PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Wapń niezbędny dla rzepaku

Rzepak ozimy jest rośliną niezwykle wrażliwą na odczyn gleby. Nieuregulowane pH wpływa niekorzystnie na pobieranie makro-i mikroelementów, dlatego ważne jest, aby w odpowiednim terminie uregulować odczyn gleby.



Wapń jest jednym z ważniejszych makroelemetów pokarmowych rzepaku. Pełni rolę strukturalną i stanowi uniwersalny przekaźnik informacji. Przez rośliny pobierany jest w formie Ca2+ i przemieszczany ksylemem do części nadziemnych. W roślinie nie jest on przenoszony, dlatego też objawy niedoboru widoczne są na najmłodszych liściach oraz wierzchołkach.

Wapń pełni wiele ważnych funkcji fizjologicznych: odpowiada za stabilizację błon komórkowych, tworzenie w blaszce środkowej pektynianów wapnia, stanowiących barierę dla infekcji grzybowych, wysycanie ścian komórkowych - nadaje im sztywność i dużą odporność mechaniczną. Ponadto jest aktywatorem niektórych enzymów, np. fosfolipazy, amylazy, ATPazy. To niezbędny składnik biorący udział w podziałach komórkowych stożka wzrostu. To również łącznik informacji - przekazuje sygnały ze środowiska do wnętrza komórek przy połączeniu z białkiem (kalmoduliną).

Rzepak należy do grupy roślin o dużym zapotrzebowaniu na wapń. Silnie reaguje na zakwaszanie gleby, a optymalne dla niego jest pH 6,0-7,5.

Rzepak w związku z tym, że wytwarza bardzo dużą masę nadziemną, ma też znaczne potrzeby pokarmowe. Osiągnięcie wysokich plonów nasion o dobrej jakości jest możliwe tylko poprzez pełne zaspokojenie potrzeb pokarmowych, w tym wapnia. Rzepak potrzebuje 28-50 kg/ha wapnia w czystym składniku, zaś w formie tlenkowej 39-70 kg/ha. Brak tego pierwiastka powoduje zahamowanie wzrostu, wyleganie łanu, słabe kwitnienie i ograniczone zawiązywanie łuszczyn, co w konsekwencji powoduje spadek wielkości plonu.

ZAKWASZENIE GLEB

Poważnym problemem polskiego rolnictwa jest zakwaszanie gleb, które znacznie obniża efektywność nawożenia mineralnego oraz przyczynia się do ograniczenia wielkości i jakości plonu. Zakwaszenie gleb polega na zmianie w wysyceniu kompleksu sorpcyjnego gleb. W miejsce kationów zasadowych (Ca2+, Mg2+ K+ i Na+) do kompleksu sorpcyjnego wchodzą kationy o charakterze kwaśnym H+ i Al3+, których udział w bardzo kwaśnych glebach (pH < 4,5) może często przekraczać 50 proc. ich całkowitej pojemności sorpcyjnej. Najodpowiedniejszy do wzrostu, rozwoju i plonowania dla większości gatunków roślin uprawnych jest odczyn gleby lekko kwaśny do zasadowego (5,6-7 pH).

PRZYCZYNY ZAKWASZENIA

Na zakwaszenie gleb wpływają warunki naturalne oraz działalność człowieka. Czynnikami powodującymi to zjawisko jest klimat oraz rodzaj skały macierzystej - ok. 90 proc. gleb wytworzonych jest na kwaśnych skałach macierzystych naniesionych przez lodowiec. Kolejna przyczyna to duży udział gleb lekkich i bardzo lekkich, łatwo przemywalnych, w których dochodzi do wpłukiwania wapnia i magnezu do niższych warstw profilu glebowego.

Zakwaszanie to także efekt oddychania korzeni, wydzielających do gleby CO2, który w niskich temperaturach koncentruje się w glebie i wpływa na wzrost zakwaszania. W reakcji dwutlenku węgla i wody powstaje kwas węglowy rozkładający się na kationy wodoru (H+) i aniony kwasu węglowego (CO-3). Rośliny uprawne pobierając z gleby wapń i magnez na swoje potrzeby, także są przyczyną postępującego zakwaszenia Można przyjąć, że rocznie z powierzchni 1 ha warstwy ornej ubywa ok. 150-300 kg CaO i 50 kg MgO. Również działalność człowieka, tj. stosowanie nawozów (azotowych typu amonowego i nawozów potasowych typu chlorkowego), wpływa na zakwaszanie gleby.

