Rośliny potrzebują dużych ilości azotu, przy czym suchy materiał roślinny zawiera 3-4 proc. tego pierwiastka. Azot atmosferyczny, pomimo swojej obfitości, dla roślin jest niedostępny. Większość roślin może pobierać azot tylko z gleby i to głównie w dwóch formach: amonowej i azotanowej. Badania wykazują, że najlepiej rosną rośliny, które mają dostęp do obydwu form azotu. Stosunek pobierania obydwu form zależy od danego gatunku rośliny, ale i tak większość azotu pobierana jest w formie azotanowej. Ze względu na szybciej zachodzącą w glebie przemianę mikrobiologiczną formy amonowej do azotanowej i jej większą mobilność korzenie są w większym stopniu wystawione na oddziaływanie formy azotanowej niż amonowej. W mokrych lub kwaśnych ekosystemach sytuacja może wyglądać inaczej. Na przykład rośliny uprawiane w warunkach zalewowych, takie jak ryż, większość zużywanego przez siebie azotu pobierają w formie amonowej. Azot pobierany przez korzenie roślin jest przemieszczany do górnej części rośliny, zazwyczaj w postaci grupy aminowej (-NH2). Tam ulega przekształceniu na aminokwasy, a następnie białka. Ponadto służy do budowy kwasów nukleinowych RNA i DNA. Wchodzi też w skład witamin, nukleotydów, alkaloidów.

Azot w glebie występuje przede wszystkim w formie związków organicznych. W wierzchniej jej warstwie, czyli tam, gdzie dochodzi do akumulacji próchnicy, N organiczny stanowi średnio 94 proc. całkowitej zawartości. Im bardziej warunki panujące w glebie sprzyjają powstawaniu związków humusowych, tym wyższa jest zawartość azotu. Próchnica ma znaczny wpływ na gospodarkę azotem. Jest podstawowym źródłem organicznych form tego pierwiastka, który w tej postaci jest magazynowany w glebie. Głównym źródłem azotu organicznego w glebie są resztki roślinne i zwierzęce oraz składniki próchnicy. Gleby drobnoziarniste mają więcej azotu niż gleby gruboziarniste. Decyduje o tym wyższa pojemność wodna, mniejsza przepuszczalność i większa zawartość połączeń organiczno-mineralnych. Najbogatsze w ten pierwiastek są czarnoziemy, czarne ziemie i rędziny. Najmniej zawierają go gleby bielicowe. Pośrednie miejsce zajmują gleby brunatne. Podobnie jak zawartość materii organicznej, ilość azotu w glebie zmniejsza się w miarę głębokości.

FORMY AZOTU W GLEBIE