Co najmniej połowa polskich gleb ma odczyn bardzo kwaśny i kwaśny, co oznacza konieczność wapnowania. Bez tego zabiegu wątpliwa jest korzyść ze stosowania drogich nawozów mineralnych, gdyż są to niepotrzebnie wydane pieniądze. W miarę zakwaszania się gleby zmniejsza się ilość dostępnego fosforu. Roślinom trudniej jest także korzystać z potasu. Jednocześnie wzrasta zawartość toksycznego dla roślin glinu i manganu.

Korzyści wapnowania
Na glebach kwaśnych maleje aktywność drobnoustrojów decydujących o rozkładzie substancji organicznej i przemianach azotu. Dlatego rozkład resztek pożniwnych, słomy rzepaku, zbóż i kukurydzy na takich glebach jest spowolniony. Kwaśne gleby są mało przewiewne, co utrudnia rozwój korzeni roślin uprawnych.

Optymalny odczyn gleby jest różny dla poszczególnych gatunków roślin. Do roślin bardzo wrażliwych na kwaśny odczyn należą: buraki cukrowe i pastewne, esparceta, jęczmień, koniczyna, kukurydza, lucerna i soja. Jednak reakcja roślin na pH gleby zależy od rodzaju gleby. Rośliny uprawiane na glebach lekkich plonują zadowalająco nawet przy odczynie kwaśnym. Natomiast na glebach średnich i cięższych wymagają przynajmniej odczynu lekko kwaśnego, a nawet obojętnego.

Wapnowanie nie tylko zmienia odczyn gleby, ale także zwiększa dostępność fosforu, który przechodzi z formy niedostępnej w przyswajalną dla roślin. Podobnie zwiększa się pobranie magnezu przez rośliny oraz wzrasta ilość dostępnego molibdenu. Jednocześnie wapnowanie przeciwdziała nadmiernemu pobieraniu potasu przez rośliny.

Wapnowanie wpływa korzystnie na aktywność mikrobiologiczną w glebie. Na przykład lepiej rozwijają się bakterie wiążące wolny azot z powietrza. Dlatego zabieg ten korzystnie wpływa na gromadzenie azotu w glebie i lepsze jego pobieranie. Po wapnowaniu zwiększa się zawartość próchnicy. Wapń poprawia także stosunki wodno-powietrzne przez tworzenie struktury gruzełkowatej.

Pora wapnowania
Najlepszą porą do wapnowania jest okres pożniwny, gdyż wtedy wapno można dobrze wymieszać z glebą za pomocą kolejnych zabiegów uprawowych. Niekiedy jednak z różnych przyczyn nie da się tego zrobić po żniwach. W tym roku było tak z powodu ulewnych deszczów.

Wapnowanie nie powinno spowodować nagłej zmiany odczynu gleby, bo jest to niebezpieczne dla roślin. Może także spowodować unieruchomienie innych składników pokarmowych, np. fosforu. Dlatego należy ściśle przestrzegać dawek nawozów wapniowych zalecanych przez stacje chemiczno-rolnicze. W tym celu wapnowanie zawsze powinno być poprzedzone wykonaniem analizy gleby w stacji chemiczno-rolniczej.

Jeśli rolnik z powodu braku pieniędzy staje przed pytaniem: zwapnować większy areał mniejszymi dawkami wapna czy zastosować wyższe dawki (w ramach zaleceń), ale na mniejszej powierzchni, lepiej jest wybrać wariant pierwszy. Coraz częściej zaleca się, aby stosować mniejsze dawki wapna, ale częściej. W pierwszej kolejności chodzi o podniesienie pH gleby do optymalnej wielkości, a następnie o jego utrzymanie.

