PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Wapnowanie gleb a nawożenie magnezem

Autor: Witold Szczepaniak

Dodano: 02-07-2017 09:52

Tagi:

Gleby silnie zakwaszone są najczęściej ubogie w magnez. Dlatego wskazane jest stosowanie na nich nawozów wapniowo-magnezowych.



System nawożenia roślin uprawnych magnezem generalnie opiera się na czterech podstawowych zasadach obejmujących:

  • rozpoznanie faz krytycznych i potrzeb pokarmowych uprawianych roślin;
  • oznaczenie odczynu i aktualnej zasobności gleby w przyswajalny magnez;
  • wybór optymalnego terminu aplikacji nawozu magnezowego (zawierającego magnez);
  • rozpoznanie źródeł i szybkości działania nawozów magnezowych (zawierających magnez).

 

ZASADY DOBORU NAWOZU MAGNEZOWEGO

W praktyce podstawowym zadaniem rolnika jest przygotowanie stanowiska w taki sposób, aby rośliny już od początku wegetacji nie wykazywały objawów niedoboru magnezu, gdyż stan ten rzutuje ujemnie właściwie na wszystkie procesy życiowe, w tym na gospodarkę azotem (główny składnik plonotwórczy), a w rezultacie na plon. Kontrolę zasobności gleby w magnez (tab. 1), jako podstawowego źródła tego składnika dla uprawianych roślin, należy prowadzić w kilku etapach, uwzględniając przy tym warunki i cel stosowania nawozu (rys.). Przy czym wyjściowym kryterium doboru nawozów magnezowych zawsze powinien być odczyn gleby. Zatem w praktyce dobór nawozów magnezowych winien wyglądać następująco:

gleby o nieuregulowanym odczynie:

- główny problem: toksyczność glinu,

- główny cel: neutralizacja toksyczności glinu,

- zabieg: wapnowanie,

- źródło magnezu: nawozy wapniowo- -magnezowe;

gleby o optymalnym odczynie, lecz ubogie w magnez:

- główny problem: niedostateczna zawartość magnezu przyswajalnego w glebie,

- główny cel: podniesienie zasobności gleby w przyswajalny magnez do poziomu optymalnego dla uprawianej rośliny,

- zabieg: nawożenie magnezem,

- źródło magnezu: nawozy magnezowe lub zawierające magnez poza nawozami wapniowo-magnezowymi.

Zatem postępowanie rolnika w zakresie nawożenia magnezem uzależnione jest od kwasowości gleby. Na glebach kwaśnych rolnik powinien zastosować nawozy wapniowo-magnezowe lub rozdzielić zabiegi wapnowania i nawożenia magnezem. W pierwszym przypadku przeprowadza się jednocześnie regulację odczynu i uzupełnia zasoby glebowe magnezu. Przy czym dawka magnezu wprowadzonego w nawozach wapniowo-magnezowych do gleby powinna znacząco przekraczać potrzeby pokarmowe roślin uprawianych w zmianowaniu. Wynika to z dwóch aspektów. Składnik ten nie tylko ma pokrywać potrzeby pokarmowe uprawianych roślin, lecz także jego część powinna być przeznaczona na podniesienie zasobności gleby w przyswajalne jego formy - przykładowo: aby podnieść zasobność gleby średniej w przyswajalny magnez o 1 mg Mg/100 g gleby w warstwie do głębokości 20 cm, należy zastosować 30 kg czystego składnika na hektar. Poza tym należy mieć na uwadze, że uwalnianie się magnezu z nawozów wapniowych (zwykle magnez zawarty w tych nawozach znajduje się w formie węglanowej) jest wolniejsze niż np. z nawozów magnezowo-siarczanowych (uwalnianie magnezu z tych nawozów może następować w przeciągu nawet kilku lat, a bywa, że proces ten może trwać znacznie dłużej). Przyjmuje się, że rozpuszczalność nawozów wapniowych (w tym nawozów wapniowo-magnezowych) zależy od dwóch czynników:

  • formy chemicznej;
  • stopnia rozdrobnienia (ważne w przypadku nawozów węglanowych).

Rozpuszczalność nawozów wapniowych w wodzie jest bardzo mała, a jednocześnie zróżnicowana w zależności od formy chemicznej i wieku złoża. Waha się od 1,6 g/l H2O dla wapna gaszonego po zaledwie 0,008 g/l dla dolomitu (tab. 2). Nawozy tlenkowe (CaO, MgO) zalicza się do nawozów rozpuszczalnych w wodzie, a nawozy węglanowe (CaCO3, MgCO3) do nawozów bardzo słabo w niej rozpuszczalnych. Stąd też efektywne działanie nawozów wapniowych wymaga odpowiedniej ilości opadów. Zatem może się zdarzyć, że nawet nawozy tlenkowe będą działały z opóźnieniem. Jednocześnie trzeba podkreślić, że głównym czynnikiem stymulującym rozpuszczanie węglanów w wodzie jest zawartość dwutlenku węgla (woda w połączeniu z dwutlenkiem węgla tworzy kwas węglowy), która im większa, tym w większym stopniu stymuluje rozpuszczanie nawozu.

Rozdrobnienie natomiast ma znaczenie w przypadku nawozów węglanowych. Przyjmuje się, że im nawóz bardziej zmielony, tym lepiej, gdyż szybciej zadziała. Dobry nawóz powinien zawierać jak największy udział ziaren o średnicy poniżej 1 mm, a najlepiej poniżej 0,3 mm, gdyż od tej części można oczekiwać działania w przewidywalnym czasie. Udowodniono, że ziarna nawozu wapniowego o wielkości powyżej 1 mm ujawniają swoje działanie (rozpuszczają się) po bardzo długim czasie. Zatem wskazane jest, aby ilość tej frakcji w stosowanych nawozach była możliwie jak najmniejsza.