ROLA WAPNIA W GLEBIE

Ponadto zakwaszenie odbija się na właściwościach fizycznych i fizykochemicznych gleby, ponieważ jony wapnia odgrywają ważną rolę w stabilizacji koloidów. Zmniejszona zawartość tego składnika w glebie sprzyja peptyzacji koloidów i utracie właściwości sklejających cząsteczki gleby. Pogorszenie struktury gruzełkowatej gleby niekorzystnie odbija się na stosunkach powietrzno-wodnych w glebie, doprowadzając do zmniejszenia zdolności utrzymywania wody w glebach lekkich lub niedoborów powietrza w glebach ciężkich. Wyłącznie w glebach o uregulowanym odczynie możliwy jest prawidłowy przebieg procesu humifikacji materii organicznej prowadzącej do powstania związków próchnicznych.

Wapnowanie gleb zmienia odczyn gleb, zwiększając dostępność fosforu (składnik niezbędny do budowy systemu korzeniowego), który zmienia się w formę jonów H2PO-4 pobieranych przez korzenie roślin. Ponadto wzrasta pobieranie magnezu przez rośliny oraz rośnie ilość dostępnego molibdenu. Oprócz tego zabieg ten wpływa na aktywność mikrobiologiczną w glebie, zwiększenie retencji wody z opadów jesienno-zimowych oraz usprawnia gospodarkę roślin uprawnych azotem; dobrze ukorzenione rośliny pobierają azot zawarty w głębszych warstwach profilu glebowego.

Brak wapnowania przez dłuży czas i stałe utrzymywanie kwaśnego odczynu mogą prowadzić do degradacji gleb oraz obniżenia produktywności i żyzności. Ponadto takie gleby nie tylko mają niskie pH, lecz także są słabo zasobne w przyswajalny potas, fosfor czy magnez.

JAKIE WAPNO POD RZEPAK?

Nawozy wykorzystywane do odkwaszania gleb produkowane są na bazie surowców mineralnych, ze złóż zawierających minerały wapnia (kalcyt CaCO3) lub wapnia i magnezu (dolomit CaCO, • MgCo3). Surowcem do produkcji tych nawozów mogą być również produkty uboczne w różnych gałęziach przemysłu. Nawozy wapniowe ulegają w glebie wielu przemianom (rozpuszczanie, dysocjacja i hydroliza). Powstające w tych procesach jony wapnia i inne reagują z kompleksem sorpcyjnym. O szybkości poszczególnych reakcji decydują skład chemiczny oraz stan fizyczny (stopień rozdrobnienia i krystalizacji).

Ze względu na skład chemiczny i grupy związków nawozy podzielone są na:

węglanowe (CaCO3 lub CaCO3 + MgCO3),

tlenkowe (CaO lub CaO + MgO),

mieszane - węglanowo-tlenkowe,

inne krzemianowe (CaSiO3 + MgSiO3)

wodorotlenkowe - Ca(OH)2 lub Mg (OH)2.

Najczęściej stosowanym nawozem w naszych warunkach jest węglan wapnia (CaCO3). Nawóz ten działa wolniej, ponieważ jego rozpuszczalność jest mniejsza, w związku z czym zalecany jest do stosowania na glebach mniej zasobnych w próchnicę (gleby lżejsze i piaszczyste). Rozkład tego związku w glebie jest wieloetapowy. Pod wpływem wody wysyconej CO2 w środowisku kwaśnym rozkłada się na wodorotlenek wapnia, dalej dysocjuje do jonów wapniowych oraz jonów wodorowęglanowych. Wyparty z kompleksu sorpcyjnego jon wodorowy reaguje z jonami wodorowęglanowymi, tworząc kwas węglanowy, który rozpada się na dwutlenek węgla i wodę.

