musimy zwiększać dawek nawozów mineralnych ponad wyliczone pobranie z plonem. Dawki nawozów potasowych należy odpowiednio zmniejszyć tam, gdzie stosowane jest nawożenie organiczne lub naturalne.

Należy też rozważyć termin wprowadzenia tego pierwiastka do gleby, gdyż decyduje to o efektywności nawożenia. Gleby ubogie w próchnicę odznaczają się niską zdolnością do zatrzymywania potasu w kompleksie sorpcyjnym. Jesienne zastosowanie go obarczone jest ryzykiem wpłukania w głąb profilu glebowego w wypadku wystąpienia dużych opadów wody. Zatem na glebach lekkich i bardzo lekkich bezpieczniej jest zastosować potas wiosną. Natomiast na glebach zwięzłych można to zrobić jesienią.

Podstawowym i najtańszym źródłem tego składnika jest chlorek potasu zawierający 60 proc. K2O, znany na rynku jako sól potasowa. Należy zwrócić uwagę, że pomimo iż w nawozie tym potas występuje w postaci chlorku (KCl), stężenie składnika wyrażane jest w formie tlenkowej. Dzięki temu można łatwo przeliczyć dawki składnika wyrażone w formie tlenkowej na dawki nawozu. Sól potasową można mieszać z superfosfatem i fosforanem amonu, co umożliwia jednoczesny wysiew tych nawozów.

FOSFOR

Obok azotu należy on do pierwiastków o najbardziej skomplikowanym chemizmie w glebie. Aniony fosforanowe bardzo słabo przemieszczają się w profilu glebowym, co oznacza, że nawozy fosforowe pozostawione na powierzchni gleby nie wnikają do głębszych warstw gleby. Fosforany są w glebie mało ruchliwe także w układzie poziomym. Ich przemieszczanie się w kierunku korzeni roślin na drodze dyfuzji jest bardzo małe, przez co wysycenie gleby fosforem musi być jednocześnie wysokie, jak i równomierne.

Rośliny pobierają fosfor prawie wyłącznie w postaci jonów kwasu ortofosforowego, czyli w postaci utlenionej. Przyswajalność tego pierwiastka zmienia się wraz z odczynem gleby. Największa jest przy pH 6,5-7,2. W glebach kwaśnych (pH poniżej 5,6) fosforany tworzą z kationami glinu, żelaza i manganu nierozpuszczalne związki. W środowisku zasadowym (pH powyżej 7,2) powstają trudno rozpuszczalne fosforany wapniowe.

Dostępność fosforu w glebie jest też pochodną jej temperatury. Zarówno stężenie fosforu w roztworze glebowym (dostępność), jak i potencjał do uwalniania tego składnika z fazy stałej są wyraźnie mniejsze przy temperaturze poniżej 12oC.

Rola fosforu ujawnia się praktycznie na każdym etapie rozwoju rośliny i wynika zarówno z funkcji budulcowych (obecność w ścianie komórkowej i błonach cytoplazmatycznych), jak i metabolicznych. Pierwiastek ten jest obecny w kwasach DNA i RNA, a więc odpowiada za przekazywanie informacji genetycznej i syntezę białek. Jest głównym składnikiem związków energetycznych, znanych jako ATP i NADPH, jak również aktywatorem licznych enzymów w procesach fotosyntezy, przetwarzaniu węglowodanów, syntezy tłuszczy. Fosfor niezbędny jest do powstania związków zapasowych, np. fityny w nasionach, czy fosfolipidów, np. lecytyny.

 

Artykuł ukazał się w październikowym wydaniu miesięcznika "Farmer"

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (2)

  • rolnik6666 2017-10-23 08:53:18
    trzeba najpierw wiedzieć co sie będzie nawiosne siało i ile
  • Młody rolnik 2017-10-22 08:30:03
    Dobry artykuł :)
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.224.2.123
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!