Objawy niedoborów podstawowych makro- i mikroelementów są znane producentom zbóż. Zdarza się jednak, że rośliny sygnalizują niedobór danego składnika, mimo że został on dostarczony w zalecanej dawce i terminie. W takim przypadku należy szukać przyczyny jego niedostępności dla roślin.

Jednym z najważniejszych czynników regulujących dostępność zawartych w glebie składników pokarmowych jest odczyn roztworu glebowego. Makroelementy są najlepiej przyswajane przy odczynie zbliżonym do obojętnego. Przy pH niższym niż 5,0 ich dostępność gwałtownie spada. Kwaśne środowisko sprzyja natomiast dostępności mikroelementów.

Pobieranie żelaza, manganu, boru, cynku i miedzi jest mniej komfortowe przy pH powyżej 6,5 niż w granicach 4,5- 6,0. Wyjątkiem jest molibden, którego dostępność, podobnie jak w przypadku makroelementów, jest słabsza przy kwaśnym odczynie.

- Dostępność wszystkich składników pokarmowych jest najlepsza w odczynie lekko kwaśnym. Uprawiając rośliny, które potrafią sobie poradzić w odczynie kwaśnym i lekko kwaśnym, np. żyto lub ziemniaki, powinniśmy starać się utrzymać pH na poziomie 5,5. Natomiast w przypadku roślin, które lubią odczyn obojętny, jak kukurydza czy jęczmień, powinniśmy utrzymywać pH około 6,5. Wtedy jest najlepsze wykorzystanie składników pokarmowych - tłumaczy dr Sławomir Krzebietke z UWM w Olsztynie. - Jeżeli mamy gleby bardzo kwaśne, produkowana przez nas żywność będzie kumulowała większe ilości metali ciężkich. Z makroelementów na niskie pH najbardziej wrażliwy jest fosfor.

W praktyce już przy pH równym 5,2 składnik ten staje się niedostępny dla roślin, mimo że jest w glebie. Następuje jego uwstecznianie: tworzą się fosforany żelaza, fosforany glinu - opisuje.

Mimo że gleby bardzo kwaśne i kwaśne przekraczają 50 proc. powierzchni użytków rolnych w Polsce, zużycie nawozów wapniowych systematycznie maleje. Od momentu wejścia do Unii Europejskiej, kiedy zniesiono dofinansowanie do wapnowania, zużycie nawozów wapniowych zmniejszyło się o połowę. Obecnie kształtuje się na poziomie 35 kg CaO na hektar rocznie.

Potrzeby wapnowania są różne dla poszczególnych kategorii agronomicznych gleb. Na glebach ciężkich wapnowanie jest wskazane już przy pH = 6,5; natomiast na glebach bardzo lekkich dopiero poniżej pH = 5,0.