MAGNEZ NIE TYLKO DOGLEBOWO

Stąd też w praktyce wskazane jest, aby nawozy wapniowo-magnezowe, podobnie zresztą jak nawozy wapniowe, stosować pod przedplon rośliny o największych wymaganiach w stosunku do odczynu. Poza tym pomimo odkwaszania gleby nawozami wapniowymi z magnezem nie należy rezygnować z dodatkowego nawożenia wymagających roślin szybciej działającymi nawozami, np. kizerytem, ponieważ - jak już wspomniano - rola magnezu jest zbyt ważna, aby ryzykować niedożywienie roślin tym składnikiem. Jednocześnie system doglebowego nawożenia wysoko plonujących roślin uprawnych magnezem wymaga wsparcia zabiegami aplikacji nalistnej nawozów magnezowych - wskazana jest co najmniej jednokrotna aplikacja nalistna tuż przed pojawieniem się fazy krytycznej rozwoju uprawianej rośliny (w praktyce w zależności od gatunku przeprowadza się 2-3-krotne dokarmianie tym składnikiem).

Warto również wiedzieć, że magnez w glebie wykazuje dużą dynamikę zmian koncentracji, co jest następstwem działania wielu czynników środowiska, takich jak klimat (temperatura, wilgotność), odczyn czy obecność innych konkurencyjnych kationów (K+, Na+, NH4+). Magnez rozpuszczony w roztworze glebowym i magnez znajdujący się w kompleksie sorpcyjnym stanowi potencjalne źródło tego pierwiastka dla roślin (suma tych form stanowi magnez przyswajalny). Rośliny, pobierając składnik z roztworu glebowego, uruchamiają procesy przemieszczania się magnezu z glebowego kompleksu sorpcyjnego, czyli frakcji wymiennej do frakcji rozpuszczalnej (roztworu glebowego). Natomiast w sytuacji, gdy rolnik zastosuje składnik w nawozie, po jego rozpuszczeniu w glebie część pozostaje w roztworze glebowym, a część jest magazynowana w kompleksie sorpcyjnym, co częściowo zapobiega jego szybkiemu przemyciu do głębszych warstw gleby.

WARUNKI OPTYMALNEGO POBIERANIA MAGNEZU

Zawartość magnezu w glebie jest między innymi uzależniona od klimatu, a także od skały macierzystej, tj. utworów, z których została wytworzona gleba, gdyż te dwa czynniki glebotwórcze decydują zarówno o szybkości procesu wietrzenia skały, jak i o składzie mineralogicznym gleby. W Polsce skałami macierzystymi gleb są najczęściej utwory pochodzenia polodowcowego o generalnie niskiej zawartości kationów zasadowych, w tym wapnia i magnezu. Przewaga utworów piaszczystych jako skały macierzystej gleb w Polsce (52,5 proc.) jest jednoznacznym wskaźnikiem ich niskiej naturalnej zasobności w te składniki. Od tej generalnej reguły odstają jedynie rędziny i czarnoziemy, przy czym stanowią one zaledwie ok. 3-4 proc. powierzchni kraju. Jednocześnie zawartość przyswajalnego magnezu w glebie jest nie tylko pochodną właściwości chemicznych skały macierzystej, lecz również jej powstawania. Niestety, w Polsce dominują warunki klimatyczne sprzyjające przewadze procesów przemywania nad procesami podsiąkania. W rezultacie ze skały naturalnie ubogiej w cząstki ilaste i przy przewadze procesów przemywania powstały gleby ubogie w kationy zasadowe (Ca2+, Mg2+). Ponadto trzeba wiedzieć, że gleby w wyniku przemywania podlegają procesom degradacji, czego wyrazem jest powszechnie notowany w Polsce spadek zawartości magnezu ogółem, zwłaszcza form przyswajalnych w górnych warstwach profilu glebowego. Wymywanie magnezu z gleb może wynosić nawet kilkadziesiąt kilogramów rocznie z hektara (oczywiście w latach wilgotnych) i jest tym większe, im gleba jest lżejsza i ma niższy odczyn. Stąd też w praktyce rolniczej przyjmuje się, że procesy prowadzące do zakwaszenia gleby jednocześnie wywołują znaczne straty jonów magnezu, a tym samym są odpowiedzialne za niedożywienie roślin uprawnych tym składnikiem. Dlatego w racjonalnej produkcji roślinnej, chcąc zapewnić dobre odżywienie roślin magnezem, w pierwszej kolejności trzeba uregulować odczyn gleby. Przyjmuje się, że w zależności od kategorii agronomicznej gleby warunki optymalnego pobierania magnezu przez rośliny uprawne mieszczą się w zakresie pH 5,5-7,2 (im cięższa gleba, tym wyższe pH w podanym zakresie). Poniżej pH 5,5 dostępność magnezu silnie ograniczona jest przez glin, żelazo i mangan (rozpuszczalność tych związków wzrasta wraz ze spadkiem pH). Powyżej pH 7,2 zachodzi natomiast wytrącanie magnezu w formy trudno rozpuszczalne, a przez to mniej dostępne dla roślin. Poza tym rozszerza się stosunek Ca:Mg w glebie, co prowadzi do silnego ograniczenia pobierania Mg. Warto wiedzieć, że w kompleksie sorpcyjnym gleby "idealnej" wapń powinien stanowić 65, a magnez 10 proc. sumy wymiennych kationów. Taki stosunek przy braku innych ograniczeń (przykładowo związanych z rozwojem systemu korzeniowego) zapewnia dobre warunki do pobierania tych składników przez rośliny.

Artykuł ukazał się w majowym wydaniu miesięcznika "Farmer"

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 34.228.41.66
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!