PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Wiosenne oznaczanie azotu mineralnego

Ustalając wiosenną dawkę azotu, warto wiedzieć, ile tego pierwiastka znajduje się już w glebie. Pozwoli to na oszczędne gospodarowanie jednym z najdroższych środków produkcji, jakim jest nawóz azotowy.



Rośliny potrzebują dużych ilości azotu, przy czym suchy materiał roślinny zawiera 3-4 proc. tego pierwiastka. Azot atmosferyczny, pomimo swojej obfitości, dla roślin jest niedostępny. Większość roślin może pobierać azot tylko z gleby i to głównie w dwóch formach: amonowej i azotanowej. Badania wykazują, że najlepiej rosną rośliny, które mają dostęp do obydwu form azotu. Stosunek pobierania obydwu form zależy od danego gatunku rośliny, ale i tak większość azotu pobierana jest w formie azotanowej. Ze względu na szybciej zachodzącą w glebie przemianę mikrobiologiczną formy amonowej do azotanowej i jej większą mobilność korzenie są w większym stopniu wystawione na oddziaływanie formy azotanowej niż amonowej. W mokrych lub kwaśnych ekosystemach sytuacja może wyglądać inaczej. Na przykład rośliny uprawiane w warunkach zalewowych, takie jak ryż, większość zużywanego przez siebie azotu pobierają w formie amonowej. Azot pobierany przez korzenie roślin jest przemieszczany do górnej części rośliny, zazwyczaj w postaci grupy aminowej (-NH2). Tam ulega przekształceniu na aminokwasy, a następnie białka. Ponadto służy do budowy kwasów nukleinowych RNA i DNA. Wchodzi też w skład witamin, nukleotydów, alkaloidów.

Azot w glebie występuje przede wszystkim w formie związków organicznych. W wierzchniej jej warstwie, czyli tam, gdzie dochodzi do akumulacji próchnicy, N organiczny stanowi średnio 94 proc. całkowitej zawartości. Im bardziej warunki panujące w glebie sprzyjają powstawaniu związków humusowych, tym wyższa jest zawartość azotu. Próchnica ma znaczny wpływ na gospodarkę azotem. Jest podstawowym źródłem organicznych form tego pierwiastka, który w tej postaci jest magazynowany w glebie. Głównym źródłem azotu organicznego w glebie są resztki roślinne i zwierzęce oraz składniki próchnicy. Gleby drobnoziarniste mają więcej azotu niż gleby gruboziarniste. Decyduje o tym wyższa pojemność wodna, mniejsza przepuszczalność i większa zawartość połączeń organiczno-mineralnych. Najbogatsze w ten pierwiastek są czarnoziemy, czarne ziemie i rędziny. Najmniej zawierają go gleby bielicowe. Pośrednie miejsce zajmują gleby brunatne. Podobnie jak zawartość materii organicznej, ilość azotu w glebie zmniejsza się w miarę głębokości.

FORMY AZOTU W GLEBIE

Zaledwie 1 do 5 proc. azotu ogólnego w glebie występuje w formie mineralnej. Są to głównie jony NH4+ i NO3-. W niewielkich ilościach pierwiastek ten jest także obecny w postaci jonów NO2-. Azot mineralny jest bardzo ruchliwy w glebie. Azot azotanowy występuje prawie w całości w roztworze glebowym, natomiast amonowy zatrzymywany jest okresowo przez koloidy glebowe. Zjawisko to, określane mianem sorpcji wymiennej, zapobiega wymywaniu tego składnika w głąb profilu glebowego i stanowi okresowy magazyn, z którego N z łatwością przechodzi do roztworu glebowego. Formy amonowa i azotanowa są jedynymi przyswajalnymi postaciami azotu glebowego dla roślin.

Ich ilość w glebie waha się w dość szerokich granicach, zależnie od typu gleby, intensywności pobierania azotu przez rośliny, ilości opadów, a także pory roku. W klimacie umiarkowanym najmniej azotu mineralnego występuje w zimie. Wraz z rosnącą temperaturą wiosną - sukcesywnie wzrasta. Jest to związane ze wznowieniem przebiegu mineralizacji materii organicznej, głównie resztek roślinnych. Latem ilość azotu mineralnego w glebie spada na skutek pobierania go przez rośliny, a niekiedy jest rezultatem niedoboru wody niezbędnej do rozkładu substancji organicznej.

Azot dociera do gleby głównie z nawozów. Podawany w formie nawozów mineralnych wykorzystywany jest przez rośliny uprawne jedynie w 50-70 proc. Pozostała część ulega immobilizacji, czyli wbudowaniu w biomasę mikroorganizmów glebowych lub jest tracona na skutek ulatniania się N w formie amoniaku do atmosfery bądź poprzez wymycie d o głębszych warstw.

