PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Wapnowanie gleb w gospodarstwach ekologicznych

Specyfika produkcji w gospodarstwach ekologicznych, tj. brak możliwości stosowania syntetycznych środków produkcji, w tym sztucznych nawozów mineralnych, sprawia, że na pierwszy plan wysuwa się regulacja odczynu gleby. To podstawowy warunek do uzyskania wysokich plonów o dobrej jakości.



Odczyn gleby decyduje o jej właściwościach fizycznych, chemicznych i biologicznych, czyli w sposób pośredni lub bezpośredni ma wpływ na wzrost i rozwój roślin. Procesy te przebiegają prawidłowo tylko wówczas, gdy gleba odznacza się pH uregulowanym w stosunku do ich wymagań (tab. 1). Zatem prowadząc produkcję ekologiczną, trzeba mieć świadomość, że przy szeregu ograniczeń, między innymi dotyczących stosowania nawozów, jak i ochrony, uprawa roślin w glebie o uregulowanym odczynie jest warunkiem podstawowym odpowiednio wysokiej ich jakości, atakże plonowania.

WŁAŚCIWOŚCI GLEBY ZALEŻĄ OD WYSYCENIA JEJ WAPNIEM

Jak już wspomniano, odczyn gleby ma wpływ na glebowe środowisko wzrostu roślin. Gleby o uregulowanym odczynie charakteryzują się odpowiednią strukturą. Wapń, który jest głównym składnikiem nawozów wapniowych, stanowi podstawowe lepiszcze agregatów glebowych. Stąd też na glebach wysyconych wapniem tworzy się struktura gruzełkowata, która warunkuje odpowiedni rozwój systemu korzeniowego uprawianych roślin (dobre stosunki wodno-powietrzne). Tym samym mają one do dyspozycji więcej wody i składników pokarmowych. Poza tym gleby te odznaczają się korzystnymi właściwościami chemicznymi, które między innymi mają wpływ na dostępność składników pokarmowych, a także - podobnie jak w przypadku właściwości fizycznych - na rozwój systemu korzeniowego uprawianych roślin. Trzeba wiedzieć, że składniki pokarmowe z gleby pobierane są przez korzenie roślin z roztworu glebowego, w którym są rozpuszczone. Rozpuszczalność składników pokarmowych w roztworze glebowym, a więc ich dostępność dla roślin, zależy w dużym stopniu od odczynu gleby i różni się dla poszczególnych składników. Przykładowo: optymalna dostępność większości podstawowych makroelementów mieści się w zakresie pH 6,0-7,0, natomiast dostępność mikroelementów wzrasta wraz ze spadkiem odczynu, z wyjątkiem molibdenu, dla którego występuje zależność odwrotna. Zatem podstawowe zadanie rolnika prowadzącego produkcję ekologiczną sprowadza się do utrzymywania takiego odczynu gleby, w którym wypadkowa dostępności makro-i mikroskładników jest w miarę optymalna. Przy czym w praktyce ze względu na większe zapotrzebowanie roślin większą wagę przykłada się do makroskładników.

GLIN - PIERWIASTEK ŚMIERCIONOŚNY DLA ROŚLIN

Utrzymywanie odpowiedniego pH gleby przeciwdziała uruchomieniu się toksycznego glinu, który ogranicza rozwój systemu korzeniowego (rośliny w mniejszym stopniu mogą pobierać wodę i składniki pokarmowe), a nawet może doprowadzić do śmierci rośliny. Warto wiedzieć, że glin jest jednym z podstawowych pierwiastków w skorupie ziemskiej. Przy czym aby był on toksyczny dla roślin, musi przejść do roztworu glebowego, gdzie dochodzi do bezpośredniego kontaktu korzenia rośliny z tym składnikiem. Z przeprowadzonych badań wynika, że rozkład związków glinu, a co się z tym wiąże - ich toksyczność dla roślin, zależy od pH gleby. Przyjmuje się, że każde obniżenie pH o jedną jednostkę wywołuje 1000-krotny wzrost koncentracji toksycznego glinu, czyli kationów Al3+. Jednakże zawartość kationów glinu w tej formie ujawnia się przy pH 5,8 (przy wyższym nie występuje), natomiast gwałtownie wzrasta poniżej pH 4,7. Trzeba wiedzieć, że rośliny uprawne charakteryzują się zróżnicowaną reakcją na zwiększone stężenie glinu w roztworze glebowym (tab. 2). Na obecność toksycznego glinu najsilniej reagują rośliny wrażliwe, czego klasycznym przykładem jest jęczmień. Natomiast na przeciwnym biegunie znajduje się przykładowo żyto, które jest bardzo tolerancyjne na działanie toksycznego glinu. Niemniej jednka przyjmuje się, że nawet rośliny tolerancyjne na kwaśny odczyn gleby (toksyczny glin) najlepiej uprawiać na glebach o pH powyżej 5,5, ponieważ taki odczyn gwarantuje ich lepsze właściwości fizyczne i dostępność składników pokarmowych, a także odpowiednią aktywność mikroorganizmów glebowych.

