PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Wapń - warto wiedzieć, że...

Autor: Witold Szczepaniak

Dodano: 14-04-2017 07:01

Tagi:

W praktyce rolniczej wapń (Ca2+) postrzegany jest przede wszystkim jako główny składnik nawozów wapniowych, które, jak powszechnie wiadomo, służą do regulacji odczynu gleby. Tymczasem warto wiedzieć, że zalicza się on do grupy podstawowych składników pokarmowych wszystkich roślin.



Według kryterium zawartości w roślinie wapń należy do makroskładników drugoplanowych (tab. 1). Przy czym jego akumulacja w niektórych roślinach jest na tyle duża, że składnik ten pod względem zawartości zajmuje piąte miejsce po: węglu, tlenie, azocie i potasie. Pierwiastek ten stanowi szczególnie ważny składnik pokarmowy w uprawie roślin oleistych, motylkowych pastewnych i strączkowych (tab. 2). Zatem trzeba mieć na uwadze, że regulując odczyn gleby (stosując nawozy wapniowe), nie tylko korzystnie wpływamy na jej właściwości fizyczne, chemiczne i biologiczne, ale także wprowadzamy do gleby jeden z najważniejszych składników pokarmowych.

ZNACZENIE WAPNIA

Funkcje pełnione przez ten pierwiastek w roślinie można podzielić na trzy grupy: strukturalne, biochemiczne i fizjologiczne. Zatem składnik ten jest niezbędny do realizacji wielu procesów, między innymi:

  • stabilizacji komórek i błon cytoplazmatycznych -wchodzi w skład tkanek i organów; "skleja" komórki roślinne ze sobą (blaszka środkowa);
  • podziału komórek merystemów wierzchołkowych (proces wzrostu);
  • wzrostu elongacyjnego (wydłużeniowego) korzeni;
  • zawiązywania nasion (kiełkowanie pyłku i wzrostu łagiewki pyłkowej);
  • fotosyntezy;
Wapń jest niezbędny do realizacji wielu procesów, m.in. fotosyntezy
Wapń jest niezbędny do realizacji wielu procesów, m.in. fotosyntezy
  • ograniczania skutków stresu termicznego (synteza białek stresu termicznego);
  • akumulacji skrobi (metabolizm węglanowy);
  • aktywacji enzymów;
  • otwierania i zamykania aparatów szparkowych, przez co rośliny w niekorzystnych warunkach mogą ograniczać transpirację, co przekłada się na efektywne gospodarowanie wodą;
  • metabolizmu azotowego;
  • pobierania składników mineralnych przez korzenie;
  • tworzenia się i wzrostu brodawek korzeniowych u roślin motylkowatych;
  • hamowania aktywności patogenów atakujących korzenie i inne organy roślin (przykładowo dobre odżywienie wapniem ogranicza fuzaryjne więdnięcie pomidorów);
  • -dojrzewania owoców (spadek zawartości wapnia tuż przed dojrzewaniem w połączeniu z intensywną syntezą etylenu w owocach);
  • przekazywania sygnałów środowiskowych.

Zatem jak wynika z powyższych przykładów, rola, jaką pełni wapń w prawidłowym wzroście i rozwoju roślin, jest nie do przecenienia.

Trzeba wiedzieć, że w praktyce szkodliwy jest zarówno niedobór, jak i nadmiar wapnia (zbyt wysokie stężenie wapnia w komórkach może zahamować proces fotosyntezy, a co się z tym wiąże - wzrost roślin). Specyficzne objawy niedoborów wapnia na roślinach rosnących lub uprawianych w warunkach naturalnych obserwuje się raczej rzadko, co wynika z dostatecznej zawartości tego pierwiastka w środowisku wzrostu (pod względem udziału procentowego wapń jest czwartym metalem w skorupie ziemskiej - oczywiście, poszczególne typy gleb różnią się zawartością tego składnika; przykładowo: ubogie weń są piaszczyste utwory polodowcowe, które niestety dominują w naszym kraju). Obserwowane skutki niedożywienia wapniem często ujawniają się w sytuacji nie tyle niedoboru pierwiastka, ile działania czynników ograniczających dostateczne zaopatrzenie roślin w ten składnik. Do takich czynników między innymi można zaliczyć każdy proces ograniczający wzrost systemu korzeniowego, w tym przykładowo nadmierne zakwaszenie gleby (tab. 3). Zatem regulacja odczynu gleby jest czynnikiem nadrzędnym, który między innymi poprawia odżywienie roślin wapniem. Ważne są również: pojemność (wielkość) i wysycenie glebowego kompleksu sorpcyjnego (mówiąc obrazowo: "magazynu" kationów w glebie). Do podstawowych składników glebowego kompleksu sorpcyjnego zalicza się wapń i magnez. W idealnym wzorcu gleby dla roślin nietolerujących zakwaszenia co najmniej 70 proc. kompleksu wysyca Ca2+, a reszta to pozostałe kationy, w tym tak ważne, jak np. potas czy magnez. Odpowiednia ilość kationów zasadowych w glebie ma bardzo duże znaczenie dla prawidłowego wzrostu roślin uprawnych, gdyż reguluje i jednocześnie kontroluje zarówno zawartość, jak i aktywność toksycznego glinu (Al3+) lub/i wodoru (H+). Na podstawie wysycenia glebowego kompleksu sorpcyjnego wapniem można wyznaczyć cztery klasy wrażliwości roślin na zakwaszenie (tab. 4).

