Azot występuje w glebie zarówno w formie organicznej, jak i mineralnej, przy czym zdecydowanie dominują połączenia organiczne, bezpośrednio niedostępne dla roślin. Jedynie niewielka jego część jest w postaci mineralnej, którą to rośliny mogą swobodnie pobierać. Są to głównie jony NH4+ oraz NO3-. Przy czym te pierwsze zazwyczaj zatrzymywane są okresowo przez kompleks sorpcyjny, a te drugie występują prawie w całości w roztworze glebowym.

Składnik ten w glebie ulega ciągłym przemianom. Mineralne związki azotowe przechodzą w organiczne i odwrotnie. O przemianach tych decydują głównie procesy mineralizacji i immobilizacji.

Zawartość azotu jest zatem bardzo zmienna i niestabilna. Z tego też powodu mało uzasadnione jest pobieranie prób glebowych w celu określenia zawartości tego składnika w glebie w dowolnym okresie wegetacji. Z tej również przyczyny w podstawowych badaniach glebowych, w skład których wchodzą oznaczone zawartości przyswajalnych form P, K, Mg oraz pH, nie uwzględnia się azotu. Nie znajdziemy też wyznaczonych ogólnych klas zasobności w ten składnik, takich, jakie są skonstruowane chociażby dla potasu czy fosforu.

Nie oznacza to jednak, że wyznaczenie zawartości azotu mineralnego w glebie nie wniesie nic do doradztwa nawozowego. Wręcz przeciwnie, test Nmin jest bardzo przydatny i co więcej - dość precyzyjny. Ważne tylko, aby go wykonać w ściśle określonym momencie, tzn. przed ruszeniem wegetacji roślin, zanim zastosujemy pierwsze zabiegi nawozowe.

WCZESNĄ WIOSNĄ

Zawartość azotu mineralnego w naszym klimacie wahać się może w szerokich granicach. Najmniejsze są zimą. To efekt zahamowania procesu mineralizacji. W okresie zimowym nie wnosimy także do gleby żadnych nawozów (także azotowych), nie ma więc dodatkowych źródeł tego składnika.

Zawartość azotu określona wczesną wiosną jest zawsze odzwierciedleniem warunków panujących w okresie jesieni i zimy. W przypadku, gdy okres ten jest dość ciepły, deszczowy z częstymi odwilżami, można się spodziewać, że zwłaszcza duża ilość azotanów zostanie wymyta w głąb profilu glebowego. Jak duża? Zależy to od typu gleby i jej składu granulometrycznego. W glebach lekkich straty są zawsze większe. Gdy zima jest mroźna, wypłukiwanie związków azotowych ma ograniczony charakter.