ŻYCIE BIOLOGICZNE GLEBY

Poszczególne grupy mikroorganizmów glebowych mają różne wymagania co do optymalnego pH, przy czym zdecydowana większość gatunków mikroflory najlepiej rozwija się w górnym zakresie odczynu lekko kwaśnego lub/i w odczynie obojętnym. Dlatego też nadmiar kwaśnych kationów w glebie prowadzi do zakłócenia szeregu procesów, co ma negatywny wpływ na odżywienie roślin, a w konsekwencji na ich plony. Analizując wpływ odczynu na życie biologiczne gleby, trzeba mieć świadomość, że w gospodarstwach ekologicznych nawozy, które dopuszcza się do stosowania, najczęściej zawierają składniki w formach bardzo słabo lub nierozpuszczalnych w wodzie (przykładowo mączki fosforytowe), a tym samym słabo lub niedostępnych dla roślin. Zatem aby rośliny mogły skorzystać z tych składników, muszą przejść one w formy dostępne i znaleźć się w roztworze glebowym, za co odpowiedzialne są między innymi odpowiednie mikroorganizmy glebowe, które generalnie do prawidłowego rozwoju, jak już wspomniano, wymagają odpowiedniego odczynu gleby.

Podkreślając znaczenie uregulowanego odczynu w produkcji ekologicznej, należy zaznaczyć, że jej celem nadrzędnym jest dobra jakość uzyskiwanych plonów. Tymczasem trzeba wiedzieć, że w środowisku kwaśnym wzrasta rozpuszczalność w glebie metali ciężkich, a tym samym możliwość ich pobrania, co może prowadzić do nadmiernej akumulacji tych składników w roślinach. Stąd też wysoką jakość produktów można otrzymać, uprawiając rośliny na glebach o odpowiednim pH.

Przytoczone informacje jednoznacznie wskazują na fakt, że nie da się prowadzić racjonalnej produkcji na glebach kwaśnych i to niezależnie, czy dotyczy to produkcji ekologicznej czy też innej. Stąd też po zbiorach w pierwszej kolejności należy rozpoznać potrzeby wapnowania posiadanych gleb, gdyż stosowanie nawozów wapniowych (oczywiście, w razie potrzeby) ma zawsze pierwszeństwo przed innymi zabiegami agrotechnicznymi.

W praktyce przyjmuje się, że wskaźnikiem potrzeb wapnowania jest pH gleby (tab. 3). Niemniej aby ustalić prawidłowe dawki wapna, stacje chemiczno-rolnicze (SCHR) w standardowym postępowaniu uwzględniają także jej kategorię agronomiczną (tab. 4, 5). Zgodnie z zaleceniami tej metody każda gleba charakteryzuje się optymalnym zakresem pH z rolniczego punktu widzenia, tzn. w zakresie tym dostępność wszystkich składników pokarmowych i wody, a także warunki wzrostu roślin są najkorzystniejsze. Wapnowanie powyżej tego zakresu jest zabiegiem zbędnym, a nawet szkodliwym. Z tej też przyczyny zawsze wapnuje się glebę, a nie roślinę. Następnie dopiero dokonuje się doboru roślin do poszczególnego rodzaju i odczynu gleby.

SPECYFICZNE ZALECENIA

W dostępnych opracowaniach dotyczących wapnowania gleb w gospodarstwach ekologicznych można spotkać trochę inne (niższe) zalecenia niż standardowe podane za SCHR w tabeli 5. Wynika to z tego, że jak już wspomniano - prowadząc produkcję ekologiczną nie ma możliwości "klasycznego" stosowania nawozów. Stąd też odczyn gleby musi zapewnić w miarę dobrą dostępność zarówno makro-, jak i mikroskładników. Zatem w przypadku gleb średnich i ciężkich zwykle nie doprowadza się do górnych wartości zalecanego zakresu pH. Jednocześnie przyjmuje się, że w praktyce jednorazowe dawki wapna w rolnictwie ekologicznym nie powinny przekraczać 2 t CaO/ha na glebach lekkich i 3 t CaO/ha na glebach średnich i ciężkich. Przy czym zgodnie z obowiązującym prawem dopuszcza się stosowanie tylko nawozów węglanowych, które jak wiadomo, odznaczają się zdecydowanie wolniejszym działaniem niż nawozy tlenkowe. Dlatego w produkcji ekologicznej bardzo ważne jest, aby nie dopuszczać do nadmiernego spadku odczynu, gdyż wymóg stosowania nawozów węglanowych sprawia, że regeneracja gleb wymaga odpowiednio długiego czasu (który jest zależny zarówno od jakości zastosowanych nawozów, jak i od warunków pogodowych). Stąd też w praktyce w produkcji ekologicznej zaleca się wapnowanie zachowawcze, tj. stabilizujące odpowiedni odczyn gleby.

 

Artykuł ukazał się w majowym numerze miesięcznika "Farmer"

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (4)

  • Adam 2016-08-23 20:11:28
    Jeżeli ktoś naprawdę produkuje a nie "udaje" to stać. Prawdziwych ekorolników troche jest...
  • galicjus 2016-08-21 16:14:32
    owies ekologiczny miałem ofertę 600-650 netto, zwykły 380-400 netto.
  • Rolnik 2016-08-21 01:34:47
    Jeżeli produkty ekologiczne są znacznie droższe od masowych to powinno☺
  • M4t3usz 2016-08-20 23:24:10
    A czy gospodarstwa ekologiczne stać na wapnowanie? Wątpię.
ZOBACZ WSZYSTKIE KOMENTARZE

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.162.128.159
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!