Wapnowanie należy wykonywać podczas suchej i bezwietrznej pogody. Wapno musi być równomiernie rozsiane po polu i dokładnie wymieszane z glebą za pomocą kultywatorowania lub pługa. Od równomiernego wymieszania w dużym stopniu zależy równomierne odkwaszenie gleby. Nierównomierny wysiew nawozów wapniowych może spowodować w niektórych miejscach nadmierny wzrost pH gleby, co jest szkodliwe dla roślin. W innych natomiast odczyn gleby pozostanie niezmieniony. Dlatego do wysiewu nawozów należy stosować rozsiewacze wapna. Dużo gorsze efekty daje użycie do tego celu np. rozrzutników obornika.
Wybór nawozów
Na rynku jest bardzo duży asortyment nawozów wapniowych. Do wapnowania należy używać wyłącznie nawozów dopuszczonych do obrotu i stosowania w rolnictwie. Używając tylko takich nawozów można być pewnym, że są one bezpieczne dla roślin i gleby. Bardzo ryzykowne jest stosowanie nawozów z niepewnego źródła. Dobrze jest zażądać od sprzedawcy atestu, aby mieć pewność, jaka jest zawartość wapnia i ewentualnie magnezu w nawozie, po to, żeby można było dobrze obliczyć jego dawkę. Nie warto wierzyć na słowo, bo zdarza się, że zawartość wapnia w nawozie jest faktycznie niższa niż deklaruje nieuczciwy dystrybutor.

Gleby ciężkie i średnie można nawozić wapnem w formie tlenkowej i węglanowej, a lekkie tylko wolniej działającym wapnem w formie węglanowej. Kwaśnemu odczynowi gleby towarzyszy zwykle niedobór magnezu. Jeśli zostanie on stwierdzony przez stację chemiczno-rolniczą, należy zastosować nawozy wapniowo-magnezowe, najlepiej w co drugim wapnowaniu.

Jeśli wapnowanie łączy się z nawożeniem mineralnym, rozsiane wapno trzeba zabronować, dzięki czemu uzyskuje się lepsze wymieszanie z glebą oraz unika się zetknięcia nawozów wapniowych z nawozami mineralnymi. Nie należy mieszać nawozów wapniowych z nawozami fosforowymi.

Nie wolno także łączyć wapnowania z nawożeniem obornikiem, bo powoduje to straty azotu z obornika. Jeśli stosowanie obu nawozów w tym samym terminie jest nieuniknione, należy najpierw rozsiać wapno i wymieszać go z glebą (np. podczas kultywatorowania), a dopiero później rozrzucić obornik.

Optymalne ph gleby:

  • len, łubin żółty, seradela, żyto: 5,1–5,5;
  • mieszanki zbożowe i pastewne, owies, ziemniaki: 5,6–6,0;
  •  bobik, łubin biały, pszenica, rzepak, pszenżyto: 6,1–6,5;
  • buraki cukrowe i pastewne, esparceta, jęczmień, koniczyna, kukurydza, lucerna: 6,6–7,0.

Dawki nawozów wapniowych (ton cao na hektar) wg stacji chemiczno-rolniczej

gleba bardzo lekka – wapnowanie:

  • konieczne - 3
  • potrzebne - 2
  • wskazane - 1
  • ograniczone - nie stosować

gleba lekka – wapnowanie:

  • konieczne - 3,5
  • potrzebne - 2,5
  • wskazane - 1,5
  • ograniczone - nie stosować

gleba średnia – wapnowanie:

  •  konieczne - 4,5
  • potrzebne - 3,0
  • wskazane - 1,7
  • ograniczone - 1,0

gleba ciężka – wapnowanie:

  • konieczne - 6,0
  • potrzebne - 3,0
  • wskazane - 2,0
  • ograniczone - 1,0

Do przeliczania różnych form wapna na czysty składnik wykorzystuje się odpowiednie współczynniki:
Ca x 1,399 = CaO
CaCO3 x 0,560 = CaO.

Przykład: gdy zachodzi potrzeba zastosowania 3 t CaO na hektar w formie nawozów węglanowych, należy zastosować 5,4 t takiego nawozu (3 t : 0,56).

Źródło: "Farmer" 17/2006