NAWOZY AZOTOWE

Nawozy azotowe możemy podzielić w zależności od szybkości działania na przedsiewne (nawozy amonowe), pogłówne (saletry) oraz uniwersalne (saletry amonowe i mocznik). Podział ten wynika ze specyficznych reakcji, jakie zachodzą po wprowadzeniu nawozu do środowiska glebowego. Jon NH4+ (amonowy) może być związany przez kompleks sorpcyjny w sposób wymienny, pozostając w glebie przez dłuższy czas bez obawy wymycia. Natomiast jon NO3- pozostaje w roztworze glebowym, a co za tym idzie - narażony jest na wymycie.

Charakterystycznym przemianom ulega mocznik. W wyniku oddziaływań enzymu ureazy pochodzenia mikrobiologicznego, a także ureazy pozaustrojowej, związanej z glebą, zachodzi bardzo dynamiczny proces hydrolizy tego związku, w wyniku czego powstaje nietrwały węglan amonu. Związek ten bardzo szybko ulega samorzutnemu rozkładowi do gazowego amoniaku i dwutlenku węgla.

Amoniak może zostać w całości zatrzymany w glebie tylko w warunkach dobrej wilgotności gleby. Ulega bowiem wówczas uwodnieniu, przechodząc w postać jonu NH4+. Powstająca w glebie wskutek hydrolizy amonowa forma azotu stosunkowo szybko podlega dalszym przemianom mikrobiologicznym powodującym jej utlenianie do formy azotanowej. Przemiany te są określane jako proces nitryfikacji azotu amonowego, sprzyjający jego wiązaniu.

Jedną z najczęściej stosowanych metod optymalizacji nawożenia azotowego jest wykonanie tzw. bilansu azotowego. W systemie nawożenia zrównoważonego zakłada się, że wnoszenie składników w nawozach powinno być równe ich pobraniu z plonami roślin i powiększone o założony procent strat azotu. Czyli zawsze należy zastosować nadwyżkę nawozów. Biorąc pod uwagę fakt, iż azot po wprowadzeniu do gleby ulega szybkim przemianom, w tym również stratom, dawki nawozowe bezwzględnie należy dzielić. To sprzyja maksymalnemu pobraniu przez rośliny i wpływa na to, aby straty azotu były jak najmniejsze. Pobranie składników zależy od wymagań pokarmowych poszczególnych gatunków roślin uprawnych i wielkości uzyskiwanych plonów.

PROGRAMY NAWOZOWE

Ze względu na dużą liczbę danych najlepiej w doradztwie nawozowym sprawdzają się aplikacje komputerowe. Programy nawozowe bazują na danych uzyskanych ze szczegółowych badań naukowych.

Program do sporządzania planu nawozowego uwzględnia:

  • kategorię agronomiczną gleby (czy jest to gleba bardzo lekka, lekka, średnia, ciężka);
  • zasobność gleb w składniki pokarmowe i odczyn;
  • wielkość dawek nawozów naturalnych oraz wprowadzonych nawozów mineralnych w roku poprzedzającym;
  • wysokość plonu rośliny poprzedniej, wykorzystanie plonu ubocznego (zebrany czy rozdrobniony i zaorany);
  • ewentualne poplony i sposób ich wykorzystania,
  • gatunek uprawianej rośliny oraz planowany plon.

Aplikacje te biorą pod uwagę saldo azotu, wyliczają w sposób doświadczalny dawkę nawozową przy założeniu wyżej wymienionych czynników wpływających na ogólny bilans azotu w glebie.

BADANIE LABORATORYJNE

Inną, bardziej precyzyjną metodą jest laboratoryjne oznaczanie azotu mineralnego w glebie. Reprezentatywne próbki gleby należy pobrać z pola i jak najszybciej - najlepiej tego samego dnia, dostarczyć do najbliższej Okręgowej Stacji Chemiczno-Rolniczej w celu oznaczenia w glebie azotu w formie amonowej i azotanowej. Próbki powinny zostać pobrane z warstw 0-30 cm, 30-60 cm. Jedna próbka ogólna nie powinna pochodzić z powierzchni większej niż 4 ha, gdy gleba nie odznacza się zmiennością, a gdy jest mozaikowa z maksymalnie 1 ha.

Pobieranie prób na oznaczenie zawartości azotu mineralnego (N min.) należy wykonać wiosną przed zastosowaniem nawożenia azotowego. Na podstawie uzyskanych wyników możemy oszacować wiosenne zasoby azotu mineralnego w glebie i precyzyjnie wyliczyć dawkę nawozu.

Do oceny wyników badań w okresie wczesnej wiosny służą, opracowane przez IUNG w Puławach, przedziały zawartości azotu mineralnego w kg/ha w zależności od kategorii agronomicznej badanej gleby, które przedstawia tabela.

 

Artykuł ukazał się w grudniowym numerze miesięcznika "Farmer" (12/2016)

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

BRAK KOMENTARZY

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.198.3.15
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!