Drugim powszechnie stosowanym nawozem wapniowym jest wapno tlenkowe CaO. Jony wapnia bardzo szybko powodują zobojętnienie jonów wodorowych występujących w roztworze glebowym, wypierając jony wodoru i glinu. Ta forma nawozu działa zdecydowanie szybciej i jest bardziej agresywna, ponieważ powstaje silnie żrący wodorotlenek wapnia. Dlatego należy pamiętać, żeby nie stosować tego rodzaju nawozu w krótkim czasie przed siewem oraz j ako nawozu pogłównego.

TERMIN I DAWKI NAWOZU

Najlepszym terminem do przeprowadzenia zabiegu wapnowania jest okres po żniwach, kiedy wapno trafia na ściernisko. Umożliwia to dobre wymieszanie nawozu z glebą przez późniejsze uprawki pożniwne. To również czas na pobranie próbek gleby w celu oceny zawartości składników mineralnych oraz zbadania odczynu gleby. W praktyce rolniczej zazwyczaj wapnowanie przeprowadza się pod rośliny bardzo wrażliwe na niskie pH, tj. rzepak ozimy, kukurydzę, burak cukrowy czy też pszenicę. Wielu rolników po przeprowadzeniu wapnowania nie zauważa od razu efektu. Odczyn gleby stabilizuje się przez ok. rok, zatem efektu przeprowadzonego zabiegu na danym polu należy spodziewać się po 2-3 latach. Dlatego też nawozy wapniowe powinno się stosować pod przedplon uprawianej rośliny.

Rozsiewanie nawozów wapniowych należy wykonywać na suchą glebę przy słonecznej pogodzie. To szczególnie ważne, gdy używamy wapna tlenkowego, ponieważ jest ono bardzo higroskopijne i przy wilgoci dochodzi do zbrylenia.

Najkorzystniejszym rozwiązaniem jest stosowanie dawek wapnia w oparciu o potrzeby wapnowania określone na podstawie pH gleby i kategorii agronomicznej, a następnie wyznaczenie dawki CaO/ha (tab. 1 i 2). W celu wyznaczenia dawki należy wykorzystać proste przeliczenie, uwzględniając dopuszczalną ilość CaO w postaci szybko działającego wapna w formie tlenkowej. Przykładowo: 1,7 CaOt/ ha/90 proc. (procent zawartości CaO w produkcie)/100, co daje 1,9 t/ha. W przypadku stosowania wapna węglanowego można stosować pełną wyznaczoną dawkę CaO, uwzględniając reaktywność danego produktu.

Zakwaszenie gleb jest procesem ciągłym, zatem jedynym rozwiązaniem jest przeprowadzenie zabiegu wapnowania gleb. Choć nadal jest to zabieg niedoceniany przez wielu rolników, to odgrywa kluczową rolę w pobieraniu składników pokarmowych. A wapń jest pierwiastkiem istotnym zarówno w glebie, jak i w roślinie. Dlatego warto przeprowadzić ten zabieg na swoich polach, tym bardziej, że ceny nawozów wapniowych nie są zbyt wysokie: wapno węglanowe to koszt 16-35 zł/t, węglanowo-magnezowe - 30-40 zł/t, a wapno kredowe - ok. 55 zł/t. Do cen nawozów należy doliczyć koszt transportu, który jest zróżnicowany i zależny od odległości gospodarstwa od kopalni. Cena wapnia tlenkowego (działającego najszybciej) mieści się w granicach ok. 160-215 zł/t. Najdroższym typem jest wapno w formie granul stosowane w celu utrzymania pH gleby, które kosztuje 300-500 zł/t.

Wybór odpowiedniego rodzaju nawozu wapniowego na pewno nie jest prosty, ponieważ na rynku mamy wiele różniących się między sobą nawozów. Większość rolników przy wyborze nawozu za kryterium stawia cenę, ale oprócz tego bardzo ważna jest również zawartość CaO oraz MgO. Zabieg wapnowania decyduje o uregulowaniu odczynu gleby, jak również wpływa na pobranie składników mineralnych i prawidłowe odżywienie roślin. Co w efekcie wpływa na wielkości i jakość plonu rzepaku.

Tekst pochodzi z wydania 7/2016 miesięcznika FARMER 

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

BRAK KOMENTARZY

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.162.165.158
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!