Wapń jest składnikiem, który bardzo słabo przemieszcza się ze starszych organów do młodszych. Stąd też pierwsze objawy niedoborów zawsze występują na najmłodszych organach rośliny. Jednocześnie warto wiedzieć, że każdy czynnik zakłócający dopływ wody do rośliny zakłóca również odżywienie roślin wapniem. Objawy niedoborów wapnia ujawniają się zatem w tkankach najbardziej wrażliwych na dopływ wody, czyli:

  • na młodych, szybko rosnących liściach roślin warzywnych jako brunatnienie (poparzenia) wierzchołków i krawędzi blaszki liściowej;
  • w otoczonych innymi tkankami merystemach wierzchołkowych (stożkach wzrostu) jako brunatnienie, np. głąba kapusty czy czernienie selera;
  • w szybko rosnących pędach jako więdnięcie fuzaryjne wywołane niedostatecznym wysyceniem komórek wapniem, który zatrzymywany jest przez starcze partie rośliny (przykładowo u rzepaku).

Inne fizjologiczne objawy, takie jak pękanie owoców pestkowych (czereśni, jabłek), są skutkiem niedostatecznego zaopatrzenia w wapń w następstwie gwałtownego dopływu wody, przykładowo po długim okresie suszy. Wzrost napięcia osmotycznego w komórkach (turgoru) przy jednoczesnym braku wapnia powoduje, że skórka jest słaba i owoc pęka. Przytoczone przykłady odnoszą się przede wszystkim do roślin warzywnych czy sadów, u których najłatwiej zauważyć wizualne symptomy niedoboru tego składnika. Niemniej jednak trzeba jeszcze raz podkreślić, że również u "klasycznych" roślin uprawnych należy w miarę możliwości zrobić wszystko, aby były one prawidłowo odżywione tym składnikiem.

PODSUMOWANIE

Jak wynika z przytoczonych informacji, wapń jest bardzo ważnym składnikiem pokarmowym. Jednak w praktyce rolniczej panuje przekonanie, że gleby mają na tyle wysoką zawartość tego pierwiastka, że dodatkowe nawożenie tym składnikiem poza wapnowaniem jest zbędne (teza ta nie dotyczy produkcji warzywnej i sadowniczej, w których to stosowanie wapnia jest jednym ze standardowych zabiegów). Zatem rodzi się pytanie, czy podstawowe rośliny uprawne wymagają "ekstranawożenia" wapniem, tym bardziej że w Polsce dominują gleby wytworzone z utworów pochodzenia polodowcowego, które na ogół są ubogie w kationy zasadowe (w tym w wapń)? Oczywiście udzielenie jednoznacznej odpowiedzi nie jest proste (w ostatnim okresie prowadzi się szereg badań dotyczących tego problemu, a uzyskiwane wyniki nie są jednoznaczne). Niezależnie od tego, czy nawożenie wapniem włączymy do palety zabiegów stosowanych w gospodarstwie, trzeba jeszcze raz podkreślić, że dobre odżywienie roślin tym składnikiem jest możliwe tylko w sytuacji, gdy stworzymy optymalne warunki do pobierania tego składnika z gleby, czyli trzeba zadbać zarówno o czynniki środowiskowe, jak i żywieniowe, do których między innymi zalicza się regulacja odczynu gleby.

Artykuł ukazał się w marcowym wydaniu miesięcznika "Farmer"

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (4)

  • arek 2017-04-19 10:39:15
    polcalc jest dobry, też polecam
  • Adam 2017-04-15 10:20:41
    koszt 400 zł tona i polcalc nie pyli
  • ufek 2017-04-14 20:28:01
    A kosztów na 1ha tez?
  • J 23 2017-04-14 12:14:11
    Ja stosuje wapno granulowane Polcalc i z działania jestem bardzo zadowolony.
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.158.194.80
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!